Media ilə bağlı bir sıra məsul şəxslərin açıqlamalarından məlum olur ki, “Media haqqında” yeni qanun layihəsi artıq hazırdır. Bu sənədin yaxın zamanlarda Milli Məclisə təqdim edilməsi gözlənilir. Qanun layihəsinin kifayət qədər müasir sənəd olduğu bildirilir.
“Media haqqında” qanun layihəsində medianın vəzifələri, media-cəmiyyət, media-hakimiyyət məsələləri, jurnalistlərin hüquqları kifayət qədər müasir tələblər əsasında qoyulur. Qeyd olunur ki, yeni qanun mediada yaranmış bəzi boşluqları aradan qaldırmaq gücündə olacaq.
Etiraf etməliyik ki, mediamızda həll edilməyən problemlərin kökü illərə dayanır. İllərdir həll olunmayan və üst-üstə qalaqlanan problemlərin qısa zamanda həlli mümkünsüzdür. Burada vacib olan islahat prosesinin başlanması və hədəfə doğru addımların atılmasıdır. Bu günlərdə müzakirə mövzusuna çevrilən Media Reyestrinin tətbiqi və jurnalistlərə vahid vəsiqənin verilməsi məsələsi medianın yenilənməsi, müasirləşməsi və dövrün tələblərinə uyğun fəaliyyəti üçün əsas məqamlardan biridir.
Jurnalistlərin və media subyektlərinin vahid reyestrinin yaradılmasının yeni qanun layihəsində öz əksini tapdığı bildirilir. Bu məsələdə bir sıra incə məqamların olduğu da deyilir. Qeyd olunur ki, KİV-lərin və jurnalistlərin adının vahid reyestrə salınması könüllülük əsasında baş tutacaq. Vahid reyestrə daxil olan media subyektlərində çalışan jurnalistlərə vahid kartın verilməsi də nəzərdə tutulur. Bu o anlama gəlir ki, adı reyestrə daxil edilən media subyektlərinə redaksiyanın təqdim etdiyi vəsiqədən əlavə, vahid jurnalist kartı da təqdim olunacaq. Bunun da jurnalistlər üçün bir sıra üstünlükləri olacaq. Bu kateqoriyadan olan jurnalistlər media üçün qanunverilciliklə nəzərdə tutulan bütün güzəştlərdən istifadə edə biləcəklər. Artıq “Media haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun layihəsinin ilk müzakirəsi keçirilib.
Medianın İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) İcraçı direktoru Əhməd İsmayılov “Media haqqında” qanun layihəsinin hazırlanmasında əsas məqsədi açıqlayıb. Ə.İsmayılov bildirib ki, yeni qanunun hazırlanmasında əsas məqsəd media sahəsində sistemləşmənin təşkil olunması, bunun üçün də media reyestrinin formalaşdırılmasıdır: “Söhbət burada media subyektlərinin reyestrindən gedir. Media subyektlərinin reyestri, demək olar ki, əvvəllər də Azərbaycanda mövcud olmuş çap mediasının uçotunun aparılması qaydasındakı vəziyyətlə eynilik təşkil edir. Sadəcə fərq ondan ibarətdir ki, yeni qanun layihəsində nəinki çap mediası, eyni zamanda audioviziual media subyektləri və onlayn media subyektləri də eyni qaydada reyestrdə qeydiyyatdan keçməlidir”.
Təcrübə göstərir ki, dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində medianın vahid reyestri var. Düzdür, adları müxtəlif olur. Ölkədə olan bütün KİV-lər haqqında ümumiləşmiş bir məlumat bazası olur. Çox təəssüf ki, uzun illərdir Azərbaycanda bu yoxdur. Sevindirici haldır ki, bu həm qanun layihəsinə daxil edilib, həm də onun mexanizminin yaradılması istiqamətində iş aparılır. Mahiyyəti budur ki, ölkədə olan bütün KİV qurumları haqda vahid məlumat bazası toplanacaq. Hazırda bizdə belə baza yoxdur, hətta pərakəndəlik var. Vahid reyestrin yaradılması media ilə bağlı bir çox layihələrin həyata keçirilməsinə kömək edəcək. Görürük ki, media ilə bağlı hər hansı bir layihə həyata keçirilərkən çoxlu sayda iddiaçılar ortaya çıxır. Hətta qeydiyyatdan keçən, lakin fəaliyyət göstərməyən KİV də iddiaçı olur. Yeni reyestrdə kəmiyyətlə yanaşı, keyfiyyət uçotu da aparılacaq ki, yalnız KİV təsis etməklə media adına iddia etmək mümkün olmasın, yalnız müəyyən edilmiş standartlara uyğunluğun olduğu aydınlaşandan sonra KİV adına, oradakı güzəştlərə iddialar dilə gətirilsin. Media haqqında qəbul ediləcək vahid reyestr sisteminin tətbiqi jurnalistlər və media subyektləri üçün daha hansı üstünlükləri vəd edir?
