Londonda yerləşən Viktoriya və Albert Muzeyi dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi ilə bağlı təhrifə yol verib. Belə ki, Nizami “Xəmsə”sinin ikinci əsəri olan “Xosrov və Şirin”dən bir səhnənin yer aldığı eksponat İran dastanından parça kimi təqdim olunub. Bundan əvvəl isə ABŞ-ın Nyu-York ştatında yerləşən dünyaca məşhur Metropoliten Muzeyi Azərbaycanın dahi şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvi haqqında tarixi həqiqətləri təhrif etmişdi.
Sözügedən muzeyin saytında Nizami Gəncəvinin 1141-1209-ci illər arasında Azərbaycanın Gəncə şəhərində yaşayıb fəaliyyət göstərdiyi qeyd olunsa da, muzeyin özündə adı İslam mədəniyyəti nümunələri kolleksiyasının nümayiş olunduğu “İslam Dünyası” bölməsində fars ədəbiyyatının öncülləri siyahısında təqdim edilmişdi.
Bütün dünya Nizami Gəncəvinin Azərbaycan şairi olduğunu bildiyi halda, Nizami ilə bağlı BMT səviyyəsində söz açılmasına, fikir bildirilməsinə, Azərbaycanda Nizami ilə bağlı saysız beynəlxalq tədbirlər keçirilməsinə və bu tədbirlərdə dünyanın çox nüfuzlu mütəxəssislərinin, alimlərinin, siyasət adamlarının iştirak etməsinə, Nizami irsi haqqında çox yüksək fikirlər bildirməsinə, beynəlxalq təşkilatların rəhbərlərinin bu barədə aydın fikirlər söyləməsinə baxmayaraq, dünyanın bəzi tanınmış muzeyləri Nizamiyə qarşı niyə təxribatlara yol verir?
“Beynəlxalq aləmdə Nizamiyə münasibət iki cürdür”
Klassik ədəbiyyat üzrə tanınmış mütəxəssis, professor Tərlan Quliyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, muzeylərin və bəzi şəxslərin Nizami Gəncəviyə qarşı törətdiyi təxribatın kökündə, mayasında qısaqanclıq dayanır, bu səbəbdən də bu kimi neqativ hallar baş verir: “Məsələ belədir. Ümumiyyətlə, beynəlxalq aləmdə Nizamiyə münasibət iki cürdür. Biri ənənəvi münasibətdir ki, Nizami “fars şairi”dir... Görünür, onlar bu ənənəni tərk etmək istəmirlər... Fars ədəbiyyatı tarixinə Nizami də daxildir, farsdilli ədəbiyyatın çox böyük nümayəndəsidir, özündən sonrakılara elə təsir göstərib ki, təmiz danışaq, bəlkə də fars ədəbiyyatından Nizamini çıxaranda boşluq görsənə bilər. Bəlkə də kimlərsə soruşa bilər, necə boşluq görsənə bilər ki, fars ədəbiyyatının Sədi, Hafiz, Firdovsi, Cami, Mövlanə kimi böyük nümayəndələri var? Doğrudur. Amma bununla bərabər Nizamini fars ədəbiyyatından çıxaranda onun yeri görsənər, o boşluq hiss olunar. Ona görə də Nizamini Azərbaycan ədəbiyyatının nümayəndəsi kimi təqdim edib onu fars ədəbiyyatından ayırmaq istəmirlər”.
T.Quliyevin sözlərinə görə, digər bir tərəfdən də, Azərbaycan xalqı özünü xalq kimi dərk edəndən Nizami Gəncəviyə sahib çıxıb. “Bunu Seyid Əzimin təzkirəsində də, başqa təzkirələrdə də, Firudin bəy Köçərlinin yazdıqlarında da, Sovet dövrü ədəbiyyatşünaslığımızda da görürük ki, Nizami Azərbaycan xalqının nümayəndəsidir. Biz bunu bu cür öyrənirik, bu cür təqdim və təbliğ edirik. Nizamiyə qarşı bu cür təxribatlar qısqanclıqdan əmələ gəlir. Çünki Nizami Gəncəvi böyüklükdə şairin Azərbaycan kimi coğrafi və əhali sayı baxımdan kiçik bir ölkənin şairi olması faktı ilə razılaşa, barışa bilmirlər. Amma bu faktdır ki, Nizami Gəncənin şairidir, Azərbaycan şairidir. Bunu biz demirik, orta əsr mənbələri özü deyir. Nizaminin vəfatından bir neçə il sonra yazılan kitablarda Nizami Gəncəi yazılır, heç Gəncəvi də yazılmır. Bunlar hamısı göstərir ki, Nizami bütün varlığı ilə Azərbaycana bağlı şairdir. Təbii ki, digər ədəbiyyatşünaslar da, ingilis ədəbiyyatşünaslığı da Nizaminin Azərbaycan şairi olduğunu qeyd edir. Mən inanmıram ki, böyük ingilis şərqşünası, yazıçısı, tərcüməçisi, alimi Eduard Braun “Nizami Azərbaycan şairi deyil” deyərdi”- deyə T.Quliyev bildirdi.
İradə SARIYEVA
