Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində 27-ci Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz Sərgisi dünyada karbohidrogen resurslarına tələbin artmaqda olduğunu bir daha təsdiqlədi. Eyni zamanda o da bəlli oldu ki, Avropa ölkələri üçün Azərbaycandan enerji resurslarının idxalı indi daha böyük önəm kəsb edir. Elə bu fonda Avropa həm də Azərbaycanla enerji müstəvisində əməkdaşlığını daha da dərinləşdirməyə çalışır.
Azərbaycan mövcud vəziyyətdə çətinlik çəkən Avropa ölkələrinə dəstəyini artırır. Bu fonda ölkəmizdən Avropa istiamətində ixrac edilən təbii qazın həcmində artım gözlənilir. Qeyd edilən xüsusda prezident İlham Əliyev 27-ci Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz Sərgisində çıxışı zamanı mühüm məqamlara toxunub: “Cənub Qaz Dəhlizi” fərəhlənə biləcəyimiz layihədir. Eyni zamanda, o bizə nəhəng “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağında hasilatı artırmağa imkan yaradır. Bu artıq baş verdi. Cəmi bir il beş aydır ki, Azərbaycan həmin tamamilə yeni müasir infrastrukturdan öz qaz ehtiyatlarının nəqlində istifadə edir. Avropa qitəsində təbii sərvətlərimizlə bağlı fəaliyyətimizin genişləndirilməsi həm bizim, həm tərəfdaşlarımız üçün zəruridir. Biz hasilatın və ixracımızın artırılmasına müvəffəq olduq. Ötən il Azərbaycan 22 milyard kubmetr təbii qaz ixrac etmişdir. Bu il gözlənilir ki, bu rəqəm 24 milyard kubmetr olacaq. Gələn il o daha da çox olacaq. Göstəricilər hasilat işlərindən və Azərbaycanın Xəzərdəki sektorunda yerləşən digər yataqların istismarından asılı olaraq fərqli ola bilər. Bizim qaz potensialımız yalnız “Şahdəniz”lə məhdudlaşmır. Digər yataqlar da çox perspektivlidir. Gələn il onların bəzilərində hasilat başlayacaq. Bu, enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə olacaq. Xüsusən də indiki dövrə gəldikdə, Azərbaycanın karbohidrogenlərinə olan tələbat heç zaman görünmədiyi kimi böyükdür. Məsuliyyətli ölkə kimi biz bunu nəzərə alırıq və müxtəlif səbəblərə görə çətinliklərlə üzləşən ölkələri dəstəkləməyə çalışırıq. Hazırda Azərbaycanın müvafiq strukturları sayı artan ölkələrlə daim təmasdadır”. Dövlət başçısının bəhs etdiyi ölkələr arasında Macarıstanın da yer aldığı bəlli olub. Artıq Macarıstan üçün də Xəzər qazı mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Macarıstanın xarici işlər və ticarət naziri Peter Siyarto bu xüsusda bildirir: “Macarıstan Xəzər qazının özünün enerji balansına daxil edilməsində maraqlıdır, lakin bunun üçün müəyyən çətinliklər mövcuddur”. Onun sözlərinə görə, Avropada Rusiya qazından tam imtina və onun əvəzlənməsi ilə bağlı müzakirələr gedir: "Söhbət sanksiyalarından gedirsə çox böyük asılılığa görə onları tam tətbiq edə bilmirik. Bu məsələyə praqmatik, Xəzərin enerji resurslarından istifadə nöqteyi-nəzərindən yanaşırıq”. O deyib ki, boru xətti infrastrukturunun olmaması bu niyyəti çətinləşdirir: “Avropa əlavə resursların necə reallaşdırılacağı üzərində düşünməlidir". Nazir enerji resurslarının qiymətinin çox yüksək olmasını da nəzərə çatdırıb.
Hazırda Xəzər qazı “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Avropaya nəql edilir. Bu kəmər üzərindən Avropaya daha çox qaz nəqli mümkündür. Proseslərin gedişi göstərir ki, yaxın tezlikdə Qazaxıstan qazı da “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Avropaya çatdırıla bilər. Bu məsələ energetika naziri Pərviz Şahbazovun Qazaxıstandan olan həmkarı Bolat Akçulakovla görüşündə əsas diqqət mərkəzində yer alıb. Görüşdə iki ölkə arasında energetika sahəsində ikitərəfli əməkdaşlıq məsələləri və enerji bazarlarında vəziyyət ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb, Qazaxıstan enerji resurslarının dünya bazarına nəqli ilə bağlı imkanlar dəyərləndirilib. Tərəflər Qazaxıstanın neft və neft məhsullarının Azərbaycan üzərindən tranziti ilə yanaşı mayeləşdirilmiş təbii qazın Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana çatdırılması üzrə işçi qrupları səviyyəsində görülən tədbirləri də müzakirə edib. Bu prosesdə Qazaxıstan maraqlı tərəfdir. İndilikdə isə “Cənub Qaz Dəhlizi “vasitəsilə Azərbaycandan “mavi yanacaq” idxal edən İtaliya, Yunanıstan alınan mövcud həcmin daha da artırılmasını istəyirlər. Digər Avropa ölkəsi olan Albaniya isə Azərbaycanla enerji sahəsində gələcək addımlar barədə ilkin razılıqlar əldə edib. Gözlənilir ki, yaxın perspektivdə Azərbaycandan Albaniyayaya təbii qaz tədarükü reallaşsın. Serbiya da Azərbaycan qazını idxal etmək ölkələr sırasında yer alır. Serbiya baş nazirinin müavini və dağ-mədən və energetika naziri Zorana Mixayloviç bu xüsusda bildirib: “Serbiya 2023-cü ilin sentyabrından Yunanıstandan mayeləşdirilmiş təbii qaz, Azərbaycandan isə təbii qaz almağa başlamağı planlaşdırır”. İsveçrə də Azərbaycandan qaz almaq niyyətini bəyan edib. Avropanın iqtisai cəhətdən ən qüdrətli ölkələri sırasında yer alan Avstriya üçün də Azərbaycan enerji resurslarının, o cümlədən təbii qazının cəlbediciliyi artır. Avstriyanın kansleri Karl Nehammer bununla bağlı qeyd edib ki, ölkənin Energetika Nazirliyi OMV şirkəti ilə birlikdə təbii qazın yeni tədarük mənbələrini axtarır və bu sırada artıq Azərbaycan da yer alır. Monteneqro, Şimali Makedoniya, Xorvatiya, Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Rumıniya da Azərbaycandan təbii qazına böyük maraq göstərirlər. Azərbaycan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin buraxılış gücünün artırılması hesabına Avropa bazarlarına daha çox təbii qaz nəql etməyə hazırdır.
Tahir TAĞIYEV
