Avropada qazın 1000 kubmetrinin qiyməti yenidən 1400 dollarlıq həddi keçib. Burada ən likvid virtual satış mərkəzi sayılan Niderlandın “Title Transfer Facility” birjasında iyul sövdələşmələrinin qiyməti 1426,6 dollar təşkil edib.
Qiymətlərin daha da yüksəlməsi gözlənilir. Çünki Avropada qaz böhranı dərinləşir. Hətta iş o yerə çatıb ki, iyulun 8-də Almaniya hökuməti qaz təchizatında yaranmış gərgin vəziyyətlə əlaqədar fövqəladə vəziyyət rejiminin tətbiq olunacağını bildirib. “Frankfurter Allgemeine Zeitung” nəşri yazır ki, indi Almaniyada enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün fövqəladə planın bir hissəsi kimi birinci hazırlıq dərəcəsi elan edilib. Bu, Almaniya Federal Şəbəkə Agentliyini təbii qaz təchizatı ilə bağlı vəziyyət haqqında gündəlik məlumat verməyə və vəziyyətə daim nəzarətə vadar edir. İkinci mərhələdə isə hökumət şirkətlərə təbii qaza qənaət etməyi tövsiyə edəcək. Bu şərtlər çərçivəsində vəziyyət hələ də tənzimlənə bilər, lakin əlavə qiymət artımları mümkündür. Qəzet qeyd edir ki, ikinci mərhələyə beş və ya on gün ərzində keçiləcəyi gözlənilir. Bu addıma hazırlıq Rusiya təbii qazının “Şimal axını” ilə təchizatı ilə bağlı vəziyyətə reaksiyadır. Qeyd edək ki, bu kəmərlə təbii qaz tədarükü 40%-dək azalıb. İqtisadiyyat naziri, federal hökumətin vitse-kansleri Robert Habek də ölkədə “həyəcan rejimi” tətbiq olunduğunu elan edib. Bu addım son vaxtlar yeraltı anbarlarda onsuz da az olan təbii qaz ehtiyatlarının daha da azalması ilə bağlıdır. Bu ehtiyatlar demək olar kritik aşağı səviyyəyə çatıb. Qazın qiyməti əvvəlki kimi yüksəkdir və getdikcə artır, tədarük isə əksinə, kəskin şəkildə azalır. Nazir hazırkı vəziyyəti qaz böhranı adlandırıb: “Bundan sonra qaz defisit məhsul deməkdir. Bu gün qiymətlər yüksəkdir və biz qiymətlərin bundan sonra da artmasına hazır olmalıyıq”. Nazir tədarüklərin azalmasını ölkəsinə “iqtisadi hücum” adlandırıb, almanları “kəmərlərini möhkəm bağlamağa” çağırıb. “Deutsche Welle” nəşri yazır ki, qəza planının ikinci dərəcəsi ya bu yanacaqla bağlı tədarüklərdə ciddi fasilələrin yarandığı vaxt, ya da qaza tələbat son dərəcə yüksək olan vaxt tətbiq olunur. Amma qazla bağlı problem təkcə Almaniyada qeydə alınmır. Avropa İttifaqının (Aİ) iqlim siyasəti üzrə rəhbəri Frans Timmermans qeyd edir ki, Rusiyanın qaz tədarükünü kəsməsi qurumun 12 ölkəsinə təsir edib. O qeyd edib ki, Rusiya enerjidən silah kimi istifadə edir və bu günlərdə qaz tədarükünün dayandırılması ilə bağlı əlavə bəyanatlar veriləcək: “Bütün bunlar Rusiyanın bizim birliyimizi sarsıtmaq cəhdləridir”. Onun sözlərinə görə, indi 12 üzv ölkə Rusiyanın tədarükü birtərəfli qaydada dayandırmasından təsirlənib: "Qaz tədarükünün tam dayandırılması riski indi hər zamankından daha realdır”. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin rəhbəri Fatih Birol Avropaya Rusiyanın qışda qaz tədarükünü tamamilə kəsəcəyinə hazırlaşmağı tövsiyə edib: “Avropa Rusiya qazının tamamilə kəsiləcəyi məqama hazır olmalıdır. Qış yaxınlaşdıqca, Rusiyanın niyyətlərini bir o qədər yaxşı anlayırıq”.
Bu şəraitdə Avropa yeni mənbələrdən qaz idxalı üçün fəaliyyətini genişləndirir. Lakin görünən budur ki, qeyd edilən məsələ elə də asan deyil. Məsələn, ətər Avropadan, egər daha çox qaz almaq istəyirsə, uzunmüddətli müqavilələr imzalamağa tələb edir.Bu tələb Almaniyanın ABŞ-dan maye qaz almaq üçün 20 illik müqavilə imzalamasından sonra qoyulub. Qeyd olunur ki, Qətər tərəfindən irəli sürülən belə bir istək Avropanın istixana qazı tullantılarını məhdudlaşdırmaq, eyni zamanda Rusiya qazından asılılığı azaltmaq məqsədini çətinləşdirə bilər. Onu da xatırladaq ki, hazırda enerji resursları, xüsusən də təbii qazla bağlı müəyyən problemlərlə üzləşmiş Avropa bu sahədə çətinliklərin aradan qaldırılmasında əsas tərəfdaşlarından biri qismində məhz Azərbaycanı gördüyünü açıq mətnlə bəyan edir. Avropa İttifaqının Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Jozep Borrel qaz tədarükü məsələsində təmsil etdiyi qurumun Azərbaycanla əməkdaşlığı dərinləşdirməkdə maraqlı olduğunu bildirib. Avropa İttifaqının sözçüsü Tim Makfay da Azərbaycanın Avropaya qaz tədarükünün diversifikasiyasındakı rolunun diqqət mərkəzində olduğunu bəyan edib. Ancaq Azərbaycan da bəyan edir ki, qazla bağlı həcmi və hasilatı artıra bilər, lakin bunun üçün və yeni uzunmüddətli müqavilələr imzalanmalıdır. Yeni müqavilələr imzalanacağı halda Azərbaycan Avropaya daha böyük həcmdə qaz nəqli üçün lazımı infrastruktura malikdir. Əsrin layihəsi hesab edilən “Cənub Qaz Dəhlizi” buna imkan verir. Bu dəhlizin ötürücülük qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq mümkündür. Bundan əlavə, Qərbdə nəzərə alınır ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” Azərbaycan qazı yanaşı, yaxın perspektivdə digər mənbələrdən Avropaya “mavi yanacaq” nəqlində əsas tranzit kəmərlərdən biri ola bilər. İlk növbədə Türkmənistanda, daha sonra Şərqi Aralıq dənizində, İranda hasil edilən qazın bir hissəsinin məhz Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropaya nəqli proqnozlaşdırılır.
Ramil QULİYEV
