Türkiyədə Böyük Millət Məclisi tərəfindən qəbul edilmiş "Milli Həmrəylik və Sosial Birliyin Gücləndirilməsi haqqında Qanun" qüvvəyə minib. Bu Qanun Kürdüstan Fəhlə Partiyası (PKK) ilə qarşıdurmaya son qoymaq məqsədi daşıyır. 1984-cü ildən bəri müstəqil kürd dövləti uğrunda mübarizə aparan bu təşkilatın tərəfdarlarına hüquqi siyasətə qoşulmaq imkanı verilib. Separatizmdə məhkum edilmiş və ya ittiham olunanların cəzaları azaldıla bilər. Lakin qanunda uzun müddətdir davam edən münaqişəyə son qoymaq cəhdi olduğunu göstərən çoxsaylı tələlər var.
Qanun Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın başlatdığı uzunmüddətli sülh prosesinin məntiqi nəticəsi hesab olunur. Buraya 1999-cu ildən bəri İmralı həbsxanasında ömürlük həbs cəzası çəkən PKK lideri Abdullah Öcalanla uzun danışıqlar; qanuni siyasi fəaliyyətlə məşğul olan kürd siyasətçilərinin vasitəçiliyi; PKK döyüşçüləri tərəfindən PKK silahlarının simvolik olaraq məhv edilməsi və partiyanın özünü ləğv etməsinin elan edilməsi və daha çox şey daxildir. Bir çox müşahidəçi, hətta "Terrorsuz Türkiyə" prosesinin ən çətin mərhələsinin artıq başa çatdığını düşünürdü. Parlamentdə qanunla bağlı müzakirələr bunun belə olmadığını xatırlatdı. Bu, 12 saat davam etdi və yalnız 10-11 avqust gecəsi başa çatdı. Bu, Ədalət və İnkişaf Partiyasının rəhbərlik etdiyi prezidentyönlü koalisiyanın parlamentdə çoxluğa sahib olmasına baxmayaraq baş verdi. Məsələ çox mürəkkəb, həssas və bütün ölkə üçün vacibdir. Müxalifətdən olanlar da daxil olmaqla, iştirak edən 467 qanunvericinin hamısı tərəfindən yekunda qanun layihəsi dəstəkləndi. Qəbul edilmiş qanunda 12 maddə var və bu maddələr əsasən PKK döyüşçülərinin və kürd separatizminin tərəfdarlarının hələ tutulmayıb azadlıqda olduqları təqdirdə həbsdən azad edilməsini nəzərdə tutur. Qəsdən adam öldürmə və ömürlük həbs cəzası ilə cəzalandırılan cinayətlərdə məhkum edilənlər üçün istisna nəzərdə tutulur. Bu, sözün tam mənasında əfv deyil. Cəza ləğv edilmir, sadəcə müəyyən bir müddətə - hakimin qərarından asılı olaraq 5 ildən 10 ilə qədər təxirə salınır. Bu sınaq müddəti ərzində heç bir cinayət törədilmədikdə, yenidən məhkəmə prosesi keçiriləcək. Bütün bu tədbirlər yalnız PKK-nın ləğvinin rəsmi təsdiqindən və silahların tamamilə təhvil verilməsindən sonra qüvvəyə minəcək.
Sonuncu asan bir iş deyil. İndi müstəqil Kürdüstandan deyil, Türkiyə-kürd birliyinin əsrlər boyu davam edən qırılmaz bağlarından danışan liderinin əmrlərinə tabe olan PKK, sanki öz fəaliyyətinə son qoyur. Lakin partiya uzun müddətdir Türkiyədən kənardadır. Onun bazaları İraqdakı Qəndil dağlarında yerləşir. Döyüşə hazır bölmələrinin əksəriyyəti çoxdan Suriyada fəaliyyət göstərən Suriya Demokratik Qüvvələrinin bir hissəsi olan Xalq Müdafiə Bölmələri ilə birləşib. Yeri gəlmişkən, bəzi məlumatlara görə, hələ də PKK üzvü olan Suriya Demokratik Qüvvələrinin lideri Məzlum Əbdi artıq Türkiyədəki sülh prosesinin onun təşkilatına aid olmadığını bildirib. Nəticə etibarilə, qəbul edilmiş qanun sadəcə kağız üzərində qala bilər. Müxtəlif Türkiyə təşkilatlarına və partiyalarına mənsub minlərlə insan kürd separatçılarına rəğbət bəslədiyinə görə həbsdədir. Görünür, onları azad etmək istəyi həm Öcalanı, həm də PKK-nı "Terrorsuz Türkiyə" hərəkatında iştirak etməyə sövq edən səbəblərdən biridir. Türkiyə həbsxanalarında həbsdə olan bir çox digər siyasətçi üçün qanun, həqiqətən də, taleyin dəyişikliyini təmsil edir. Məsələn, bir çox kürd Xalqların Demokratik Partiyasının (HDP) həmsədri Səlahəddin Dəmirtaşın azadlığa buraxılacağına ümid edir. Türkiyənin ən tanınmış kürd partiyasının lideri 2016-cı ildən bəri həbsdədir. Düzdür, o, təkcə separatçılıqda deyil, həm də prezidenti təhqir etdiyi üçün məhkum edilib. Buna baxmayaraq, Dəmirtaş həbsxanadan parlamentin qərarını dəstəkləyib. O, yeni qanunun qüvvəyə minməsini gözlədiyini bildirib.
Tahir TAĞIYEV
