Azərbaycan Parlamentində Fransa Senatının qəbul etdiyi qətnamə ilə bağlı bəyanat qəbul olunub. Bəyanat yekdilliklə qəbul olunub.
Bəyanatda bir sıra məsələlərlə, o cümlədən iqtisadi məsələlərlə bağlı çağırışlar edilib. Həmin sənəddə deyilir ki, Milli Məclis Fransanın davamlı anti-Azərbaycan fəaliyyətini nəzərə alaraq Azərbaycan hökumətinə aşağıdakı tədbirlərin görülməsi ilə bağlı çağırış edir:
- Fransa rəsmilərinin Azərbaycanda hər hansı aktivləri aşkar edildiyi təqdirdə, onların dondurulması.
- Fransa şirkətlərinin Azərbaycan dövlətinin sifarişlərini həyata keçirən hər hansı layihədə iştirakına yol verilməməsi,
- Fransa şirkətlərinin enerji sektorunda Azərbaycan tərəfi ilə əməkdaşlığına yenidən baxılması,
- Azərbaycanla Fransa arasında mövcud olan siyasi, iqtisadi münasibətlərə yenidən baxılması.
Azərbaycanın enerji layihələrində, neft-qaz sektorunda Fransa kapitalının iştirakına yenidən baxılması ilə bağlı çağırışlar diqqəti cəlb edir və bu çox ciddi məsələdir.
Maraqlıdır, hansı neft-qaz layihələrində Fransanın payı nə qədərdir? Həmin layihələrdən Fransa nə qədər fayda götürür?
“Elə düşünməyin ki, “Total”-a təpinib onu motal kimi döyəcləsək, həm ürəyimiz soyuyacaq, həm də işlərimiz...”
Məsələyə münasibət bildirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın fikrincə, Milli Məclisdə Fransa Senatının qəbul etdiyi qətnamə ilə bağlı qəbul edilən hökumətə çağırış bəyanatı tövsiyə xarakterlidir: “Həmin sənəd 4-cü çağırış enerji sahəsində əməkdaşlığı əhatə edir. Amma bu, avtomatik olaraq o qərara gəlmək demək deyil ki, hökumət qısa zamanda “Totalenergies” şirkətinin “Abşeron” qaz layihəsində iştirakına yenidən baxa bilər. Çünki “Abşeron” layihəsi üzrə 2009-cu ilin 27 fevral tarixində imzalanan müqavilənin tipi Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişidir. Yəni bu tip müqavilələr icra olunmağa başlamazdan əvvəl Azərbaycan parlamentində təsdiq edilir və Prezident tərəfindən, həmçinin SOCAR-la layihə iştirakçıları arasında müqavilə sahəsinin təhvil-təslim aktı imzalandıqdan sonra hüquqi qüvvəyə minir. Hökumət ”Abşeron” layihəsinə müdaxilə edə bilərmi? Axı sözügedən layihələrdə dövlətin maraqlarının qorunması rolunda SOCAR çıxış edir. Elədir, amma hökumətin SOCAR-dan həmin layihənin icrası ilə bağlı müfəssəl hesabat tələb etmək hüququ var. Bu hesabatın əsasında İqtisadiyyat Nazirliyinə göstəriş verilə bilər ki, ilk qazın çıxarılmasının bir neçə dəfə yubadılması (əvvəlcə ilk qazın çıxarılması 2019-cu ilin ilk rübünə hesablanmışdı, sonra 2021-ci ilə keçirildi, daha sonra 2021-ci ilin dekabrında Prezidentlə görüşdə Fransa şirkətinin vitse-prezidenti bunun bir ilə ərsəyə gələcəyini bəyan etdi, indi isə 2023-ə hədəflənib) və indiyə qədər çıxarılmaması səbəbindən Azərbaycana dəymiş ziyan hesablansın. Həmin qiymətləndirilmə əsasında hökumət “Abşeron” layihəsinin icrasına cavabdeh şirkətin cərimələnməsi haqda qərar çıxarda bilər. Ancaq bu da o demək deyil ki, belə bir qərar düşdüyümüz ziyanın ödənilməsində məhz Fransanın enerji nəhənginə yönələcək. Məsələ burasındadır ki, “Azəri-Çıraq-Günəşli” və “Şahdəniz” layihələrinin idarəedilməsində olduğu kimi (operator - bp), burada da hər şeyə cavabdeh bir oyunçu deyil. İş burasındadır ki, “Abşeron” layihəsinin həyata keçirilməsini JOCAP (Joint Operating Company Absheron Petroleum) adlı əməliyyat şirkəti həyata keçirir və orada istər payçı qismində, istərsə də idarəçilikdə SOCAR və “Totalenergies” şirkətləri bütün risqləri, səlahiyyətləri 50/50 faiz qismində bölüşürlər. Bu baxımdan elə düşünməyin ki, “Total”-a təpinib onu motal kimi döyəcləsək, həm ürəyimiz soyuyacaq, həm də işlərimiz bundan sonra daha sürətlə irəliləyəcək və “Abşeron-2” layihəsindən də 2027-ci ildə ilk qazımızı çıxara biləcəyik. Təbii ki, hazırda hamını düşündürən bir sual var: bəs “Abşeron-1” layihəsindən qaz nə vaxt çıxarılacaq? Onun cavabını Fransa şirkəti açıqlamırsa, hökumət ictimailəşdirə bilər. Millət vəkilləri də o zaman 2009-da Milli Məclisdə təsdiqlədikləri və Fransa şirkəti tərəfindən indiyə qədər qanun şəklini almış, amma ictimaiyyət üçün açıqlanmayan müqaviləni (bp nəinki hasiıat müqavilələrini, hətta BTC ilə bağlı sənədləri də öz saytında ingilis və Azərbaycan dillərində yerləşdirib) bir vərəqləyib tanış olardılar ki, SOCAR-ın xarici tərəfdaş(lar)ı nəyi zamanında həyata keçirir, nələri isə vaxtında başa çatdıra bilmir”.
Vidadi ORDAHALLI
