Aparılan hesablamalar göstərir ki, Azərbaycanın Avropaya qaz ixracatı bu ilin ilk 7 ayında ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 61.5 faiz artaraq 4 milyard kubmetrdən 6.5 milyard kubmetrə çatıb. Bütövlükdə Azərbaycan tərəfinin Avropaya 2022-ci ildə 10 milyard kubmetrdən artıq mavi qaz nəql etməsi nəzərdə tutulur.
Eneji sahəsində ölkəmizin Avropa İttifaqı ilə imzaladığı memoranduma əsasən, Azərbaycan Avropa nəql etdiyi qazı 2026-cı ilədək iki dəfə artırmalıdır. Elə bu şəraitdə daha çox Avropa ölkəsi Azərbaycandan qaz almağa çalışır. Bunların sırasına artıq Serbiya da qatılıb.
Qeyd edək ki, Serbiya 2023-cü ildə Azərbaycandan təbii qaz almağı planlaşdırır. Məsələ ilə bağlı Serbiya prezidenti Aleksandar Vuçiç bildirib ki, ölkənin maliyyəsi gələcək aylarda gözlənilən tədarük çatışmazlığı ilə mübarizə aparmaq üçün Rusiyanın enerji mənbələrinə alternativ təmin edəcək qədər güclüdür. Serbiya bu fonda 2023-cü ildə Azərbaycandan qaz almağı planlaşdırır. Azərbaycandan qaz alan bəzi Avropa ölkələri isə daxil olan həcmin artırılmasını istəyir. Artıq İtaliya bu xüsusda öz niyyətini bəyan edib. Bolqarıstan da ölkəmizdən idxal etdiyi qazın artmasına nail olmağa çalışır. Bu məsələ Azərbaycanın energetika naziri Pərviz Şahbazovun bolqarıstanlı həmkarı Rosen Xristov ilə apardığı müzakirələrdə əsas diqqət mərkəzində olub. Nazirlərin danışığında Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkorrektoru vasitəsilə oktyabrın 1-dən başlanması planlaşdırılan təbii qaz nəqli də müzakirə edilib. Danışıqlar zamanı Azərbaycan qazının müəyyən olunmuş vaxtda nəql ediləcəyi təsdiqlənib. Tərəflər, həmçinin, Bolqarıstana əlavə həcmdə Azərbaycan qazının nəqlinin texniki imkanlarını müzakirə edib. “Euronews” telekanalı bunlar fonunda bildirir ki, Avropada Azərbaycana artan diqqət təsadüfi deyil. Belə ki, Azərbaycan Avropa İttifaqının yeni qaz tədarükçüsüdür: “Avropa İttifaqı yeni təbii qaz tədarükçüləri tapmaq üçün hər cür səy göstərir. Brüssel artıq ABŞ, Qətər, Norveç, Əlcəzair və İsraillə danışıqlar aparıb. Azərbaycan tədarükün 50 % artırılmasına razılıq verib. Təbii qaz Türkiyə və Bolqarıstan ərazisindən boru kəməri ilə çatdırılır. Aİ ölkələri qaz böhranı şəraitində həmrəylik prinsipləri əsasında Avropa şəbəkəsi daxilində qaz mübadiləsi və yenidən bölüşdürülməsinə dair sazişlər bağlayaraq bir-birinə dəstək ola bilər. Hələlik belə sazişlər azdır: məsələn, Almaniya yalnız enerji ilə təmin olunan Danimarka və Avstriya ilə müqavilələr imzalayıb. Çox güman ki, Aİ ölkələrinin hər birinin hökuməti öz daxili bazarlarını qazla təmin etməli olacaq.
Digər Aİ ölkələri Rusiya qazından daha az asılıdır. Bəziləri isə artıq Rusiya qazından asılılıqdan qurtulub. Məsələn, İtaliya Əlcəzair, Qətər və Azərbaycanla qaz tədarükünə dair müqavilələr bağlayıb. Nəticədə bu cənub Avropa ölkəsində Rusiya qazının idxalının payı artıq ümumi enerji tələbatının 21 %-nə düşüb. İspaniya və Portuqaliyanın vəziyyəti daha yaxşıdır: onlar Rusiyadan gələn qazdan asılılıqdan azaddırlar və hətta Aİ-nin digər ölkələrinə təbii qaz verirlər. İspaniya, Pireney yarımadasında yerləşən altı LNG terminalı ilə Avropa şist qazı bazarında getdikcə daha mühüm rol oynayır. Fransa da qonşuları ilə ayaqlaşmağa çalışır. Burada üç LNG terminalı istifadəyə verilib. İndiyə qədər Fransa təbii qazının böyük hissəsini Şimal dənizinin dibi ilə Dunkerk boru kəməri ilə Norveçdən idxal edir. Danimarka və İsveç öz enerji ehtiyaclarını böyük ölçüdə təmin edir”. Bildirilir ki, Ukraynada müharibənin ilk aylarında Aİ-dən Rusiyaya mal ixracı 48 % azalıb, lakin eyni dövrdə neft və qazın qiymətinin artımı səbəbindən Rusiyanın Aİ ölkələrinə ixracı 68 % artıb: “Avropa bazarlarının Rusiya qazından asılılığının azaldılması təkcə Rusiyaya qarşı çoxsaylı sanksiya paketlərinin mövzusu deyil, həm də Avropa Parlamentinin Brüsseldəki sessiyalarında qızğın müzakirələrin mövzusudur. Bəzi Aİ ölkələri Rusiyadan təbii qaz idxalından imtina etməyə prinsipcə hazırdır. Amma başqaları üçün bu, böyük idxalı əvəz edən məsələdir: onlar uzunmüddətli perspektivdə hansı alternativ enerji mənbələrindən istifadə edə biləcəklər? Ən əsası isə, qısa müddətə gəlincə, qazı Rusiyadan çəkilən kəmərlərdən deyilsə, haradan əldə etmək olar? Aİ ölkələrinə qaz tədarükünün daha ətraflı təhlili göstərir ki, alternativlərin tapılması problemi o qədər də çətin deyil və artıq iri qaz idxalçıları tərəfindən həll edilir”. Alternativlər arasında mühüm yer tutan ölkələrdən biri isə məhz Azərbaycandır. Kiprin CNHC konsaltinq şirkətinin baş direktoru Çarlz Ellinas bu fonda qeyd edir ki, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin genişlənməsi Avropa İttifaqının şaxələndirmə üzrə hədəfinə nail olmasında mühüm töhfə olacaq: “Azərbaycanla Avropa Komissiyası arasında enerji sahəsindəki anlaşma memorandumu vaxtında imzalanmış sənəddir. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayenin və enerji məsələləri üzrə komissarı Kadri Simsonun Bakıya səfəri Aİ-nin Azərbaycandan tədarükün artmasına verdiyi önəmi vurğulayır. Azərbaycandan Avropaya qaz tədarükünü ötənilki 8 milyard kubmetrdən 12 milyard kubmetrədək artırmaq olar. İmzalanmış memorandum bu həcmləri 2026-cı ilədək iki dəfə artırmağa imkan verir. Bu, Aİ-nin tədarük mənbələrini şaxələndirmək və Rusiya qazından imtina prosesində mühüm töhfə olacaq”.
Ramil QULİYEV
