Məlum olduğu kimi, ABŞ mart ayında Solsberi şəhərində baş verən insidentlə bağlı Rusiyaya qarşı sanksiyaların tətbiqinə başlayıb. Xatırladaq ki, ABŞ Dövlət Departamenti yeni sanksiyalar barədə sənədi hələ keçən həftə dərc edib və sanksiyalar avqustun 27-də səhər saatlarında qüvvəyə minib.
Bu, Solsberi hadisəsi ilə əlaqədar Rusiyaya qarşı tətbiq edilən ilk sanksiyalardır. Sənədə hərbi sahədə bəzi məhdudiyyətlər, məsələn silah, ikili təyinatlı məhsulların və texnologiyaların, milli təhlükəsizlik baxımından “həssas” texnologiyaların satışı, həmçinin 1961-ci il “Xarici yardım barədə” qanun çərçivəsində Moskvaya göstərilən xarici köməyə qadağalar daxildir. Bundan başqa, yeni sanksiya paketi çərçivəsində ABŞ Rusiyaya istənilən krediti verməkdən də imtina edəcək. Lakin sanksiyalar ölkələrin Kosmosdakı əməkdaşlığına şamil olunmayacaq.
Qeyd edək ki, ABŞ Dövlət Departamenti Rusiyaya qarşı iki sanksiya paketi tətbiq etmək niyyətindədir. Onlardan biri avqust ayının ortalarında, digəri isə noyabr ayında qüvvəyə minməli idi. Daha “ağrılı” olacaq ikinci paket diplomatik münasibətlərin azaldılması, Rusiyanın “Aeroflot” dövlət kompaniyasının ABŞ-a uçuşlarının qadağan olunması, həmçinin ixrac və idxalın, demək olar ki, tamamilə dayandırılması ilə nəticələnə bilər. Sanksiyalar Rusiyanın gələcəkdə kimyəvi silahdan istifadə etməyəcəyinə zəmanət verməyəcəyi və BMT tərəfindən “lokal yoxlamalara” razı olmayacağı təqdirdə reallaşa bilər. Bir qədər əvvəl Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ-ın tətbiq etdiyi sanksiyalara adekvat cavab veriləcəyini bildirmişdi. Artıq sanksiyaların tətbiqi fonunda Rusiya rublu yenidən ucuzlaşmağa başlayıb. Son məlumatlara əsasən, rubl dollar qarşısında 18 qəpik ucuzlaşaraq 67,28 rubla çatıb. Avro isə rubla qarşı 6 qəpik bahalaşaraq 78,01 rubl olub. İndi maraq doğuran məqam baş verənlərin postsovet ölkələrinə, onların maliyyə vəsaitlərinə təsiridir. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru Elşad Məmmədov rublun ucuzlaşmasından danışarkən bunun ölkəmiz üçün hansısa təhdid yaratmayacağını bildirir: "Rusiyada iqtisadi vəziyyətin Azərbaycana təsiri bilavasitədir. Bu məsələlərlə bağlı ölkəmizdə ciddi şəkildə düşünülmüş iqtisadi siyasət aparılmalıdır və aparılır. Çünki Rusiya Azərbaycanın qeyri-neft sektorunda ən mühüm ticarət tərəfdaşıdır və bu ölkənin iqtisadiyyatında baş verən proseslərin Azərbaycan iqtisadiyyatına təsiri sözsüzdür".
Onun sözlərinə görə, hazırda Rusiyada baş verən proseslər maliyyə və fond bazarında, eyni zamanda Rusiya Mərkəzi Bankın siyasətində olan problemlərlə bağlıdır: "Rusiyanın maliyyə bazarlarında spekulyativ investorların mövcudluğu uzun müddətdir müşahidə edilir. Bu spekulyativ investorlar Rusiyanın maliyyə bazarlarını çox rahatlıqla çalxalayır". Ekspert bildirib ki, Rusiyanın xarici ticarətində müsbət saldo var: "Türkiyədən fərqli olaraq, Rusiyanın xarici ticarətində, tədiyyə balansında çox ciddi müsbət saldo mövcud olmalıdır. Çünki Rusiyanın ixracı idxalını xeyli dərəcədə üstələyir. Lakin maliyyə bazarlarında maliyyə axınlarına lazımi səviyyədə nəzarət olunmur və Rusiyadan böyük rəqəmlərlə ifadə olunan kapital axınına hökumət müdaxilə etmir. Bu da, Rusiyanın xarici ticarətdə çox ciddi müsbət saldosuna baxmayaraq, rublun tez-tez volatilliyə, spekulyativ investorların təsirinə məruz qalmasına səbəb olur".
Professorun sözlərinə görə, ABŞ-ın son sanksiyaları qısamüddətli investorlara aid deyil: "Sanksiyalar, əsasən, uzunmüddətli, yəni Rusiya iqtisadiyyatının real sektoruna yönəlik investorlara tətbiq edilib. Bu da o deməkdir ki, ABŞ elə bu sanksiyalarla spekulyativ, qısamüddətli investisiyaların Rusiya iqtisadiyyatına axınına mane olmur. Bu da ABŞ-a ona görə lazımdır ki, Rusiyanın maliyyə və fond bazarlarını çalxalasın.
Əgər düşünülmüş və adekvat makroiqtisadi siyasət Rusiyada həyata keçirilsə, rublun stabilliyini təmin etmək mümkündür". Rublun ucuzlaşmasının Azərbaycana təsirinə gəlincə, professor bildirib ki, Azərbaycanda xarici ticarətdə çox ciddi müsbət saldo var: "Ümumiyyətlə, tədiyyə balansında da müsbət saldo müşahidə olunur. O baxımdan, manatın stabilliyini təmin etmək mümkündür. Burada əsas problem Azərbaycanda da mümkün və mövcud olan kapital axını ilə bağlıdır. Bunun da qarşısını almaq üçün Azərbaycan hökumətinin və Mərkəzi Bankın kifayət qədər alətləri var. Düşünülmüş siyasət həyata keçirilərsə, Azərbaycan iqtisadiyyatından kapital axınının qarşısını almaq mümkündür".
Digər tərəfdən gözlənilən budur ki, Rusiyada baş verənlərə rəğmən, manat sabit mövqedə qalmaqda davam edəcək. Eyni zamanda əhalinin manata inamının artması fonunda da ölkənin maliyyə bazarlarında hansısa ciddi narahtlıqlar gözlənilmir. Üstəlik, qeyri-neft sektoru üzrə ixrac həcminin artması, turizm xəttilə Azərbaycana daxil olan valyutanın miqdarında artım da manatın sabit mövqedə qalmasını şərtləndirən amillər sırasında yer alır. Bütün bunlar rublun ucuzlaşmasının manata təsirini ən minimal həddə endirir.
Tahir TAĞIYEV
