Hazırda Avropa üçün Rusiya qazına ağlabatan alternativ yoxdur. Bunu Rusiya prezidenti Vladimir Putin bildirib. Dediklərini Putin belə əsaslandırıb: “Bunu hamı başa düşür, hazırda bazarda sadəcə olaraq sərbəst həcmlər yoxdur”.
Rusiya lideri qeyd edib ki, digər ölkələrdən, ilk növbədə ABŞ-dan Avropaya yönəldilə biləcək tədarüklər istehlakçılara dəfələrlə baha başa gələcək və insanların həyat səviyyəsinə, Avropa iqtisadiyyatının rəqabətqabiliyyətliyinə təsir edəcək. Vladimir Putin əlavə edib ki, Rusiyanın enerji şirkətləri qlobal bazarın məsuliyyətli iştirakçılarıdır və bunu onilliklər ərzində apardıqları iş və öhdəliklərini ciddi şəkildə yerinə yetirməklə sübut ediblər. Putinin bu dediklərinə baxmayaraq, Avropa digər mənbələrdən qaz nəqli üçün fəal iş aparır. Bu sırada yer alan ölkələrdən biri isə Azərbaycandır. Azərbaycanın qazını Avropaya çatdıran “Cənub Qaz Dəhlizi” qeyd edilənlər fonunda indi Avropa üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. Bunu Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Albaniyanın baş naziri Edi Rama ilə görüşündə bir daha diqqətə çatdırıb: “Bir ildən artıq müddətdir ki, Azərbaycan Avropaya təbii qazın ixracatçısına çevrilib və Albaniya hər zaman bu təşəbbüsü dəstəkləyib. Yəni, biz bu tarixi layihəni icra etmiş ölkələrdən ibarət olan komandadayıq. Hesab edirəm ki, bu gün “Cənub Qaz Dəhlizi” və xüsusilə də “Transadriatik” boru kəmərinin əhəmiyyəti daha qabarıq görünür. Bu, əməkdaşlığımızın ən yaxşı sahələrindəndir ki, burada böyük artım potensialı var. Bizim nümayəndələrimiz enerji əməkdaşlığımız ilə bağlı daha geniş portfelə malik olmaq istiqamətində görüşlər keçirirlər. Buraya təbii qaz, tranzit, təchizat, elektrik enerjisi daxildir və bu, həqiqətən də bizim ikitərəfli gündəliyimizin əhəmiyyətli hissəsini təşkil edə bilər. Əminəm ki, hazırda danışıqlar mövzusu olan məsələlər yeni inkişafla nəticələnəcək”. Qeyd edək ki, Albaniya və Azərbaycan enerji və turizm sahəsində gələcək addımlar barədə razılığa gəliblər. Edi Rama bu xüsusda bildirib: "Bizim çox yaxşı münasibətlərimiz var və indi daha çox sərmayəni təmin etmək, turizm sahəsində əlaqələri genişləndirmək və xalqlarımız arasında əlaqələri möhkəmləndirməklə əməkdaşlığımızı gücləndirmək və onu inkişaf etdirmək yollarını müzakirə etməyin vaxtıdır. İqtisadi əlaqələrimizin daha da genişləndirilməsi üçün imkanlar var. Ona görə də mən Azərbaycana gəldim və Prezident İlham Əliyevlə, eləcə də baş nazir Əli Əsədovla geniş müzakirələrimiz oldu. Biz enerji və turizm sahəsində gələcək addımlar barədə razılığa gəldik". Baş nazir Azərbaycandakı görüşlər zamanı Albaniyaya qaz tədarükü məsələsini də müzakirə etdiyini qeyd edib: "Texniki qrup bunun üzərində işə başlayacaq və çox yaxında bundan sonra nə edəcəyimiz üzrə dəyərləndirmə olacaq".
Albaniya ilə yanaşı, Serbiya da Azərbaycan qazının idxalına xüsusi diqqət edir. Serbiya baş nazirinin müavini və dağ-mədən və energetika naziri Zorana Mixayloviç bu xüsusda bildirir: “Serbiya 2023-cü ilin sentyabrından Yunanıstandan mayeləşdirilmiş təbii qaz, Azərbaycandan isə təbii qaz almağa başlamağı planlaşdırır”. Onun sözlərinə görə, ölkə hakimiyyəti Rusiyadan qaz tədarükündən asılılığı azaltmaq istəyir. Mixayloviç izah edib ki, Serbiyanı Bolqarıstanla birləşdirəcək Niş-Dimitrovqrad qaz kəməri sayəsində qaz tədarükünü artırmaq mümkün olacaq. Qaz kəmərinin tikintisinin gələn il başa çatdırılması planlaşdırılır. Nazir qeyd edib ki, indi Serbiya yalnız bir təchizatçıdan, yəni Rusiyadan asılıdır: "Biz qazın qiymətinin nə qədər olacağını dəqiq deyə bilmərik, çünki bazarda tektonik dəyişikliklər baş verir və sual ondan ibarətdir ki, biz “Qazprom”la danışıqlarda hansı qiymətə razılaşa bilərik və qiymət əvvəlki kimi olmayacaq". Bu arada qeyd edək ki, “Transadriatik” boru kəməri (TAP) istismara veriləndən, Azərbaycandan Avropaya 11 mlrd. kubmetrdən çox təbii qaz təchiz olunub. Bu il Avropa artıq 2,9 milyard kubmetr Azərbaycan qazı ilə təchiz olunub. Xatırladaq ki, Azərbaycan qazı Avropaya TAP vasitəsi ilə nəql edilir. 2Cənub Qaz Dəhlizi”nin 878 kilometrlik hissəsində qaz xətti ilə “mavi yanacağ”ın kommersiya məqsədli nəqlinə 2020-ci il dekabrın 31-də başlanılıb. “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin bir hissəsi olan TAP kəməri ilə "Şahdəniz-2" layihəsi çərçivəsində hasil olunan qazın ilkin olaraq ildə 10 milyard kubmetrinin Avropaya nəqli nəzərdə tutulur. Bu boru kəməri Yunanıstan, Albaniya və Adriatik dənizindən keçməklə İtaliyanın cənubuna qədər uzanır. Kəmərin potensialı onun ötürücülük gücünü iki dəfə artıraraq, ildə 20 milyard kubmetrə çatdırmağa imkan verir. Bunlar fonunda İtaliya, İsveçrə, Fransa da Azərbaycandan qaz nəqlinə xüsusi maraq göstərir. Şimali Makedoniya, Xorvatiya, Monteneqro, Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Rumıniya da Azərbaycan təbii qazını Avropaya nəql edən “Cənub Qaz Dəhlizi”nə qoşulmağa hazırlaşır. Bununla “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində daha böyük rol oynayacaq. Bu fonda qeyd edək ki, qazla bağlı mövcud durum Avropa və Asiya bazarları arasındakı rəqabəti də kəskin artırıb. Çin, Yaponiya, Koreya və Tayvan kimi sürətlə böyüyən bazarlar Avropanın ənənəvi maye təbii qaz təchizatçıları üçün daha vacib bazarlara çevrilib. Rusiya bu fonda Asiya ilə çox maraqlanır. Avropa da bu vəziyyətdə Azərbaycanla təbii qaz sahəsində əməkdaşlığını dərinləşdirməyə çalışır.
Tahir TAĞIYEV
