Azərbaycan, İran və Rusiya “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin həyata keçirilməsinə uyğun gələn Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinə birgə sərmayə ayırmaq niyyətindədirlər. Məsələ ilə bağlı İranın yol və şəhərsalma nazirinin müavini Şəhriyar Əfəndizadə bildirib ki, rəsmi Tehran qonşu dövlətlərlə əlaqələri gücləndirmək üçün Çin və Rusiya ilə tranzit ticarətini genişləndirmək niyyətindədir. Onun sözlərinə görə, İran Mərkəzi, Cənubi və Qərbi Asiyanın qovşağındadır.
O əlavə edib ki, tezliklə İran, Azərbaycan və Rusiya arasında “Şimal-Cənub” dəhlizi çərçivəsində Rəşt-Astara dəmir yolunun tikilməsi istiqamətində üçtərəfli saziş imzalanacaq. Nazir müavininin sözlərinə görə, üç ölkə rəsmilərinin iştirakı ilə Azərbaycanda keçiriləcək iclasda bu dəmir yolunun tikilməsi ilə əlaqədar investisiya haqda müzakirələr aparılacaq. Əfəndizadə əlavə edib ki, İran hökuməti “Şimal-Cənub” dəhlizinin İran hissəsini aktivləşdirib. Bu dəhlizdə dəmir yolu tikilməyən yeganə hissə İranın Rəşt-Astara xəttidir: “İran Çin və Rusiya ilə ticarət və tranzitini artırmaq niyyətindədir. Bu baxımdan “Şimal-Cənub” dəhlizi ölkə üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. İran gələn ildə İran və Rusiya arasında 30 milyon ton məhsulun tranzit olunmasını məqsəd götürüb. Bu məqsədə çatmaq istiqamətində addımlar atılır”. Qeyd edək ki, Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinin mümkün qədər tez başa çatması Azərbaycanın xüsusi maraq dairəsində yer alır. Hətta ötən ay Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov maraqlı bir təkliflə də çıxış edərək bildirmişdi ki, Azərbaycan “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin ötürücülük qabiliyyətini artırmağa və Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürməyə hazırdır. Burada bir daha xatırladaq ki, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin tam gücü ilə işləməsi üçün Rəşt-Astara dəmir yolunun istifadəyə verilməsi olduqca vacibdir. Rəşt-Astara xətti Qəzvin-Rəşt dəmir yolunun davamıdır. Bu yol İranla Azərbaycanın da dəmir yolları sistemlərini birləşdirəcək. Bu halda Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artacaq.
“Şimal-Cənub” dəhlizinin yaradılmasında məqsəd Hindistandan Rusiyaya, eləcə də Şimali və Qərbi Avropaya gedən yüklərin çatdırılma müddətini azaltmaqdır. Hazırkı marşrut üzrə çatdırılma vaxtı 6 həftədən artıqdır, “Şimal-Cənub” vasitəsilə 3 həftə olması gözlənilir. Dəhliz çərçivəsində Azərbaycan dəmir yollarının İran dəmir yolları şəbəkəsi ilə birləşdirilməsi üçün 6 mart 2019-cu il tarixində Qəzvin-Rəşt dəmir yolu istifadəyə verilib. İran ərazisində Rəşt-Astara dəmir yolu tikilməlidir. Azərbaycan bunun üçün İrana yardım göstərməyə hazır olduğunu bəyan edir. indilikdə isə Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin istifadəyə verilməsi “Şimal-Cənub” dəhlizinin reallaşmasında, eləcə də Azərbaycan vasitəsilə Rusiya və İran arasında ticarət dövriyyəsinin artmasında mühüm rol onayıb. Ancaq dəhlizin tam işə düşməsi üçün Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu Qəzvin-Rəşt dəmir yoluna birləşməlidir. Bu dəhliz vasitəsilə yalnız bir istiqamətdən deyil, iki istiqamətdən Avropaya və əks istiqamətə göndərilən yüklər tranzit olaraq ölkəmizin üzərindən daşınacaq. Birinci istiqamət Astara (Azərbaycan) dəmir yolu vasitəsilə reallaşacaq. İkinci istiqamətdə isə Körfəz ölkələrindən İranın Bəndər Abbas limanına daxil olan yüklər yenə də Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə tranzit olaraq ölkəmizin ərazisindən Avropaya daşınacaq. Bu isə Azərbaycana külli miqdarda valyutanın daxil olmasını şərtləndirir. İranda Rəşt-Astara dəmir yolu hazır olduqdan sonra qatarlar daha çox dəmir yolu ilə daşınmaları həyata keçirəcək. Dəhlizlə bağlı baş verənlər və Azərbaycanın burada rolu Ermənistanda ciddi narahatlıq yaradır. Ermənistan son 20 ildə bu dəhlizin onun ərazisindən keçməsinə çalışıb. Lakin bunun üçün heç adi infrastruktur belə qura bilməyib. Ötən illər ərzində Ermənistan İrandan magistral yol, dəmir yolu xətti çəkmək niyyətində olub. Amma bunların heç biri həyata keçməyib. Ermənistanın maliyyə və iqtisadi vəziyyəti bundan sonra da İran istiqamətində dəmir yolu və beynəlxalq standartlara uyğun avtomagistral çəkilişinə imkan vermir. Ermənistanın “Şimal-Cənub” dəhlizinə qoşulmasını indiki şərtlər daxilində təmin edə bilən yeganə ölkə Azərbaycandır. Lakin bunun üçün Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımalı, sərhədlərin delimitasiya və demarkasiya prosesinə başlamalı, ölkəmizlə sülh müqaviləsi imzalamalı, Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsi prosesini sürətləndirməlidir. Hazırda hadisələrin inkişaf axarı təsdiq edir ki, Azərbaycanın Rəşt-Astara xətti ilə bağlı yanaşmasını artıq İran da qəbul edir. Bu, Azərbaycanın geosiyasi, geoiqtisadi müstəvidə növbəti mühüm uğuru hesab olunur.
Ramil QULİYEV
