Rusiya prezidenti Vladimir Putinin hasil edilən qazın “dost olmayan ölkələr”ə rublla satışının yeni qaydası haqqında fərman imzalaması dünya bazarlarında ciddi ajiotaj yaradıb. Artıq qaz bazarlarında yenidən sürətli qiymət artımı qeydə alınır. Bu prosesin qarşıdakı günlər ərzində daha geniş miqyas alacağı proqnozlaşdırılır. Buna səbəb məhz Putinin qərarlarıdır.
Aviasiya sənayesi ilə bağlı müşavirədə çıxış edərkən bu haqda Putin özü bildirib: “Biz “dost olmayan” ölkələrdən olan müqavilə tərəflərinə aydın və şəffaf sxem təklif edirik. Rusiya təbii qazını almaq üçün onlar Rusiya banklarında rubl hesabları açmalıdırlar. Ödənişlər bu il aprelin 1-dən başlayaraq bu hesablar üzərindən edilməlidir”. O əlavə edib ki, həmin ölkələrin yanacağın rublla ödənişindən imtina etməsi öhdəliyi icra etməmələri kimi hesab olunacaq və bu halda mövcud müqavilələr dayandırılacaq. Bildirilib ki, “Qazprombank” xarici alıcılar üçün qaz tədarükünü ödəmək məqsədilə səlahiyyətli bank kimi təyin edilib. Lakin Avropa buna qarşı çıxır. Xüsusən də Fransa və Almaniya Rusiyadan qaz idxalına görə rublla ödəniş tələbini rədd edir. Fransa iqtisadiyyat və maliyyə naziri Bruno Lö Mer bildirib: “Böyük yeddiliyin” açıqlamasını xatırlatmaq istərdim. Qaz ödənişini başqa valyutada etmək tələbini qəbul etməyəcəyik. Müqavilədə belə bir şey yoxdur. Müqavilə imzalanıbsa, yerinə yetirilməlidir”. Almaniya kansleri Olaf Şolts da eyni mövqedən çıxış edir: “Biz müqavilələrə baxdıq. Orada ödənişin avro və dollarla aparılması göstərilib. Putinə dedim ki, ödəniş bu valyutalarda qalacaq”. O, Almaniyanın yaxın 1 il ərzində Rusiyadan neft və daş kömür asılılığına son qoya biləcəyini, amma qaz asılılığının qalacağını vurğulayıb. Bütün bunlar öz növbəsində qaz bazarlarında yeni qiymət artımına səbəb olub. Belə ki, Avropa bazarında aprelin 1-də keçirilən hərracın açılışında mavi yanacağın min kubmetrinin qiyməti 5 faiz artaraq 1500 dolları ötüb. Niderlanddakı TTF habında min kubmetr qazın may fyuçersinin qiyməti 1522 dollara qalxıb. Ümumilikdə isə mavi yanacağın qiymətində 5,6 faiz bahalaşma müşahidə olunub. Qeyd edək ki, martın 7-də Avropada mavi yanacağın qiyməti tarixdə ilk dəfə min kubmetrə görə 3900 dollara çatmışdı. Qiymətlərin yenidən bu həddə çatması istisna edilmir. Çünki Avropada rus qazını əvəz edəcək mənbə yoxdur. Lakin bəzi ölkələrdən Avropaya qaz nəqli artacaq və belə ölkələrdən biri kimi Azərbaycan üzərində diqqət daha çox cəmləşməyə başlayıb.
Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı bildirir ki, Azərbaycan indiki halda həm iqtisadi mövqeyni daha da yaxşılaşdıracaq, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində rolunu artıracaq. Qurumun “Regional Economic Prospekt” adlı hesabatına əsasən, bu il Azərbaycanın iqtisadi artımı 5 % olması gözlənilir ki, bu da bankın noyabr proqnozu ilə müqayisədə 1,8 faiz bəndi çoxdur. Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı təbii qaz nəqli ilə bağlı qeyd edir: "Azərbaycan iqtisadiyyatı artan neft qiymətlərindən və Avropa ölkələrinin alternativ neft və qaz tədarükçülərinə keçməsindən faydalana bilər. Bununla da, Azərbaycanın bu il ÜDM artımı daha da yüksələ bilər". Hesablamalara əsasən, inkişaf etmiş ölkələrin, o cümlədən Avropa dövlətlərinin təbii qaz istehlakını 2030-cu ilə qədər ən azı 15% artıracağı gözlənilir. Bu isə “köhnə qitə”nin mühüm qaz təminatçılarından biri kimi Azərbaycanın Avropanın enerji bazarında mövqeyinin daha güclü hala gəlməsini şərtləndirir. İlk növbədə o baxımdan ki, Azərbaycan qazı Avropa üçün yeni, etibarlı və uzunmüddətli mənbə hesab edilir. Azərbaycanın malik olduğu zəngin enerji resursları ölkəmizin iqtisadi potensialını gücləndirməklə yanaşı, regional əməkdaşlıqda mühüm rol oynayır. Avropa ilə yaradılan enerji əməkdaşlığı, bu kontekstdə 2020-ci ilin sonunda tam istifadəyə verilmiş “Cənub Qaz Dəhlizi” qeyd edilənlərin real təsdiqidir. Hazırda Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən ölkələrdən biri hesab edilir. 2,6 trilyon kubmetr təsdiqlənmiş qaz ehtiyatı olan və müvafiq ixrac infrastrukturuna malik Azərbaycan Avropa üçün etibarlı və uzunmüddətli enerji tərəfdaşıdır. Azərbaycanın öz ehtiyatları ilə yanaşı, digər mənbələrdən də Avropa təbii qaz nəqlində əsas tranzit ölkələrdən birinə çevrilməsi gözlənilir. Gələcəkdə ilk olaraq Türkmənistandan “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə təbii qaz nəql edilməsi proqnozlaşdırılır. Belə ki, ötən ay Azərbaycanla Türkmənistan arasında yüksək səviyyədə əldə olunmuş razılaşmaya əsasən Aşqabad şəhərində “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkmənistan Hökuməti arasında Xəzər dənizində “Dostluq” yatağının karbohidrogen resurslarının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və mənimsənilməsi haqqında Anlaşma Memorandumu” imzalanıb. Yataqdan hasil edilən qazın, eləcə də Türkmənistanın öz yataqlarından çıxarılan “mavi yanacağın” “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Avropaya nəqli nəzərdə tutulur. Türkmənistanla imzalanan Anlaşma Memorandumu Orta Asiya qazının “Cənub Qaz Dəhlizi”nə qoşulması üçün daha çox imkanlar açır. Bundan başqa, “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə İsraildən də Avropaya qaz nəql edilə bilər. Bunda İsrail maraqlı olduğunu yüksək rəsmi səviyyədə bir neçə dəfə bəyan edib. Gələcəkdə İran, İraq kimi ölkələrin də öz təbii qazını “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Avropaya nəql etməsi istisna olunmur. “Cənub Qaz Dəhlizi”ndə Azərbaycanın əsas payçılardan biri olması digər ölkələr öz qazını bu kəmərlə ixrac edəcəyi təqdirdə Azərbaycanın bundan böyük həcmdə mənfəət əldə etməsini şərtləndirəcək.
Tahir TAĞIYEV
