Tahir Mirkişili: “Xəzər dənizinin dibindən yüksək optik xətlərin çəkilməsi, Şərq və Qərb arasında informasiya mübadiləsinin Azərbaycan vasitəsilə keçməsi imkan verəcək ki, ölkəmiz əlavə gəlir əldə etsin”
Məlum olduğu kimi, avqustun 12-də Qazaxıstanın Aktau şəhərində Xəzəryanı dövlətlərin dövlət başçılarının V zirvə toplantısında sənədlərin imzalanması mərasimi olub. Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayev, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, İran Prezidenti Həsən Ruhani və Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdıməhəmmədov imzalayıblar.
Zirvə toplantısında çıxış edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev qeyd edib ki, Azərbaycan nəqliyyat infrastrukturuna fəal surətdə sərmayə yatırır və reallaşdırdığımız layihələr bu gün bizə Xəzəri mühüm nəqliyyat arteriyası kimi nəzərdən keçirməyə imkan verir: “Azərbaycanın Qazaxıstana və Türkmənistana öz tranzit xidmətlərini təqdim etdiyi Şərq-Qərb dəhlizi, Azərbaycandan keçməklə İran və Rusiya arasında tranzitin reallaşdırıldığı Şimal-Cənub dəhlizi – bunlar iqtisadi əməkdaşlığı möhkəmləndirən, yeni iş yerləri yaradan, bizi bir-birimizə yaxınlaşdıran, sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə şərait yaradan layihələrdir. Əlbəttə, bugünkü imzalanma mərasimi qarşımızda yeni perspektivlər açır. Biz əməkdaşlığı davam etdirmək niyyətindəyik”.
Ekspertlərin bildirdiyinə görə, bu Konvensiya sayəsində ölkəmiz logistika mərkəzinə çevriləcək. Qeyd edək ki, Şimaldan Cənuba, Qərbdən Şərqə gedən yollar Azərbaycandan keçir. Xəzər dənizi də burada çox böyük rola malikdir.
Konvensiya Şimal-Cənub və Şərq-Qərb marşrutu üstündə Azərbaycanın nəqliyyat və logistika qovşağı kimi rolunun artmasında necə rol oynayacaq?
Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Tahir Mirkişili “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Xəzər dənizi nəqliyyat dəhlizi kimi Azərbaycan üçün üç mühüm əhəmiyyət kəsb edir: “Birincisi, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti ilə Avropa və Asiya arasında olan yüklərin Xəzər dənizi ilə keçməsi tranzit nəqliyyat vasitəsi kimi əhəmiyyətlidir. Məlumdur ki, Azərbaycan Xəzər dənizində ən çox ticarət gəmisi olan ölkədir. Bizim 189 gəmimiz var. Gəmilərin sayına görə Azərbaycan Xəzər dənizində ən iri ticarət donanması olan ölkədir. O da bəllidir ki, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının inşası başa çatıb. Bu limanın yaradılması sayəsində dəniz vasitəsilə 15 milyon ton yükün Şərq və Qərb istiqamətində daşınmasını reallaşdırmaq mümkün olacaq.
İkincisi, Xəzər dənizinin dibindən çəkilə biləcək Transxəzər boru kəməri vasitəsilə Türkmənistan və Qazaxıstanın karbohidrogen ehtiyatlarının Azərbaycandan keçərək Avropaya ixrac olunmasıdır.
Qeyd edim ki, indiyə qədər tənzimlənməyən Xəzərin statusu Türkmənistanla Azərbaycan arasında sualtı Transxəzər boru kəmərinin reallaşmasına da mane olurdu. Konvensiyaya görə, bu layihənin qərarını yalnız Azərbaycan və Türkmənistan verəcəklər, ekoloji standartlar nəzərə alınmaqla belə layihələr qonşu ölkələr arasında reallaşa bilər. Doğrudur, Konvensiyaya əlavə edilən ekoloji razılığın alınması qaydalarına görə, bütün 5 ölkənin belə layihələr üçün razılığı tələb olunur. Bu razılıq layihələrin həyata keçməsini ləngidə bilsə də, mane ola bilməyəcək.
Qeyd etmək istərdim ki, Transxəzər kəməri Azərbaycan və Türkmənistana Avropa bazarlarına ildə 100 milyard kubmetr qazın ixracına imkan verə bilər.
Üçüncüsü isə Xəzər dənizinin dibindən yüksək sürətli optik xətlərin çəkilməsidir ki, bu olduqca əhəmiyyətlidir. Bu, Şərq və Qərb arasında informasiya tranzitində Azərbaycanın oynayacağı rolla bağlıdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu gün dünyada ən sürətli və bahalı ticarət vasitəsi informasiyadır. Xəzər dənizinin dibindən yüksək optik xətlərin çəkilməsi, Şərq və Qərb arasında informasiya mübadiləsinin Azərbaycan vasitəsilə keçməsi imkan verəcək ki, ölkəmiz əlavə gəlir əldə etsin”.
Günel CƏLİLOVA
