Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Rusiya prezidenti Vladimir Putin dost olmayan ölkələrə qazın rus rublu ilə satılmasını tapşırıb. Putinin bu bəyanatından sonra Rusiya valyutası bahalaşmağa başlayıb, dolların məzənnəsi 90 rubldan aşağı enib. Rublun bahalaşmasının davam etməsi gözlənilir. Amma məsələnin maraqlı tərəfi odur ki, Avropa Rusiyadan qaz alışının əvəzini rublla ödəmək niyyətində deyil.
Avropa İttifaqı ölkələri bəyan edirlər ki, Rusiya “Qazprom”una mavi yanacağın pulunu rublla ödəmək istəmirlər. Məsələ ilə bağlı Rusiya Strategiya Mərkəzinin rəhbəri Qleb Vışlinski qeyd edir ki, vəziyyət mürəkkəb xarakter almağa başlayır: “Qaz bazarda yox, müqavilə əsasında satılır. Rusiya qazını alan Avropa rəsmiləri qeyd edirlər ki, müqavilələrdə rubl yox, başqa valyuta nəzərdə tutulub. Bu tələb rublun müvəqqəti möhkəmlənməsinə yönəlmiş qısamüddətli siyasi gediş kimi görünür”. Vışlinskinin fikrincə, iqtisadi nöqteyi-nəzərdən alman qaz istehlakçısının “Qazprom”a avro ilə ödəniş etməsinin və sonra Kremlin bu avroları Rusiyanın valyuta bazarında satmasının fərqi yoxdur. Yaxud əvvəlcə alman istehlakçısı avronu valyuta bazarında satacaq və “Qazprom”a rubl verəcək: “Bununla avronun sayı dəyişmir, ona görə də bu daha çox siyasi gedişdir”. O hesab edir ki, Putinin ödənişi rublla tələb etməsi Avropa İttifaqının Rusiya qazından uzaqlaşması üçün ilk addım ola bilər. Amma Rusiya bu risqi də gözə alır. Bunu Amerikanın “PBS” teleşirkətinin efirində Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskovun dedikləri də təsdiq edir: “Rusiya xeyriyyəçiliklə məşğul olmaq və Avropanı öz təbii qazı ilə pulsuz təmin etmək niyyətində deyil, Moskva, Avropa İttifaqı bu cür tədarükü rublla ödəməkdən imtina edəcəyi təqdirdə, vəziyyəti öyrənəcək və əlavə qərarlar qəbul edəcək. Bu fürsəti rədd edəndə nə baş verəcək, bilmirəm. Yekun qərardan xəbər tutan kimi nəyin edilə biləcəyini araşdıracağıq. Lakin biz qətiyyən bununla bağlı xeyriyyəçiliklə məşğul olmaq, Qərbi Avropaya pulsuz qaz göndərmək niyyətində deyilik. Ödəniş yoxdursa, qaz da yoxdur”. Peskov bildirib ki, Qərb dövlətləri əslində Rusiyaya qarşı genişmiqyaslı iqtisadi müharibəyə başlayıb: “Qərbi Avropa ölkələri, ABŞ, Kanada, Avstraliya faktiki olaraq bizə qarşı ticarətdə, iqtisadiyyatda müharibə aparır, əmlakımızı zəbt edir, pulumuzu ələ keçirir, maliyyə əlaqələrimizi əngəlləyir, biz Rusiyada özümüzə qarşı müharibəni hiss edirik. Və biz yeni reallığa uyğunlaşmalıyıq”.
Baş verənlərlə bağlı rus ekspert Vadim Pavlov qeyd edir: “Artıq Rusiyanın Avropa İttifaqına, ABŞ-a və digər “dost olmayan ölkələrə” öz mallarını dollar, avro və bir sıra digər valyutalarda satmasının heç bir mənası yoxdur. "Dost olmayan ölkələrdən" gələn alıcılar eyni həcmləri eyni qiymətlərlə almağa davam edəcəklər, sadəcə olaraq, onların mövcud müqavilələrə bir növ əlavə razılaşmaları olacaq ki, bu da onları əməliyyatda əlavə bir addım yerinə yetirməyə - valyutanı rubla çevirməyə məcbur edəcək”. Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun aparıcı analitiki İqor Yuşkov bildirib ki, texniki nöqteyi-nəzərdən rublla tədarüklərə keçməkdə heç bir problem yoxdur, çünki heç kim qiymət düsturunu dəyişmək niyyətində deyil: “Qazprom”un müqavilələri hələ də ticarətin dollarla aparıldığı spot bazarlarda qazın qiyməti ilə bağlıdır. Sadəcə olaraq, indi son anda – alıcı pulu “Qazprom”a köçürməli olanda onları dollar və ya avro ilə deyil, rublla köçürəcək. Əgər indi “Qazprom” üç gün ərzində valyuta gəlirlərinin 80%-ni daxili birjada satmalıdırsa, yəni əslində dollar və avronu rubla