"Cənub Qaz Dəhlizi” Avropa üçün enerji resurslarının vacib tədarük mənbəyidir". Belə bir açıqlama ilə Rumıniyanın energetika naziri Vircil-Daniel Popesku çıxış edib.
O bildirib ki, bu ciddi enerji layihəsinin başlanmasından keçən 7 il ərzində "Cənub Qaz Dəhlizi”nin birinci mərhələsi artıq bir ildən çoxdur tamamlanıb: “Rumıniyanın lap əvvəldən dəstəklədiyi "Cənub Qaz Dəhlizi”, xüsusilə də mövcud enerji böhranları şəraitində Avropanın enerji təhlükəsizliyi üçün nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu getdikcə daha çox sübut edir”. Onun sözlərinə görə, ötən il bütün ölkələrin enerji sektoru üçün ciddi sınaq ili olub və "Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə nəql edilən Azərbaycan qazı regionun bir sıra ölkələri üçün sığorta rolunu oynayıb. Bununla bağlı “report”a açıqlamasında nazir qeyd edib: “İlk dəfə olaraq Azərbaycan qazının Avropaya birbaşa nəqli həyata keçirildi. Bu səylərin davamlı olması vacibdir, çünki Avropanın bir çox ölkələri bu uğurlu layihəyə qoşulmaq istəyir və bunda maraqlıdır. Bu isə gələcək inkişaf mərhələlərinin icrasına töhfəsini verə bilər”. Monteneqronun Kapital İnvestisiyaları Nazirliyinin dövlət katibi Marko Perunoviç bütün bunları təsadüf hesab etmir. “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 8-ci toplantısı fonunda o qeyd edir: “Tədbir çərçivəsində bir çox məhsuldar müzakirələrimiz oldu. “Cənub Qaz Dəhlizi” Qərbi Balkan regionunda yerləşən bütün dövlətlər, o cümlədən Monteneqro üçün çox əhəmiyyətli layihədir. Bizim çox böyük enerji potensialımız var. Ölkəmizin zəngin enerji potensialı mövcuddur və müzakirələr zamanı biz qarşıdakı illərdə yeni bərpaolunan enerji mənbələrinin yaradılması məsələlərinə toxunduq. Hələlik Monteneqronun təbii qaza çıxışı yoxdur. Lakin ümid edirik ki, bu tezliklə mümkün olacaq. Ölkədə təbii qaz tədarükünün həyata keçirilməsinin əsas yollarından biri davamlı enerji istehsalı istiqamətində yeni layihə hazırlamaqdır. Bunun üçün isə “Cənub Qaz Dəhlizi”nin davamı olacaq “İon-Adriatik” boru kəmərinə ehtiyacımız var. Monteneqro regiondan olan tərəfdaşlarla bu istiqamətdə danışıqlar aparır. Ümid edirik ki, hər hansı razılaşma əldə edilərsə, o zaman biz Avropadan olan tərəfdaşlarımızdan, o cümlədən TAP və “Cənub Qaz Dəhlizi”nin iştirakçısı olan ölkələrdən də dəstək ala bilərik. Biz inanırıq ki, tezliklə həmin layihəni uğurla həyata keçirəcəyik və davamlı enerji istehsalını təmin etmiş olacağıq”.
