Ukrayna ətrafında cərəyan edən hadisələr fonunda Qərb ölkələri Rusiyaya qarşı iqtisadi sanksiyalar paketinin miqyasını genişləndirir. İndi diqqət mərkəzində yer alan əsas məsələ Rusiya neft və qazından imtina olunmasıdır. Qazla bağlı məsələ elə asan olmasa da, belə görünür ki, Qərb ölkələri, xüsusən də Avropa neft idxalını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq niyyətindədir.
Məsələ ilə bağlı yayılan məlumatlar da göstərir ki, Avropa İttifaqının (Aİ) Rusiyaya qarşı yeni sanksiyaları bu ölkənin neft tədarükünə qarşı tədbirləri əhatə edəcək. Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel də bunu təsdq edib: "Əminəm ki, Avropa İttifaqı Şurası qaçılmaz şəkildə, xüsusən Rusiya neftinə qarşı növbəti sanksiyalar tətbiq edəcək". Mişel Yunanıstanın Aleksandrupolis şəhərində üzən maye qaz terminalının tikintisinə başlanılması ilə bağlı danışarkən daha sonra bildirib: “Üzən maye qaz terminalının tikintisi üzrə işlərin vaxtında başlanması mühümdür. Bu, Avropaya qaz tədarükünü şaxələndirməyə, enerji infrastrukturunu gücləndirməyə və Rusiyanın qalıq yanacaqları asılılığı tədricən azaltmağa kömək edəcək. Bu layihə açıq şəkildə Avropa İttifaqının enerji təchizatının təhlükəsizliyinə və iqlim dəyişikliyi ilə bağlı uzunmüddətli hədəflərimizə töhfə verir". Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Jozep Borrel də qeyd edir ki, Qərb enerji sektorunda Rusiyanın neft idxalına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edəcək tədbirlər axtarır: "Maliyyə sektorunda daha çox Rusiya bankı SWIFT beynəlxalq banklararası ödəniş sistemindən çıxarılacaq. Hansı bankları deyə bilmərəm, amma olacaq. Enerji sektorunda isə biz Rusiyanın neft idxalına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edəcək tədbirlər axtarırıq”. Almaniya kansleri Olaf Şolts isə “Indian Express” nəşrinə bildirib ki, Avropa İttifaqı bu yay Rusiyadan kömür idxalını dayandıracaq, həmçinin ilin sonuna qədər Rusiya neftindən imtina etməyi planlaşdırır. Onun sözlərinə görə, hazırda Rusiyadan ənənəvi enerji daşıyıcılarında idxalından asılılığı azaltmaq üçün iddialı siyasət aparılır: “Biz bu yay Rusiya kömürünün idxalını dayandıracağıq, ilin sonuna qədər neftindən mərhələli şəkildə imtina edəcəyik və Rusiyadan qaz idxalını ciddi şəkildə azaldacağıq”.
Məsələ ilə bağlı “The New York Times” qəzeti də yazır ki, Avropa İttifaqı yaxın tezlikdə Rusiya neftinin idxalına mərhələli qadağa qoya bilər: “Avropa İttifaqı ölkələri çox güman ki, hətta gələn həftə Rusiya neftinə mərhələli embarqonu təsdiqləyəcək”. Qəzetə informasiya ötürən mənbələrin məlumatına görə, Rusiya neftindən imtina ilə bağlı danışıqlar həftəsonu davam edəcək, yalnız bundan sonra Avropa Komissiyası Avropa İttifaqının daimi nümayəndələrinə neft idxalına qadağa qoyulması təklifini təqdim edəcək. Bəzi avropalı diplomatlar və rəsmilər bildiriblər ki, blokun daimi nümayəndələri tezliklə görüşəcək və gələn həftənin sonuna qədər embarqonun yekun təsdiqini elan edəcəklər. Qeyd olunub ki, blok ölkələrinin müvafiq tədbirin əhatə dairəsi barədə razılığa gəlməsi bir neçə həftə çəkib. Nəşr qeyd edir ki, Rusiyadan neft idxalına qoyulan qadağa Avropa İttifaqının altıncı sanksiyalar paketi çərçivəsində ən mühüm tədbir olacaq. Yeni sanksiyaların Rusiyanın ən böyük bankı “Sberbank” və Rusiyadan olan yüksək vəzifəli məmurlara da təsir edəcəyi gözlənilir. Planlaşdırılan embarqo, tədricən olsa da, qlobal neft qiymətlərinə təsir göstərə bilər. Avropa rəsmiləri qeyd edir ki, Avropa İttifaqı neftə olan tələbatını Körfəz ölkələri, Nigeriya, Qazaxıstan və Azərbaycandan idxalı artırmaqla ödəməyə çalışacaq. Bununla belə o da xatırladılır ki, Rusiya Avropaya ən böyük neft tədarükçüsüdür. O, blokun illik neft ehtiyacının təxminən dörddə birini ödəyir ki, bu da Rusiyanın ümumi ixracının təxminən yarısıdır. Norveçin "Rystad Energy" konsaltinq şirkətinin analitikləri isə belə hesab edir ki, cari ilin yekunlarına görə, neft və qazın satışından Rusiya büdcəsinin gəlirləri enerji qiymətlərinin kəskin artması səbəbindən əvvəlki iki ilin nəticələrini əhəmiyyətli dərəcədə üstələyərək 260 milyard dollara çatacaq: “Bu il Rusiya neft hasilatında ciddi azalma gözlənilsə də, neftin qiymətinin kəskin artması ilə əlaqədar vergi daxilolmaları əhəmiyyətli dərəcədə artaraq 180 milyard dollardan çox olacaq”. Qeyd olunur ki, Avropada təbii qaza Asiyada isə mayeləşdirilmiş təbii qaza olan həddindən artıq yüksək qiymətlər 2022-ci ildə Rusiya üçün 80 milyard dollar vergi gəliri yaradacaq.
Yuxarıda qeyd edilənlərdən belə bəlli olur ki, Azərbaycan Avropaya daha çox neft satacaq və hazırkı qiymətlər fonunda bu, ölkəyə daah çox gəlir daxil olması deməkdir. Xatırladaq ki, neftin büdcə qiyməti 50 dollardır, hazırda isə satəş qiyməti 110 dollardan yuxarıdır. Beynəlxalq Valyuta Fondunun Orta Şərq və Mərkəzi Asiya regionu üzrə dərc etdiyi "Regional Economic Outlook" hesabatında isə qeyd edilir ki, Azərbaycan üçün 2022-ci ildə bir barrel neftin fiskal itkisiz qiyməti 41,6 dollarıtəşkil edəcək. Bildirilib ki, 2023-ci ildə Azərbaycan üçün neftin itkisiz qiyməti 51,8 dollar təşkil edəcək. Qeyd edək ki, itkisiz qiymət səviyyəsi ölkənin maliyyə itkilərinin və mənfəətinin yaxınlaşdığı və tarazlıqda olduğu qiymət nöqtəsidir.
Ramil QULİYEV
