Azərbaycan və Türkiyənin UNESCO üzrə Milli Komissiyaları arasında birgə əməkdaşlıq istiqamətlərinin müzakirəsi üzrə onlayn formatda məsləhətləşmələr keçirilib.
Ölkəmizin təşəbbüsü ilə baş tutan ilk görüşdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri – UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyasının Baş katibi Elnur Sultanov, UNESCO üzrə Türkiyə Milli Komissiyasının sədri Öcal Oğuz, Azərbaycan və Türkiyə Milli Komissiyalarının əməkdaşları iştirak edib. Görüşdə ölkələrimiz arasında mövcud olan qardaşlıq münasibətlərinin yüksələn xətlə inkişaf etdiyi, UNESCO çərçivəsində sıx əməkdaşlıq münasibətlərinin olduğunu qeyd olunub. Bu xüsusda UNESCO mandatına daxil olan sahələr üzrə birgə əməkdaşlığın cari vəziyyəti, perspektivlərini müzakirə etmək və tədbirlər üzrə vahid plan tərtib etmək məqsədilə belə bir görüşün keçirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanıb.
Azərbaycana qarşı hərbi təcavüz nəticəsində Ermənistan tərəfindən tarixi, mədəni və dini irsin məhv edilməsi, çoxsaylı müharibə cinayətlərinin törədilməsi, UNESCO-nun konvensiyalarının kobud şəkildə pozulması qeyd edilib və işğaldan azad olunmuş ərazilərdə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən aparılan monitorinqin nəticələri barədə məlumatların UNESCO-ya mütəmadi olaraq çatdırıldığı, ardıcıl iş aparıldığı bildirilib. Ölkələrimizin ortaq tarixə və mədəniyyətə malik olması nəzərə alınaraq, UNESCO çərçivəsində birgə nominasiyaların təqdim edilməsi ənənəsinin davam etdirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanıb, ölkələrimizin zəngin irsinin dünyada tanıdılması məqsədilə birgə səylərin mühüm olduğu qeyd edilib. Tərəflər UNESCO mandatına aid olan sahələr üzrə geniş müzakirələr aparıb. UNESCO-nun təhsil proqramları olan Öyrənən Şəhərlər üzrə Qlobal Şəbəkə, Kafedralar Proqramı, Assosiativ Məktəblər Şəbəkəsi çərçivəsində Azərbaycan və Türkiyənin əldə etdiyi nailiyyətlər və əməkdaşlıq perspektivlərindən danışılıb. Bundan əlavə, Yubileylər Proqramı, Yaradıcı Şəhərlər Şəbəkəsi, UNESCO Klubları, maddi və qeyri-maddi mədəni irs, təbii irs, Dünya Yaddaşı Proqramı çərçivəsində tərəfdaşlıq istiqamətləri ətrafında səmərəli fikir mübadiləsi aparılıb. Görüş zamanı gündəmdə olan məsələlər barədə konkret təkliflər səsləndirilib, gələcəkdə belə görüşlərin keçirilməsi barədə razılıq əldə olunub.
Diqqət çəkən məqam budur ki, UNESCO-nun milli-mədəni irsimizə olan laqeyd münasibəti və ərazilərimizdə güya erməni dini irsinə qarşı münasibətlə bağlı gərəksiz təəssübkeş mövqeyinə və bununla bağlı birgə fəaliyyət barədə müzakirələrin aparılıb-aparılmadığı haqda heç nə deyilmir. Halbuki, müzakirə edilməli müstəsna məsələ bu idi. Xatırladaq ki, ölkə Prezidenti də müharibə vaxtı UNESCO-nun iki standartlı mövqeyini alt-üst etmişdi. Bundan sonra Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyev də xüsusi açıqlama verərək bildirmişdi ki, həmin qurumun tək-tək dövlətlərin maraqlarına alət olması yolverilməzdir. Hər halda, bu formatdakı əsas müzakirə qurumun nümayiş etdirdiyi ikili standarta qarşı birgə fəaliyyətin yeni yolları barədə olmalı idi. Məlum olduğu kimi, 2020-ci il dekabrın 23-də Prezident İlham Əliyev Zəngilan rayonuna səfəri zamanı qeyd etdi ki, Azərbaycan 30 il ərzində dəfələrlə UNESCO-ya müraciət edərək, işğal olunmuş ərazilərimizdə məscidlərimizin və tarixi abidələrimizin təcavüzkar Ermənistan tərəfindən dağıdıldığını, erməniləşdirildiyini bildirib. Lakin UNESCO bir dəfə də olsun missiya göndərməyib. 30 il Azərbaycanın missiya ilə bağlı çağırışlarına cavab vermədiyi halda son dövrlər UNESCO-nun ölkəmizə missiya göndərmək istəyini necə izah etmək olar?
Ermənistan işğal edilmiş ərazilərimizdə xalqımızın mədəni, tarixi və dini abidələrinin qəsdən dağıdılması və ya erməniləşdirilməsi kimi qanunsuz əməllər həyata keçirib. Ermənistanın qanunsuz əməllərini araşdırmaq və qarşısını almaq məqsədilə Azərbaycan dəfələrlə UNESCO missiyasının işğal olunmuş ərazilərimizə göndərilməsi təklifi ilə çıxış edib. İşğalçı dövlət olan Ermənistan isə qeyri-konstruktivlik nümayiş etdirərək Azərbaycanın UNESCO missiyası ilə bağlı bütün çağırışlarının qarşısını alıb. Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində Ermənistanın qanunsuz əməlləri barədə beynəlxalq ictimaiyyət, o cümlədən UNESCO bütün bu illər ərzində davamlı şəkildə məlumatlandırılıb. Azərbaycan rəsmiləri bildirirlər ki, hələ 2008-ci ildə UNESCO-nun o zamankı Baş direktoru Koişiro Matsuuranın ölkəmizə səfəri zamanı Azərbaycan tərəfi belə bir missiyanın təşkil olunmasını təklif edib. O zaman Baş direktor məsələni izlədiklərini və missiyanın vaxtı haqqında dəqiq fikir söyləyə bilmədiyini deyib. Təəssüf ki, UNESCO da bu məsələdə prinsipiallıq, qətiyyət nümayiş etdirmədi, hətta bəyanat belə vermədi.
Azərbaycan Ordusu torpaqlarımızı işğaldan azad edəndən sonra bütün dünya Ermənistanın mədəni irsimizə qarşı törətdiyi vəhşiliklərin, barbarlığın bir daha şahidi oldu. Maraqlıdır ki, UNESCO Azərbaycanın qələbəsindən sonra bölgəyə missiya göndərmək məsələsini qabartmağa başladı. İşğal edilmiş Azərbaycan ərazilərində məscidlər dağıdılanda, orada donuz, inək saxlanılanda UNESCO niyə missiya göndərmirdi?
Aydın şəkildə sezilir ki, Azərbaycanın əldə etdiyi Zəfər nəticəsində regionumuzda yaranmış yeni reallıq bir çox siyasi dairələri narahat edir və onlar bununla barışa bilmirlər. Hər halda, UNESCO ilə bağlı aparılan müzakirə formatında qurum rəhbərliyi bu siyasətdən əl çəkməyə çağırılmalıydı. Vurğulanmalıydı ki, belə bir təşkilat hansısa dövlətin siyasi təsir alətinə çevrilməməlidir. Bu onun imicinə, müstəqilliyinə çox böyük bir zərbədir. Mədəni irsin qorunması ümumbəşəri öhdəlikdir və siyasi məqsədlər üçün istifadə olunmamalıdır.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
