Pərviz Heydərov: “Dövlət büdcəsinin ziyanına da olsa, sözügedən qrupun iqtisadi maraqlarının müdafiəsini təşkil edə bildi”
Məlum olduğu kimi, Tarif (qiymət) Şurasının son iclasında ictimai nəqliyyatda sərnişindaşıma xidmətləri üzrə yeni tariflər təsdiq edilib. Bundan sonra metro nəqliyyatında sərnişindaşıma xidmətinin tarifi 1 gediş üçün 30 qəpik, Bakı şəhərində, eləcə də digər şəhər və rayonlarda sərnişindaşıma xidməti tarifinin yuxarı həddi müntəzəm şəhərdaxili avtobus marşrutları üzrə 1 gediş üçün 30 qəpik, şəhərətrafı və qəsəbələrarası avtobus marşrutları üzrə məsafədən asılı olaraq 1 gediş üçün 30-90 qəpik, müntəzəm şəhərlərarası avtobus marşrutları üzrə 1 kilometr üçün 2,4 qəpik təsdiq edilib. Yeni tariflər cari ilin 1 avqust tarixindən qüvvəyə minəcək.
Təbii ki, Tarif Şurası bu qərarı havadan verməyib. Bunun hansı iqtisadi əsasları var və bu addımın atılması hansı zərurətdən irəli gəlib?
İqtisadçı Pərviz Heydərovun fikrincə, ictimai nəqliyyatda, avtobus marşrutları üzrə sərnişindaşıma xidmətlərinin tariflərinin yuxarı həddi sonuncu dəfə 11 il bundan qabaq - 2007-ci ilin 6 yanvar, metroda isə 7 il qabaq - 2011-ci ilin 24 noyabr tarixində artırılıb: “Ötən müddət ərzində ictimai nəqliyyatda sərnişindaşıma xidməti üzrə xərclərin artmasını, avtobus parkının yenilənməsi və istismara saz vəziyyətdə saxlanması üçün nəqliyyat vasitələri və ehtiyat hissələrinin xarici valyuta ilə idxal edilməsi məsələsini, xidmət səviyyəsinin yüksəlməsi, nağdsız ödəniş sisteminin tətbiqinin genişlənməsi, habelə metro nəqliyyatı üzrə dövlət büdcəsindən asılılığın azaldılması istiqamətində görülən tədbirləri qoyuram kənara. Çünki bunlar sözügedən sahəyə dair əsaslandırmalardır. Ancaq nəqliyyat sektoru həm də iqtisadiyyata aid bir sahədir axı. Başqa sözlə desəm, iqtisadiyyatın bir qoludur və özü də ən mühüm qolu. Odur ki, ümumən iqtisadiyyatda baş verən dəyişiklik amillərini də nəzərə almalıyıq. Bunlar hansılardır?
Birincisi, xatırladım ki, 2015-ci ildə 2 dəfə devalvasiya baş verdi. Mərkəzi Bank manatın “üzən məzənnə” rejiminə buraxıldığını elan etdi. Manatın dollara nisbətdəki kursu bundan yalnız 2 il sonra, yəni 2017-ci ildə sabitləşdi. 2016-cı ildə isə daha 15%-ə yaxın ucuzlaşmışdı. Sözün qısası, 2015-ci il fevralın 21-nə kimi məzənnə 0,78 qəpik səviyyəsində idisə, indi xeyli müddətdir 1,70 qəpikdir. Qeyd edim ki, buna uyğun olaraq, əslində, bütün sahələrdə qiymətlər qalxdı. Hələ 2-3 il öncə olaraq. Sadəcə, qiymətlər tənzimlənən sahələrdə hökumət bahalaşma təzyiqini "sıxıb" saxladı. Çünki əhalinin qiymət artımlarına həssas təbəqəsinin sosial vəziyyətini nəzərə aldı və dövlət büdcəsinin ziyanına da olsa, sözügedən qrupun iqtisadi maraqlarının müdafiəsini təşkil edə bildi”.
İqtisadçı hesab edir ki, digər mühüm səbəb 2015-ci ildən sonra ölkədə enerji daşıyıcılarının da tariflərində dəyişikliklərin olması ilə bağlıdır: “Sonuncu dəfə keçən ilin iyul ayının ortasında “Aİ-92” markalı avtomobil benzininin pərakəndə satış qiyməti 1 litr üçün 90 qəpik səviyyəsində təsdiq edildi. Düzdür, dizel yanacağı hələ ki, bahalaşmayıb. Lakin Tarif Şurasının qərarı ilə 2016-cı il iyulun 15-dən elektrik enerjisi qiymətində edilən artım ilə 1 kilovat-saat elektrikin topdansatış qiyməti 4,3, pərakəndə satış qiyməti isə 7 qəpik müəyyən edildi. Həmçinin, həmin ilin dekabrında növbəti dəfə edilən dəyişikliklə əhali üzrə aylıq elektrik enerjisi istehlakı 250 kilovat-saatadək olan istehlakçılar üçün dəyişdirilməyərək mövcud 7 qəpik səviyyəsində saxlanılmaqla, aylıq istehlak həcminin 250 kilovat-saatdan çox olan hissəsi üçün isə 11 qəpik müəyyənləşdirildi.
Odur ki, sual edirəm, bütün bunların müqabilində metro nəqliyyatında sərnişindaşıma xidmətinin tarifinin 1 gediş üçün 30 qəpik, Bakı şəhərində, eləcə də digər şəhər və rayonlarda sərnişindaşıma xidməti tarifinin yuxarı həddi müntəzəm şəhərdaxili avtobus marşrutları üzrə 1 gediş üçün 30 qəpik, şəhərətrafı və qəsəbələrarası avtobus marşrutları üzrə məsafədən asılı olaraq 1 gediş üçün 30-90 qəpik, müntəzəm şəhərlərarası avtobus marşrutları üzrə 1 kilometr üçün 2,4 qəpik təsdiq edilməsi ciddi artımdırmı?! Sözsüz ki, yox.
Ümumiyyətlə, Tarif (qiymət) Şurasının ictimai nəqliyyatda sərnişindaşıma xidmətləri üzrə təsdiq etdiyi yeni tariflər həm vaxtın seçimi, həm də artım faizi baxımından çox effektli və əhalinin qiymət artımlarına həssas təbəqəsinin sosial vəziyyətinin müdafiəsinin təşkili nöqteyi-nəzərindən çox düzgün və düşünülmüş qərardır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