Bolqarıstanın energetika naziri Aleksandr Nikolov isə qeyd edir ki, hazırda “Cənub Qaz Dəhlizi” daha da genişlənir: “Biz Avropa dövlətlərindən olan tərəfdaşlarımızla birgə inanırıq ki, təbii qaz təchizatı mənbələrinin şaxələndirilməsi və enerji təhlükəsizliyinin artırılması məsələlərində “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi təkcə cənub-şərqi Avropa regionu üçün deyil, həmçinin bütün Avropa İttifaqı ölkələri üçün çox əhəmiyyətlidir. Bundan əlavə, Bolqarıstan və Serbiya arasında interkonnektorun tikintisi layihəsi ilə bağlı yeni imkanlar axtarışındayıq”. Proseslərin real axarı göstərir ki, ölkəmzinin enerji siyasəti Azərbaycanın dünyadakı önəmini artıraraq, onu qlobal enerji təhlükəsizliyində əhəmiyyətli regional oyunçuya çevirib. Avropada baş verən sonuncu qaz böhranı və yaranmış vəziyyətdə Azərbaycanın oynaya biləcəyi rol bunun bariz nümunəsidir. Bu baxımdan Avropa İttifaqının yaranmış qaz böhranı ilə bağlı Azərbaycanla danışıqlara başlamasını və Bakıda keçirilən “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurasının növbəti, 8-ci iclası mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İclasda 18 ölkə, 19 şirkət və 5 aparıcı beynəlxalq maliyyə təsisatı iştirak edib. Bu gün Avropa İttifaqı üzləşdiyi qaz böhranının aradan qaldırılması üçün Azərbaycanın “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə hasilatın həcminin artırılması istiqamətində danışıqlara başlayıb. Amma hesab edilir ki, qaz hasilatının həcminin artırılması qısamüddətli, müvəqqəti çətinliklərin həlli ilə bağlı olmamalıdır. Bu, vədlər əsasında deyil, uzunmüddətli müqavilələr əsasında həyata keçirilməlidir. Çünki qaz kəmərində həcmin artırılması çox mürəkkəb bir prosesdir və bu nəzərə alınmalıdır. Gələcəkdə “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə il ərzində 32-34 milyard kubmetr qaz nəql etmək mümkündür. Əgər Avropa İttifaqı öz bazarını etibarlı şəkildə qazla təmin etmək istəyirsə, o zaman bu məsələ ciddi müzakirələr tələb edir. Danışıqlarda Azərbaycan gələcəkdə təkcə öz qazı deyil, eyni zamanda, digər Xəzəryanı ölkələrin qazının da “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Avropa bazarına çıxarılması məsələsi müzakirə edilə bilər. Bakıdakı tədbir çərçivəsində təşkil olunmuş mətbuat konfransında Avropa İttifaqının energetika məsələləri üzrə komissarı Kadri Simson da bildirib ki, “Cənubi Qaz Dəhlizi” Cənub-Şərqi Avropa ölkələrinə gözəl töhfədir. Onun sözlərinə görə, hazırda enerji bazarında sıxıntı və qiymətli artım müşahidə olunur: “Yaxın gələcəkdə bu boru kəmərinin imkanlarını genişləndirmək düşünülür. Xüsusilə Qərbi Balkan istiqamətində genişləndirməklə bağlı müzakirələr aparılır”. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban məsələ ilə bağlı bildirir: “Biz 4 fevral 2022-ci il tarixini Azərbaycan və Avropa arasında təbii qaz sahəsində əməkdaşlıqda yeni səhifənin açılması kimi qiymətləndirə bilərik". Onun sözlərinə görə, 19 sentyabr 2013-cü il tarixində “Şahdəniz” konsorsiumunda 10 Avropa şirkəti arasında qazın alqı-satqısı ilə bağlı imzalanan saziş bu layihənin birinci mərhələsi idisə, sözügedən tədbirlə ikinci mərhələsinin əsası qoyulub: “Bir tərəfdən Avropa ölkələri Azərbaycandan əlavə qaz almaq niyyətlərini ortaya qoyublar, digər tərəfdən isə Azərbaycan bu niyyətə müsbət cavab verib. Onun detallarının açıqlanması isə Avropa Komissiyasının enerji məsələləri üzrə komissarı Kadri Simsonun mətbuat konfransında qeyd etdiyi kimi, müəyyən detallı təhlillərdən sonra olacaq. Yəni Avropa ölkələri hansı həcmdə əlavə qaz həcmləri qəbul etməkdə maraqlı olacaqlar və buna uyğun olaraq da “Cənub Qaz Dəhlizi”nin genişləndirilməsi məsələləri gündəmə gələcək. Bakıda keçirilmiş nazirlərin VIII toplantısının əsas əhəmiyyəti budur”. İ.Şabanın fikrincə, toplantı həm də Azərbaycan qazının Avropa bazarında satılmasının ilk ilinin yekunlarına həsr olunub: “Bu ilin təhlili onu göstərdi ki, Azərbaycan qaz bazarı məkanına yeni bir oyunçu kimi daxil oldu. Ölkəmiz özünü intizamlı bir oyunçu kimi göstərdi və bu müddətdə Avropadakı istehlakçıların inamını qazandı. Hətta Azərbaycan Avropada rəğbət hissi də oyada bilib. Bunun nəticəsidir ki, nəinki qaz alan ölkələrdən, hətta Azərbaycan qazı getməyən ölkələrdən belə ona sifarişlər gəlib".
Ramil QULİYEV
