Dünya maliyyə sahəsində son dövrlərdə xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri də qızıla artan tələb və qiymətləri kağızlara qoyulan vəsaitlərin geri çəkilməsidir. Artıq bir çox ölkələr, o cümlədən Azərbaycan da qızıl ehtiyatlarının artımına başlayıb.
Hesab edilir ki, geosiyasi və geoiqtisadi müstəvidə baş verən proseslər qızıla tələbi daha da artıracaq. Bu mənada Azərbaycanın qızıl ehtiyatlarını artırmağa başlması təqdirəlayiq hal sayılır.
İndilikdə proseslərin axarı qızılın yenə ən etibarlı valyuta ehtiyatı olacağını deməyə əsas verir. Bunun ümdə səbəbi qlobal iqtisadi müstəvidə baş verən proseslərdir. Xüsusən də Qərb, Rusiya, Çin və bəzi digər Asiya ölkələri arasında baş verənlər qızıla yeni tələb formalaşdırır. Əvəzində, əksər ölkələr ABŞ-da qiymətli kağızlara yatırdıqları vəsaiti geri çəkir. Məsələn, qonşu Rusiya hazırda qızıl-valyuta ehtiyatlarını artırmaqla məşğuldur. Belə ki, son on ildə ölkənin qızıl ehtiyatları təxminən 1,5 min ton artıb. Əgər 10 il əvvəl Rusiyanın qızıl ehtiyatı 500 ton təşkil edirdisə, 2018-ci ilin iyun ayına olan məlumata görə, bu göstərici 1944 tondur.
Bununla yanaşı, Rusiya ABŞ-ın qiymətli kağızlarında olan payından qurtulur və “təhlükəsizliyin qızıl balışı ilə" birgə bu addımlar ölkəni Qərb iqtisadiyyatından asılılıqdan və qəfil sarsıntılardan qorumağa hesablanıb. Təsadüfi deyil ki, bir neçə gün əvvəl “Bussiness Insider” nəşrinin yazdığına görə, Rusiya və Çin ABŞ-ın ən böyük zəifliyini dövlət istiqrazlarında aşkar edib. Nəşr iddia edir ki, Moskva 2018-ci ilin aprel-may aylarında ABŞ-ın dövlət borc istiqrazlarında aktivləri 96 milyard dollardan 15 milyarda dollara qədər azaldıb. Bu, Birləşmiş Ştatlarda faiz dərəcələrinin artmasına gətirib çıxarıb. Həmçinin nəşr vurğulayır ki, Amerikanın qiymətli kağızlarında aktivlərin ixtisarı Rusiya tərəfinə rublu möhkəmləndirməyə və valyuta ehtiyatlarını diversifikasiya etməyə imkan verir: “Bəzi ekspertlər Rusiyanın belə siyasətini ABŞ-ın “Axilles dabanı”na məqsədyönlü hücum kimi qiymətləndirir. Çin Amerikanın qiymətli kağızlarından qurtulmağa başlayarsa, ABŞ iqtisadiyyatı daha güclü zərər çəkəcək”. Qeyd edək ki, ABŞ dövlət istiqrazlarının ən böyük sahibi Çindir. Çin bu qiymətli kağızlara 1,183 trilyon dollar yatırıb. Bu vəsaitin geri çəkilməsi ABŞ üçün böyük zərbə olacaq.
Rusyalı ekspertlər isə daha bir vacib məqama diqqəti yönəldir. Qeyd olunur ki, ABŞ qiymətli kağızlarından qurtulan Rusiya qızıl-valyuta ehtiyatlarını öz ərazisində saxlayır. Onlar bunu müdrik gediş adlandırırlar, çünki bütün dövlətlər bunu nəzərə almayıblar. İndi qızılın vətənə qaytarılması üzrə tendensiyanı bir çox ölkə izləyir. Bu yaxınlarda Türkiyənin Mərkəzi Bankı ABŞ-ın Federal Ehtiyat Sistemindən qiymətli metal ehtiyatlarını çıxartmağa başlayıb. Daha əvvəl Niderland, Almaniya, Avstriya və Venesuela Nyu-York və başqa Qərb mərkəzi banklarından bütün qızıl ehtiyatlarını, yaxud da bir hissəsini vətəninə qaytararaq belə addım atmışdı. Ancaq qızılın vətənə qaytarılması üzrə əməliyyatlar çətinliklərsiz keçmir. Rusiyanın qiymətli metal ehtiyatının üçdə bir hissəsi Moskvada Mərkəzi Bankın anbarında yerləşdirilib, qalan qızılı isə Sankt-Peterburq və Yekaterinburqda saxlanır.
Azərbaycan da həm qızıl ehtyiatlarını artırır, həm də onu bilavasitə öz ərazisində saxlayır. Məlumat üçün bildirək ki, 2017-ci ilin sonuna Neft Fondunun investisiya portfelində qızılın ümumi miqdarı 30 ton 174,9 kiloqram olub. Cari ildə London Qiymətli Metallar Bazarı İştirakçıları Assosiasiyasının market-meyker üzvü olan banklardan əlavə olaraq 2 ton 799,31 kiloqram alınması ilə fondun investisiya portfelinə daxil olan qızılın ümumi miqdarı 2018-ci il iyunun 30-na 32 ton 974,21 kiloqram və yaxud 1 milyard 326,5 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Fondun investisiya siyasəti ilə nəzərdə tutulan xüsusi çəki çərçivəsində qızıl investisiyalarının davam etdirilməsi nəzərdə tutulur. Qızıl ehtyiatları Dövlət Neft Fondunun anbarlarında saxlanır. Alınacaq yeni qızıl ehtyiatları da burada cəmləşdiriləcək. Ekspertlər bunu məqbul hal sayır. Məsələ bundadır ki, indiki halda dünyada gedən proseslər fonunda istənilən valyutanın gözlənilmədən inflyasiya və iflasa uğraması ehtimalları da artıb. Bu təhlükə dollar, avro, funt sterlinq kimi dayanıqlı valyutaların da başının üstünü ala bilər. Bu fonda Azərbaycanın da öz valyuta ehtiyatlarını daha çox qızılla saxlamağa üstünlük verməsi vacib sayılır. Çünki dünyada qızılın dəyər itirməsi prosesi valyutalarda analoji halın baş verməsilə müqayisədə azmüddətli olur. Son 5 ilə qədər səhmlər, daşınmaz əmlak daha səmərəli vasitə hesab olunurdu. Amma təcrübə göstərir ki, böhranlar nəticəsində daşınmaz əmlak və səhmlərə qoyulan vəsaitlər də ciddi dəyər itirir. Qızılda isə ciddi dəyər itirilməsi müşahidə olunmur. Bu mənada ölkəmizin qızıl ehtyiatlarını artırması düzgün addım sayılır.
Nahid SALAYEV
