Son bir il ərzində Avropada xüsusi diqqət mərkəzində yer alan əsas məsələlərdən biri də enerji təhlükəsizliyi, xüsusən də təbii qazla etibarlı təminata nail olmaqdır. Bu məqsədlə Avropa tərəfdaşları, xüsusən də Azərbaycanla əməkdaşlığını daha da dərinləşdirməyə çalışır.
"Fitch Ratings" beynəlxalq reytinq agentliyinin analitikləri bütün bunları təsadüfi hesab etmir. Analitiklər qeyd edir ki, Avropa qaz bazarındakı mövcud vəziyyət regionu təchizatçıların sayını genişləndirməyə və uzunmüddətli perspektivdə enerji keçidini sürətləndirməyə sövq edə bilər: "Ehtiyatların aşağı səviyyədə olması, "Qazprom"dan tədarükün azalması və son bir neçə ayda artan geosiyasi gərginlik Avropa qaz bazarında daha böyük qıtlıq və əlavə tədarüklərin axtarışına zəmin yaradıb. Qısamüddətli perspektivdə Avropanın Rusiya qazının tədarükündən asılı qalmaqda davam etməsinə baxmayaraq, uzunmüddətli perspektivdə Rusiyadan tədarükün azalması təchizatçı bazasının daha geniş şaxələndirilməsinə və enerji keçidinin sürətləndirilməsinə gətirib çıxara bilər. Avropada qaz ehtiyatlarının aşağı olması fonunda avropalı istehlakçılar mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) üçün asiyalılarla rəqabət aparır. Bu, son həftələrdə rekord səviyyələrdən bəzi enişlərə baxmayaraq, Avropada təbii qaza olan spot qiymətləri yüksək səviyyədə saxlayır. LNG və boru kəmərləri ilə qaz tədarükçülərindən əlavə həcmlər qısa müddətdə "Qazprom"dan tədarükün azalmasını kompensasiya etməyə kömək edir”. Tərəfdaşlarla əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi Avropaya qaz böhranını çözməyə kömək edəcək əsas amillərdən biri kimi dəyərləndirilir. Bu xüsusda Azərbaycanla əməkdaşlıq indi daha çox diqqət cəlb edir.
Hesab edilir ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin VIII iclası Azərbaycan və Avropa arasında enerji müstəvisində əməkdaşlığı daha da dərinləşdirəcək növbəti mühüm hadisə olacaq və hazırda tərəflər bu xüsusda aktiv müzakirələr aparır, yeni razılıqlar üzərində işləyirlər. Ekspertlərə görə, “Cənub Qaz Dəhlizi” üzv ölkələr arasında milli səviyyədə əməkdaşlığın yeni formatıdır. Bu fonda layihəyə maraq artıb, yeni-yeni ölkələr ona qoşulmağa can atır. Bu, həm də Azərbaycanın “qaz diplomatiyası”nın mühüm uğurlarıdır. Uğurun əsas səbəbi həm də Azərbaycanın 2006-ci ildən dünya enerji bazarında özünü etibarlı tərəfdaş kimi tanıtması, enerji siyasətini sırf iqtisadi siyasət kimi yürütməsi, partnyor ölkələrin isə bu reallığı qəbul etməsidir. Təsadüfi deyil ki, artıq alıcı və potensial olaraq alıcı olmaq istəyən ölkələr Azərbaycandan daha çox qaz almaq, Azərbaycan qazının Balkanlar istiqamətində ixrac coğrafiyasını genişləndirmək arzularını bəyan edirlər. O da xüsusi diqqət mərkəzində yer alır ki, Azərbaycanın təsdiq edilmiş 2,6 trilyon kubmetr qaz ehtiyatları mövcuddur, ölkə yeni yataqların işlənməsi ilə qaz ixracını artırmaq gücünə sahibdir. Uzunmüddətli müqavilələr qarşılığında Azərbaycan öz alıcılarını qazla təmin etmək gücündədir. Digər tərəfdən, Azərbaycanın "yaşıl enerji" layihələrinə start verməsi ixrac üçün əlavə ehtiyatlar yaranmasına səbəb olur. Hesablamalara əsasən, 2021-ci il və bu ilin yanvar ayı ərzində “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Gürcüstan, Türkiyə və Avropadan olan istehlakçılar ümumilikdə 18,5 milyard kubmetrdən çox, Avropa ölkələri isə 8,9 milyard kubmetr təbii qazla təchiz olunub. Bu onu göstərir ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropa ölkələrinin enerji təchizatında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu amil isə dəhlizin Avropanın digər dövlətlərinə qədər genişləndirilməsini aktual edir. Beləliklə, layihə çərçivəsində Azərbaycan onunla müttəfiq olan ölkələrlə əlaqələrini daha da gücləndirir. Avropa İttifaqının genişləndirmə və qonşuluq siyasəti üzrə komissarı Oliver Varhelyi bunlar fonunda qeyd edir ki, "Cənub Qaz Dəhlizi” Avropa İttifaqı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Komissar qeyd edib ki, Avropa İttifaqı Azərbaycanla əməkdaşlıq etməkdə maraqlıdır: “Biz nəinki Avropa İttifaqı ölkələri, eləcə də Balkan ölkələri üçün qaz tədarükü arzusundayıq”. Avropa İttifaqı rəsmisi Azərbaycanı Avropanın etibarlı tərəfdaşı və enerji daşıyıcıları təchizatçısı olaraq dəyərləndirib.
Xatırladaq ki, Azərbaycan cari ildə Avropaya daha çox qaz göndərməyə hazırlaşır. Bunu hələ “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin VIII toplantısında çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyev də təsdiq edib: "Hazırda qaz bazarındakı vəziyyət sabit deyil, qiymətlər dəyişkəndir. Bu amillər nəzərə alınaraq, bu il Azərbaycan keçən illə müqayisədə ixracı daha da artıracaq. Azərbaycanın böyük təbii qaz potensialı buna imkan verir. Biz neft ixracatına uzun illər bundan əvvəl – 2006-cı ildə başlamışıq. Təchizatda heç bir fasilə olmayıb, müqavilə şərtləri pozulmayıb, enerji siyasətinin arxasında heç bir siyasi gündəm dayanmayıb. Bizim enerji siyasətimiz həmişə çox açıq, şəffaf, biznes və nəticələrə hesablanmış olub, əməkdaşlığa və qarşılıqlı dəstəyə gətirib çıxarıb. İndi isə mən qaz alan ölkələrin bazarlarında Azərbaycan qazının payı ilə əlaqədar son məlumatlara baxanda görürəm ki, bu ölkələrin bəziləri qaz istehlakının 80 faizini, digərləri isə 15-20 faizini Azərbaycandan alırlar və bu göstəricilər artır. Çünki biz hasilatı artırmağı planlaşdırırıq”.
Tahir TAĞIYEV
