Birləşmiş Millətlər Təşkilatı bütün planetdə aclığın olacağını proqnozlaşdırır. Qurumun Ümumdünya Ərzaq Proqramının icraçı direktoru Devid Bizli bildirib ki, dünya ictimaiyyəti hazırkı ərzaq böhranına məhəl qoymasa, kütləvi aclıq, siyasi sabitlik və nəzarətsiz miqrasiya ilə üzləşmək risqi var: “Biz artıq görünməmiş böhranla üz-üzəyik. Onunla strateji və effektiv şəkildə mübarizə aparmasaq, kütləvi qıtlıq, onlarla ölkədə sabitliyin pozulması və kütləvi miqrasiya ilə üzləşəcəyik”.
BMT-nin nümayəndəsi xəbərdarlıq edib ki, gələn il bu baxımdan indikindən xeyli pis ola bilər. O, həmçinin, dünya birliyinin növbəti 6-12 ay ərzində ərzaq qiymətlərinin artması səbəbindən çətinlik çəkəcəyini də ehtimal edib: “Bundan sonra problemi həll etmək mümkün olmasa, dünya ərzaq qıtlığı ilə üzləşə bilər”. Bizlinin sözlərinə görə, vəziyyət digər məsələlərlə yanaşı, Rusiya və Belarusdan dünya bazarlarına gübrələrin tədarükünə qoyulan məhdudiyyətlərə görə də gərginləşib. Bundan başqa, Ukraynadan taxıl və digər aqrar məhsulların ixracı ilə bağlı yaranan çətinliklər də vəziyyətə təsir edir. Rusiya isə Ukraynadan taxıl və digər məhsulların ixracına şərtlərinin yerinə yetirilməsi halında icazə verəcəyini bildirir. Rusiya prezidenti Vladimir Putin Tehranda Astana qarant ölkələrinin zirvə görüşündən sonra keçirilən mətbuat konfransında bu xüsusda bildirib: “Moskva Rusiyanın ərzaq məhsullarının ixracına qoyulan bütün məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması şərti ilə Ukrayna taxılının ixracını asanlaşdırmağa hazırdır. ABŞ ərzaq bazarında vəziyyəti yaxşılaşdırmaq istəyirsə, Rusiya taxıl ixracına qoyulan bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırmalıdır.Türkiyə Cümhuriyyəti və şəxsən prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan Ukrayna taxılının ixracı ilə bağlı razılığa gəlmək üçün çox işlər görüblər. Amma əvvəlcə biz məsələni elə qaldırdıq ki, problem tam həll edilsin, yəni: biz Ukrayna taxılının ixracını asanlaşdıracağıq, lakin Rusiya taxılının mümkün ixracı ilə bağlı bütün məhdudiyyətlərin götürüləcəyindən də çıxış edirik. Biz bunu ilkin olaraq beynəlxalq təşkilatlarla razılaşdırdıq, onlar bütün bunları yığmağı öz öhdələrinə götürdülər”. Onun sözlərinə görə, indiyədək heç kim, o cümlədən ABŞ buna etiraz etməyib: “Görək yaxın gələcəkdə nə baş verəcək”. Bu fonda məlum olub ki, Avropa İttifaqı Rusiyaya tətbiq etdiyi sanksiyalara düzəliş edəcək, Rusiyanın aparıcı banklarının qlobal ərzaq və gübrə ticarətində çətinliklərini aradan qaldırmaq üçün tələb olunan bəzi vəsaitlərin istifadəsinə icazə verəcək. Rusiyanın aparıcı kreditorları olan VTB, “Sovcombank”, “Novikombank”, “Otkritie FC Bank”, VEB, “Promsvyazbank” və “Bank Rossiya”ya məxsus iqtisadi resurslara qarşı sanksiya götürüləcək. Bununla yanaşı, Avropa sanksiyalardan sonra treyderlərin xidmətini dayandırdığı Rusiya limanlarından ərzaq ixracının asanlaşdırmasına yardımı da planlaşdırır. Bildirilir ki, bu addım Afrika ölkələri liderlərinin sanksiyaların ticarətə mənfi təsiri ilə bağlı tənqidləri fonunda atılıb.
Dünya Bankı bütün bunları vacib hesab edir. Qeyd edilir ki, belə hal aclıq təhdidinin aradan qaldırılması üçün vacibdir. Qurum xtırladır ki, buğda ixracına 22 ölkənin məhdudiyyətlər tətbiq etməsi taxıl qiymətini iyunun əvvəlinə 9% artırıb. Məlumata görə, əsas istehsalçı ölkələrdə əlverişsiz hava şəraiti koronavirusun səbəb olduğu tənəzzüldən sonra sürətli iqtisadiyyatların bərpası, enerji və gübrələrin qiymətini artırıb. Bununla yanaşı, Ukraynadakı müharibə buğda qiymətlərindəki artımı sürətləndirib. Belə ki, müharibə dünyanın ən böyük ərzaq tədarükçülərindən biri olan Ukraynadan yüklərin daşınmasını ciddi şəkildə pozub. Qeyd olunub ki, mart ayından etibarən dünyanın ikinci ən böyük buğda ixracatçısı olan Rusiya buğda və digər taxılların ixracına müvəqqəti qadağa qoyub. Daha sonra Qazaxıstan və Türkiyə yeni məhdudiyyətlər tətbiq etməyə başlayıb. Ümumilikdə tətbiq edilən məhdudiyyətlər dünya taxıl ticarətinin 21 faizini əhatə edib: “Ticarət məhdudiyyətlərindən ən çox zərər çəkən Afrika, Asiya, Latın Amerikası və Yaxın Şərqin inkişaf etməkdə olan ölkələri olub. Yaxın dövrdə alternativ təchizatçıların olmaması və artan qiymətlər idxaldan kəskin asılı olan bir sıra ölkələrin əhalisi üçün ciddi çətinliklər yarada bilər”. Hazırda əksər ölkələrdə qiymətlər sürətlə artır, ərzaq və enerji böhranı yaranıb, müxtəlif növ əmtəə və xidmətlərin çatdırılmasında problemlər var. Mərkəzi banklar hələ ki, inflyasiyanın qarşısını almaq üçün faiz dərəcələrini artırmağa üstünlük verir. Amma bu da vəziyyətdən çıxış yolu deyil. Çünki iqtisadiyyata pul axınlarını məhdudlaşdırmaq iqtisadi aktivliyi və insanların real gəlirlərini azaldır, sosial gərginlik yaradır.
Lakin dünyadakı belə vəziyyətə baxmayaraq, Azərbaycan dinamik inkişaf edir, sosial-iqtisadi inkişaf yüksələn templə gedir. Azərbaycanda bütün sosial tədbirlər davam etdirilir və iqtisadi sferada iqtisadi inkişaf müvəffəqiyyətlə gerçəkləşir. Ölkədə antiinflyasiya siyasəti üzrə xüsusi tədbirlər planı təsdiqlənib və icrası həyata keçirilir. Həmin tədbirlər planı çərçivəsində ərzaq bazarlarında sağlam rəqabətin təmin edilməsi və qiymət manipulyasiyasının qarşısının alınması, minimum istehlak səbətinə daxil olan ərzaq malları üzrə daxili bazarda özünütəminat səviyyəsinin qorunması reallaşır. Bundan başqa, ərzaq məhsulları üzrə idxalın dayanıqlılığının və ixraca effektiv nəzarətin təmin edilməsi, onların daxili istehsalının genişləndirilməsi istiqamətində kompleks tədbirlər həyata keçirilir.
Samirə SƏFƏROVA