dəyişməlidirsə, indi alıcının özü birjaya getməli, valyutasını dəyişməli və “Qazprom”a dərhal Rusiya rublu verməlidir". Yəni ekspertin fikrincə, Rusiya qazının alıcıları üçün əsaslı heç nə dəyişmir: "Bəli, onlar üçün əlavə bir aksiya görünür, lakin bu cür hərəkətlər, birincisi, qadağan edilmir, ikincisi, Qərb şirkətlərinin rubl almaq üçün heç bir əlavə xərci belə yoxdur". İqor Yuşkovun fikrincə, bu tədbir Qərb alıcılarına Rusiyaya qarşı sanksiya siyasətinin onlara zərbə vurduğunu göstərmək üçün nəzərdə tutulub: “Əlbəttə, Avropa şirkətlərinin gəlib Rusiya Mərkəzi Bankından çoxlu rubl alması çox asan olardı, lakin o, sanksiyalar altındadır. Buna görə də, hazırkı dəyişikliklər Rusiya Federasiyası Mərkəzi Bankının sanksiyalardan çıxarılmasının zəruriliyini nümayiş etdirmək üçün nəzərdə tutulub. O vaxta qədər qərbli alıcılar birjaya getməli, rublu dollara və avroya dəyişməyə hazır olan şirkətlərdən hansının sanksiya siyahısında olmadığını, kiminlə əlaqə saxlayıb, kiminlə əlaqə saxlamadığını özləri görməli olacaqlar. Qeyd edək ki, bu qara siyahıya düşməyən və böyük həcmdə rubl satmağa hazır olan şirkətlər o qədər də çox deyil. Və əlbəttə ki, bu, Rusiyanın müəyyən bir ultimatumudur: ya biz rublla alver edirik, ya da heç ticarət etmirik. Qərb şirkətləri üçün rubla keçmək çətin olmayacaqsa, texniki cəhətdən onu reallaşdırmaq asan olacaq, amma Qərb siyasətçiləri üçün Rusiyanın ultimatumuna razılaşmaq çətin olacaq. Ona görə də hesab edirəm ki, siyasi müstəvidə Qərbdən kifayət qədər böyük müqavimət olacaq. Amma Rusiya xatırlatmağa çalışır ki, bütün bəyanatlarına baxmayaraq, Avropa hələ də Rusiya qazından kifayət qədər asılıdır. İndi, yeni sanksiyaların inkişafının qızğın vaxtında avropalılar nədənsə çox vaxt unudurlar ki, asılılıq həqiqətən böyükdür, Rusiya Avropa bazarına ən böyük qaz tədarükçüsüdür. İndi onlar seçim qarşısında qalacaqlar - rublla köçürmə ilə bağlı əlavə müqavilələr imzalamaq və ya imzalamamaq. Onlar indi nə edəcəklərini qiymətləndirəndə sadəcə Rusiyanın təchizatlarından nə qədər asılı olduqlarını başa düşməlidirlər”. Milli Enerji İnstitutunun baş direktorunun müavini Aleksandr Frolov isə bildirirr ki, Rusiya hakimiyyətinin bu qərarı Qərbin Rusiya Federasiyasının xarici valyutada ifadə olunan aktivlərinin bir hissəsini dondurması ilə bağlıdır: "Bizə qarşı dost olmayan ölkələr və onların şirkətləri hələ də enerji daşıyıcılarımızı alan bu vəsaitləri dondurmaqdan imtina etdiyinə görə, bu onların başqa cür geri qaytarılacağı deməkdir. Guya Avropa şirkəti bizim Mərkəzi Banka gedir, valyutaya rubl alır, onlarla qaz alır. Beləliklə, valyuta tədricən Avropadan Rusiyaya vurulur”. Hələlik isə Avropa ölkələrində Rusiya ilə qaza görə rublla hesablaşmalar məsələsində fikir ayrılığı yaranıb. Belə ki, ölkələrin müəyyən bir hissəsi, məsələn, Polşa və Baltikyanı ölkələr qazın rublla ödənilməsinin mümkünsüzlüyünü və Rusiyanın “mavi yanacağından” imtina etdiyini bəyan edirsə, o zaman ölkələrin başqa bir hissəsi, məsələn, Bolqarıstan, Türkiyə və Serbiya əksinə, rublla ödəniş etmək üçün heç bir maneənin olmadığını bildirir. Rusiya qazının ən böyük alıcısı olan Almaniyada da bu məsələdə vahid mövqe yoxdur. Bundestaqın iqlim və enerji komitəsinin rəhbəri Klaus Ernst bildirir ki, nəzəri cəhətdən Almaniya qazın pulunu rublla ödəyə bilər, lakin o zaman ölkə öz sanksiyalarından yan keçməli olacaq. Almaniyanın vitse-kansleri Robert Habek isə Rusiyanı mövcud razılaşmaları pozmaqda ittiham edir və qəbul edilən qərarı Rusiya Federasiyasının etibarlı enerji təchizatçısı olmadığının nümayişi adlandırır.
Ramil QULİYEV