Jurnalistlərin Həmkarlar İttifaqının sədri, media eksperti Müşfiq Ələsgərli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, istənilən sahədə inkişaf proqramları hazırlanarkən, ilk növbədə statistik rəqəmlərə istinad olunur: “Hansı nöqtədən hərəkət ediləcəyi, hansı nöqtəyə varılacağı barədə təsəvvür formalaşdırmaq üçün rəqəmlərin müqayisəsi verilir. Təəssüf ki, Azərbaycanda indiyədək KİV qurumları, onların tirajı, auditoriyası, KİV-də çalışanların sayı barədə dəqiq, konkretləşmiş statistik məlumat bazası yoxdur. Çünki bu statistikanı, geniş anlamda desək, KİV-lər haqqında informasiya bankını hazırlayacaq, elan edəcək vahid struktur yoxdur. Azərbaycan Respublikasında medianın tənzimlənməsi prosesini 2001-ci ilədək mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı qismində Mətbuat və İnformasiya Nazirliyi (MİN) icra edib. KİV-lərin qeydiyyatı, fəaliyyət istiqamətləri, tirajı və s. barədə statistik məlumatlar MİN-də toplanıb. 2001-ci ildə Mətbuat və İnformasiya Nazirliyi ləğv edilib. Bundan sonra Azərbaycanda KİV qurumlarının sayı, tirajı, KİV-də çalışanların statistik göstəriciləri barədə məlumatlar konkret qurumda toplanmyıb; ölkədə tiraj komissiyası da mövcud deyil”.
Media ekspertinin sözlərinə görə, qeydiyyatda olan KİV-lərin sayı barədə məlumatlar ayrı-ayrı dövlət qurumlarının əlində cəmləşib: “Həmin qurumların verdiyi məlumatlar isə çox zaman biri-digərini inkar edir, uyğunsuzluq yaranır. Mövcud KİV qurumlarının sayı barədə danışarkən, biri 5.000 (beş min), digəri 5.500 (beş min beş yüz), bir başqası isə 6000 (altı min) rəqəmini işlədir. Jurnalistlərin sayı barədə statistika isə ümumiyyətlə bərbaddır. Burada 3000 (üç min) nəfərdən başlamış 24000 (iyirmi dörd min) nəfərə qədər ən müxtəlif rəqəmlər səsləndirilir. Çünki koordinasiya yoxdur, vahid metodologiya da yoxdur, hər kəs öz “zövqünə”, hesablama metoduna, informasiya mənbələrinə əlçatımlıq imkanlarına görə danışır. Nəticədə bərbad durum alınır. Mən özüm zaman-zaman açıqlanmış məlumatları uyğunlaşdırmağa çalışmışam. Görmüşəm ki, problem təkcə rəqəmlərdən birinin digəri ilə uyğunsuzluğunda deyil, problem həm də sadalanan rəqəmlərin heç birinin reallığı əks etdirməməsindədir. İş elə gətirib ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən beynəlxalq təşkilatlardan birinin hazırladığı hesabatla tanış olmuşam. Ölkəmizdə fəaliyyət göstərən KİV-lərin sayı, tirajları, jurnalistlərin sayı və sair barədə müfəssəl məlumat verən bir hesabatdır. Rəqəmi burada yazmıram, çünki təqdimat konfidensial olub, açıqlanmamasını rica ediblər, sadəcə ekspert qismində mövqeyimi soruşublar. Təkcə onu deyə bilərəm ki, aradakı uyğunsuzluq çox böyükdür, 10 dəfələrlə fərqlidir, təəccüb doğurur.
KİV-lərin, o cümlədən KİV-lərdə çalışanların uçotu ilə bağlı məlumatların bu cür bərbad şəkildə olması ciddi problemlərə yol açır; jurnalistlər üçün hansısa sosial proqramların hazırlanmasına, KİV-lərin reklam, elan və sair məsələləriunin həllinə təsir göstərir. Ən pisi isə, jurnalistika adından sui-istifadə edənlərə yol açır. Vahid uçot və vahid standartın olmaması imkan verir ki, hər kəs özünü “jurnalist” kimi təqdim edə bilsin. Bu baxımdan MEDİA Agentliyinin uçot sistemində səliqə-sahman yaratmaq təşəbbüsü təqdirəlayiqdir. Mən bu prosesi alqışlayıram”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
