Rusiya-Ukrayna qarşıdurması fonunda təbii qazla bağlı təminat səviyyəsi Avropada indi əsas müzakirə predmetidir. Bu fonda Avropa Komissiyası yeni qərar layihəsi hazırlayıb. Sənədə əsasən, Avropa İttifaqına (Aİ) üzv olan dövlətlərin qaz anbarlarının doluluğunun 80% səviyyəsində saxlanılması tələb olunacaq.
Qeyd olunur ki, Avropanın yeni enerji strategiyasının layihəsi gələn həftə təqdim olunacaq. O reallaşacağı təqdirdə, bu ilin sentyabrın 30-dək anbarlar tələb olunan səviyyəyədək doldurulmalıdır. Eyni zamanda, 80%-lik hədəf bütün Avropa İttifaqı üzrə orta səviyyədir, ayrı-ayrı ölkələrdə bu göstərici fərqlənəcək. Məlumata əsasən, şirkətlər lazımi həcmdə ehtiyatı təmin edə bilməyəcəyi təqdirdə, dövlət bu prosesi öz hesabına həyata keçirə bilər. Avropa Komissiyasının qaz üzrə ekspert əlaqələndirmə qrupu bazardakı vəziyyətə nəzarət edəcək. İndi əsas məsələ tələb edilən qazın haradan alınmasıdır. Avropanın bu məsələdə əsas ümid yerlərindən biri, əvvəlki kimi, Azərbaycandır. Bunu ayrı-ayrı Avropa dövlətləri də açıq ifadə edir. Məsələn, Bolqarıstan rəsmiləri bildirir ki, ölkə üçün Rusiyadan tədarükdə problemlər yaranarsa, əlavə həcmdə təbii qazın tədarükü ilə bağlı Azərbaycanla danışıqlar aparılcaq. Bolqarıstanın energetika naziri Aleksandr Nikolov sektoral parlament komissiyasının iclası zamanı qeyd edib ki, problemlər yarandığı halda alternativ imkanlar mövcuddur və bu imkanlardan biri də “Cənub Qaz Dəhlizidir”. Yunanıstan vasitəsilə əlavə həcmdə təbii qazın tədarükü mümkündür. Qeyd edək ki, Azərbaycan tezliklə Bolqarıstan bazarına 1 milyard kubmetrə qədər qaz tədarükü həyata keçirəcək. Lakin perspektivdə bu həcmin artırılması Bolqarıstanın maraq dairəsindədir. Bolqarıstan bazarına Azərbaycan qazının tam həcminin, yəni 1 milyard kubmetrə qədər, tədarükü Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektorunun inşası həyata keçiriləndən sonra mümkün olacaq. Ötən il isə Bolqarıstana 273 milyon kubmetr Azərbaycan qazı ixrac edilib. Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektoru hazır olmadığına görə Bolqarıstan tam həcmdə qaz ala bilmir. Qeyd edək ki, Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektoru Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Şahdəniz" qaz kondensat yatağının ikinci mərhələdə istismarı çərçivəsində hasil edilən "mavi yanacağ"ın Bolqarıstana nəqlini nəzərdə tutur. Bu kəmər vasitəsilə Bolqarıstan Azərbaycandan ildə 1 milyard kubmetr təbii qaz idxal edəcək. Belə ki, “Bulgargaz EAD” dövlət şirkəti “Şahdəniz-2” yatağından bu miqdarda qaz almaq üçün "Şahdəniz" konsorsiumu ilə müqavilə imzalayıb. Azərbaycan təbii qazı hesabına Bolqarıstan qaz tələbatının 25-30 %-ni ödəyə biləcək. Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektorunda tikinti işlərinin bu ilin ikinci yarısında başa çatacağı gözlənilir.”Cənub Qaz Dəhlizi”nin inkişafı çərçivəsində Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektoru vasitəsilə Cənub-Şərqi və Mərkəzi Avropa ölkələri Xəzər regionundan alternativ tədarüklərə və mayeləşdirilmiş təbii qaz idxal etmək imkanına malik olacaqlar.
Bolqarıstandan başqa, Rumıniya da Azərbaycan qazı ilə yaxından maraqlanır. Bu məsələ energetika naziri Pərviz Şahbazovun Rumıniyanın energetika naziri Virgil Daniel Popesku və strateji layihələr üzrə xüsusi nümayəndə Ana Birçal, həmçinin “Transgaz” və “Romgaz” şirkətlərinin rəhbər şəxslərinin daxil olduğu nümayəndə heyəti ilə görüşündə də diqqət mərkəzində olub. Görüşdə iki ölkə arasında enerji əməkdaşlığının prioritet istiqamətləri üzrə müzakirələr aparılıb. Energetika sahəsində əməkdaşlığın inkişafında Azərbaycan və Rumıniya arasında strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin mühüm rol oynadığı qeyd edilib. Həmçinin “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurası çərçivəsində 8-ci nazirlər iclasında Rumıniyanın iştirakı, layihəyə marağı yüksək təqdir edilərək, dəhlizin genişləndirilməsi çərçivəsində bu ölkənin layihəyə qoşulma perspektivləri müzakirə edilib. Bununla yanaşı, məlumdur ki, Şimali Makedoniya, Xorvatiya, Monteneqro, Albaniya, Bosniya və Herseqovina da Azərbaycan təbii qazını Avropaya nəql edən “Cənub Qaz Dəhlizi”nə qoşulmağa hazırlaşır. Hazırda “Cənub Qaz Dəhlizi” yeddi ölkəni - Azərbaycan, Türkiyə, Gürcüstan, Bolqarıstan, Yunanıstan, Albaniya və İtaliyanı birləşdirir. Daha bir neçə Avropa ölkəsi də layihəyə qoşulmaqla bağlı artıq müvafiq addımlar atıb. Perspektivdə daha çox sayda ölkənin “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə “mavi yanacaq” idxal etməsi proqnozlaşdırılır. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Azərbaycan qazı ilə yanaşı, yaxın perspektivdə digər mənbələrdən Avropaya “mavi yanacaq” nəqlində əsas tranzit kəmərlərdən biri olması gözlənilir. İlk növbədə Türkmənistanda, daha sonra Şərqi Aralıq dənizində, İranda hasil edilən qazın bir hissəsinin məhz “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Avropaya nəqli proqnozlaşdırılır. Bununla “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində daha böyük rol oynayacaq. Qeyd edək ki, XXI əsrin layihəsi hesab edilən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin istifadəyə verilməsi ölkəmizin enerji potensialının dünya bazarlarında reallaşdırılması baxımından növbəti mühüm hadisə hesab edilir. Bununla Azərbaycan həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində daha mühüm rol oynamağa başlayıb.
Ramil QULİYEV
