Avropa ölkələri üçün bu gün xüsusi diqqət mərkəzində yer alan məsələlərdən biri Rusiya qazından asılılığın azaldılmasıdır. Artıq bu istiqamətdə Avropa ölkələri aktiv fəaliyyət həyata keçirir. Sözügedən xüsusda Avropa ölkələrinin Azərbaycanla təmaslarını intensivləşdirməsi də müşahidə edilir.
Yuxarıda qeyd edilənlər fonunda İtaliyanın xarici işlər naziri Luici Di Mayo bildirir ki, son ay yarım ərzində o, Azərbaycan, eləcə də Əlcəzair, Qətər, Konqo, Mozambik, Anqola kimi ölkələrlə İtaliyaya enerji tədarükünün artırılmasını müzakirə edib: “Təəssüf ki, biz gecikmişik, çünki bir ölkə olaraq qaz tədarükünü çox əvvəllər şaxələndirmək lazım idi, lakin bizim dünyada çoxlu tərəfdaşlarımız və dostlarımız var”. Hazırda İtaliya Azərbaycandan qaz tədarükünün artırılması ilə bağlı ölkəmizlə sıx təmasdadır. Bu arada bəlli olub ki, İsveçrə də Azərbaycan qazına böyük maraq göstərir. İsveçrə Qaz Sənayesi Assosiasiyasından Tomas Heqqlin məsələ ilə bağlı bildirir: “İsveçrə, Rusiyadan qaz təchizatında problem yaranarsa, cənubdan - Şimali Afrikadan İtaliyaya keçməklə “mavi yanacaq” almağa davam edə biləcək, həmçinin Azərbaycandan tədarük edəcək. Rusiya qazının Avropaya nəqlində fasilələr yaranarsa, İsveçrə də öz istehlakını azaltmalı olacaq. Bununla belə, bütün istiqamətlərdə əlaqələrinə görə digər ölkələrlə müqayisədə üstünlüyə malikdir. Bildiyimiz kimi, Rusiyanın qaz tədarükünü dayandıra biləcəyi və ya Qərbin sanksiya tədbiri olaraq Rusiyadan qaz idxalını dayandırmağa qərar verə biləcəyi ssenarilərimiz var. Biz buna hazır olmalıyıq”. Onun sözlərinə görə, Rusiya qaz təchizatında çatışmazlığı, ən azından qısa müddətdə, həmçinin istehlakı azaltmadan Avropa daxilində tam kompensasiya etmək mümkün deyil: “İsveçrədə çatışmazlıq olsaydı, Konfederasiya iki yanacaqlı istehlakçılar üçün (təbii qazı əvəzləyə bildiyi) mazuta keçid də daxil olmaqla tədbirlər görər, qənaətə çağırışları edər və böyük istehlakçılar üçün tələblər məhdudlaşdırılardı. Ancaq İsveçrəyə qaz tədarükünün təhlükəsizliyi boyük əksəriyyəti ilə təmin olunur. Qiymətlər müstəsna yüksək səviyyədə olsa da, sənaye üçün kifayət qədər qaz olmalıdır. Gələn qışda qaz təchizatını təminat altına almaq böyük problemə çevrilə bilər. Bu səbəblə Federal Şura artıq martın əvvəlində tədbirlər haqqında qərar verib. Beləliklə, qaz şirkətlərinin birgə qaz, anbar tutumu və mayeləşdirilmiş təbii qaz birgə alımına davam edə biləcəkləri gözlənilir”.
Azərbaycan qazı getdikcə Fransanın da diqqətini cəlb etməyə başlayıb. Bu məsələ energetika naziri Pərviz Şahbazovla Fransanın Avropa və Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndələri və “ENGIE” şirkətinin vitse-prezidenti, “Eurogas” Beynəlxalq Assosiasiyasının prezidenti Didier Holleaux arasında görüş zamanı diqqət mərkəzində olub. Görüşdə qlobal enerji gündəliyində olan məsələlər, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin genişləndirilməsi və “yaşıl enerji”nin Avropaya ixracı imkanları ətrafında fakir mübadiləsi aparılıb. Pərviz Şahbazov “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Azərbaycan qazının Avropa ölkələrinə ixrac olunan həcmləri, eləcə də TANAP və TAP layihələrinin ötürücülük gücünün artırılması perspektivləri barədə məlumat verərək, layihənin genişləndirilməsini təmin edəcək məsələlərlə bağlı fikirlərini diqqətə çatdırıb. Bildirilib ki, Azərbaycanın özünü və tərəfdaşlarını uzun müddət təmin edə biləcək qaz resursları var. Bu resursların hasil edilərək mövcud infrastrukturun təkmilləşdirilməsilə ixracı üçün çoxtərəfli əməkdaşlıq və birgə səylər əsasında əməli addımlar atılmalıdır. Söhbət zamanı Fransa ilə qaz sektorunda uzunmüddətli əməkdaşlığın bərpa olunan enerji sahəsində davam etdirilməsi üçün böyük potensialın olduğu vurğulanıb. Həmçinin Azərbaycanın regional enerji əməkdaşlığında iştirakından irəli gələn məsələlər nəzərdən keçirilib. Hazırda Cənub Qaz Dəhlizi yeddi ölkəni - Azərbaycan, Türkiyə, Gürcüstan, Bolqarıstan, Yunanıstan, Albaniya və İtaliyanı birləşdirir. Daha bir neçə Avropa ölkəsi də layihəyə qoşulmaqla bağlı artıq müvafiq addımlar atır. Şimali Makedoniya, Xorvatiya, Monteneqro, Albaniya, Bosniya və Herseqovina da Azərbaycan təbii qazını Avropaya nəql edən “Cənub Qaz Dəhlizi”nə qoşulmağa hazırlaşır. Rumıniya da belə bir istəyinin olduğunu bəyan edib. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Yunanıstan və Albaniya ərazisində, İtaliyadakı çıxış nöqtələri Azərbaycan qazının digər Avropa ölkələrinə nəqli üçün də imkanlar açır. Hətta cari ilin əvvəlində Azərbaycan qazı Fransa və İsveçrəyə nəql edilib. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin, Azərbaycan qazı yanaşı, yaxın perspektivdə digər mənbələrdən Avropaya “mavi yanacaq” nəqlində əsas tranzit kəmərlərdən biri olması gözlənilir. İlk növbədə Türkmənistanda, daha sonra Şərqi Aralıq dənizində, İranda hasil edilən qazın bir hissəsinin məhz “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Avropaya nəqli proqnozlaşdırılır. Bununla “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində daha böyük rol oynayacaq. Qeyd edək ki, hazırda Azərbaycan qazının Avropanın cənubuna nəql olunduğu “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Avropa hissəsi olan TAP kəmərinin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr qaz təşkil edir. İndiki halda TAP AG konsorsiumu kəmərin ötürücülüyünün artırılması üçün 3 ssenarini nəzərdən keçirir: məhdud - 14,4 milyard kubmetrə qədər, qismən - 17,1 milyard kubmetrə qədər və tam - ildə 20 milyard kubmetrə qədər.Azərbaycan qazının TAP vasitəsilə Avropaya ümumi təchizatı 10 milyard kubmetrə çatıb. Hazırda TAP vasitəsilə Avropaya gündəlik 28 milyon kubmetrdən çox qaz verilir. 2022-ci ildə Azərbaycandan Türkiyəyə qaz ixracının 8,2 milyard kubmetr, Avropaya isə 9,1 milyard kubmetr təşkil edəcəyi gözlənilir.
Ramil QULİYEV
