“...Deməliyəm ki, dostumuz İlham Əliyevin iştirakı olmasaydı, bizim hər birimiz üçün qaz, eləcə də elektrik enerjisi təchizatının şaxələndirilməsinə ümid etmək asan olmazdı. Əziz dostum, görürəm ki, indi Siz Avropada çox məşhurlaşmısınız...” Bunu Serbiya Prezidenti Aleksandar Vuçiç Bolqarıstan Respublikasının paytaxtı Sofiya şəhərində Yunanıstan-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektorunun (IGB) açılış mərasimi zamanı deyib. Onun sözlərinə görə, layihə Serbiya üçün də vacib əhəmiyyət kəsb edir.
Qeyd edək ki, Rumıniyanın Baş naziri Nikolae-Yonel Çuke çıxışında bildirirdi ki, qaz təchizatının şaxələndirilməsi üçün bütün imkanlardan istifadə edilməlidir, bu layihə də təchizatın yaxşılaşdırılmasına öz töhfəsini verəcək.
Yeri gəlmişkən bildirək ki, sözügedən açılışda çıxış edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bildirib: “...Yunanıstan-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektoru layihəsi Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində və qaz təchizatının şaxələndirilməsində mühüm rol oynayacaq. Enerji təhlükəsizliyi hər bir ölkənin milli təhlükəsizliyinin bir hissəsidir. Dünyada cari geosiyasi vəziyyət bunu bir daha sübuta yetirir. Təxminən iki ildir ki, Azərbaycan qazı Avropa bazarlarına çıxarılır və indi isə o, Bolqarıstana daxil olur.
Avropanın enerji xəritəsini dəyişmiş Cənub Qaz Dəhlizi qitə üzrə ən böyük infrastruktur layihələrindən biridir. Azərbaycan Cənub Qaz Dəhlizini başlayan tərəf olmaqdan qürur hissi duyur. Cənub Qaz Dəhlizi qazı istehlakçılara yeni marşrutla, o cümlədən yeni mənbədən nəql edir. Bu vaxta qədər yeganə mənbə Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz” qaz yatağı olmuşdur. Lakin Azərbaycanın bir neçə digər qaz yatağında hasilat bu yaxınlarda başlayacaq və təchizat həcmlərinin artırılmasına töhfə verəcəkdir.
Uzun illər Azərbaycan beynəlxalq bazarda və ilk növbədə, Avropa bazarında etibarlı neft təchizatçısı olub. İndi isə etibarlı qaz təchizatçısına çevrilir. Xanım Prezidentin bərpaolunan enerji barədə dedikləri ilə bağlı bildirmək istərdim ki, bu, həmçinin bizim iyul ayında Avropa Komissiyası ilə Azərbaycan arasında imzaladığımız Enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumunun bir hissəsidir. Beləliklə, əminəm ki, bu yaxınlarda Azərbaycan Avropa üçün etibarlı elektrik enerjisi təchizatçısına çevriləcəkdir. Külək enerjisi sahəsində təkcə Xəzər dənizində təsdiq edilmiş potensialımızın həcmi 157 qeqavatdır. Hazırda biz avropalı tərəfdaşlarımızla bu enerjinin Avropa qitəsinə çatdırılması barədə müzakirələr aparırıq”.
Rəsmən bəyan edildiyi kimi, Azərbaycan qazının və elektrik enerjisinin ixracının şaxələndirilməsi yönümündə böyük perspektivlər var.
Qazın hansı yolla Avropaya ixracı məlumdur. Bəs Azərbaycan elektrik enerjisinin Bolqarıstana, Serbiyaya, ümumiyyətlə Avropaya ixracı sahəsində hansı potensial imkanlar var və bunlar nə dərəcədə realdır?
“Azərbaycanın Avropaya elektrik enerjisi ixracı real məsələdir”
Mövzunu “Bakı-Xəbər”ə şərh edərkən Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin rəhbəri Akif Nəsirlinin sözlərinə görə, Azərbaycan Prezidenti Bolqarıstana səfər zamanı çıxış edərkən də qeyd edirdi ki, biz Avropanın etibarlı neft-qaz təhcizatçısı kimi fəaliyyətimizi davam etdiririk, gələcəkdə etibarlı elektrik enerjisi təhcizatçısı kimi də öz fəaliyyətimizi planlaşdırırıq. “Azərbaycan Prezidentinin də, açılışda iştirak edən digər dövlətlərin başçılarının da çıxışlarında elektrik enerjisinin vurğulanması təbii haldır. Yəni bundan əvvəl Prezident İlham Əliyev bu məsələni səfər zamanı mətbuat konfransında vurğuladı ki, bununla bağlı artıq sözügedən ölkələrlə müqavilə imzalanıb, Azərbaycan həmin Avropa ölkələrinə elektrik enerjisi ixrac edəcək. Elektrik enerjisinin ixracatının hansı yolla reallaşmasına gəlincə, bu, zamana və hadisələrin qarşıdakı inkişaf perspektivinə uyğun olaraq seçiləcək. Yəni Azərbaycandan Avropaya çıxış üçün üç yol imkanı var. Biri İran ərazisindən, Naxçıvandan və Türkiyədən, digəri Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə Naxçıvandan Türkiyəyə, ordan Avropaya, üçüncü marşurut isə Gürcüstan ərazisindən Türkiyəyə, oradan da Avropaya potensial çıxış xətləri mövcuddur. Azərbaycanın imkanı var ki, bu üç yoldan biri vasitəsilə elektrik enerjisini Avropaya ixrac edə bilsin. Hazırda ən realı Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəmərinin, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttinin keçdiyi Gürcüstan ərazisindən elektrik enerjisinin Avropaya ötürülməsinin mümkünlüyüdür. Bu yoldan istifadə etməklə Azərbaycan bu layihəni icra edə bilər. Lakin bu yol bir qədər uzundur. Bilirsiz ki, elektrik enerjisinin də ötürülmə məsafəsi uzun olduqca itkiləri çoxalır. Ona görə də hesab edirəm ki, bu realizə olunana, yəni müqavilənin reallaşmasına qədər Zəngəzur dəhlizi açılacaqsa, Avropaya elektrik enerjisinin ötürülməsi məsələsi Zəngəzur dəhlizi ilə də gerçəkləşə bilər. Bu, məsələni xeyli dərəcədə azaldır. Ona görə də elektrik enerjisinin bu marşurutla ötürülməsi daha səmərəli və sərfəli olar. Azərbaycanın elektrik enerjisi ixrac etmək potensialına gəlincə, Azərbaycanın belə bir potensialı çox böyükdür. Çünki ölkəmizin daxilində həm emal olunan neftdən əldə olunan mazutdan elektrik enerjisi almaq mümkündür, həm də Azərbaycanda çıxarılan səmt qazından məcburiyanma sobalarının vasitəsilə elektrik enerjisi almaq mümkündür. Üçüncüsü, Azərbaycanda palçıq vulkanları var ki, həmin vulkanların çox böyük mazut potensialı var. Həmin mazut potensialından da isifadə edib kifayət qədər böyük həcmdə elektrik enerjisi almaq mümkündür. Yəni Azərbaycanın potensial istilik elektrik enerjisinin miqdarı bəlkə də Avropanın yarısını belə elektrik enerjsi ilə təmin etmək üçün kifayət edər. Sadəcə olaraq, bu potensialı reallaşdırmaq üçün müəyyən layihələr həyata keçirilməlidir. Mən hələ burda bərpa olunan elektrik enerjisi potensialını demirəm. Bu da Avropa standartları ilə qiymətləndirildikdə xeyli miqdarda Azərbaycanın potensialı var. İti axan çayları, küləyi var, 365 günün 280 günü ərzində günəşli günlər var. Bu günlərdə Günəş elektrik enerjisi də istehsal etmək mümkündür. Dalğa enerjisi var, Avropa su dalğalarının enerjisindən istifadə edilir. Azərbaycanın elektrik enerjisi istehsal etmək potensialı çox böyükdür. Ona görə də, Azərbaycanın Avropaya elektrik enerjisi ixracı real məsələdir. Elektrik enerjisi çəkilən elektrik xətləri ilə ötürüləcəkdir”.
İradə SARIYEVA
