“Onlar üçün bu marşrut Ukrayna-Rumıniya-Bolqarıstandan keçən marşrutdan daha qısa və sərfəlidir”
Azərbaycanın reallaşdırdığı ən uğurlu transmilli layihələrdən biri olan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti öz əhəmiyyətinə görə bu gün dünyanın ən böyük dövlətlərinin də diqqətini özünə cəlb etməkdədir.
Rusiyanın müəsisə və şirkətləri də artıq bu layihəyə böyük maraq göstərir. Məsələn, keçən ay Bakı-Tiflis-Qars vasitəsilə Rusiyadan taxıl daşınmasına start verilib. Beləliklə, Azərbaycanın təşəbbüsü, məqsədyönlü siyasəti və xüsusi səyləri ilə həyata keçirilən bu dəmir yolu layihəsi təkcə Asiya ilə Avropa arasında yox, eyni zamanda, region ölkələri arasındakı yükdaşımalar üçün də böyük əhəmiyyətə malikdir. Layihəyə Mərkəzi Asiya ölkələri, Əfqanıstan və bir çox Avropa ölkəsi tərəfindən də böyük maraq göstərilir. “Rus konteyner şirkəti” Səhmdar Cəmiyyətinin baş direktoru İvan Qrişşagin bildirir ki, Bakı-Tiflis-Qars yükdaşımalar üçün digər marşrutlara nisbətdə daha əlverişlidir: “Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə arasında hökumətlərarası saziş əsasında çəkilmiş Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun böyük potensialı var. Yaxın vaxtlarda biz bu potensialı işə salmaq istəyirik. Biz görürük ki, Rusiya və sazişin iştirakçısı olan ölkələr arasında münasibətlər Bakı-Tiflis-Qars sayəsində əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşa bilər. Biz Avropa ilə Asiyanın qoşulması yolu ilə yaxın vaxtlarda birbaşa xarici investisiyaların gələcəyini də gözləyirik”. “RKŞ” SC mütəxəssisləri Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu marşrutunu Rusiyanın Privoljsk, Ural və Sibir federal dairələrindən Türkiyənin Aralıq dənizindəki limanlarına, daha sonra Afrika və Yaxın Şərq ölkələrinə yükdaşımalarının ən qısa yolu kimi qiymətləndirir. Digər ekspertlər də bildirir ki, Bakı-Tiflis-Qars Avropa ilə Asiyanı birləşdirən ən qısa və etibarlı yoldur. İlkin mərhələdə bu yolla 5 milyon ton, sonrakı mərhələdə 17 milyon ton yük daşımaq planlaşdırılır. Sonra yükdaşımaların həcmini daha da artırmaq nəzərdə tutulur.
Rusiyanın bu dəmiryolunun imkanlarından istifadəsi perspektivi necə dəyərləndirilə bilər?
İqisadçı Günel Fərhadqızı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmiryolu gözəl və cəlbedici logistik imkanlara malik layihədir: “Xatırlayırsınızsa, 2015-ci il dekabrın 13-də məhz ilk eksperiment həyata keçirildi. Çinin Lyanunqyan terminalından çıxan yük qatarı 15 günə bütün Çin, Qazaxıstan, Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçməklə Poti limanından bərə ilə Türkiyəyə çatdı. O zaman Bakı-Tiflis-Qars dəmiryol dəhlizi hazır olmasa belə, bu marşrut üzrə qət edilən məsafəni çox gözəl nəticə kimi qiymətləndirdilər. Çünki analoji dəniz yolu marşrutu 40-45 gün müddətinə yükü Türkiyəyə çatdırırdısa, burada 3 dəfə az vaxt sərf edilməklə yük son məntəqəyə çatdırıldı. Qonşu Rusiya ərazisindən keçən Transsibir marşrutuna gəldikdə isə, Çin üçün bu yolun potensialı aydın idi. Belə ki, Çinin quru ilə daşınan 1,5 milyon ton yükü, hər tonu 6-7 min dollara, məhz Transsibir magistralı ilə daşınırdı. Digər tərəfdən, yüklərin Rusiyadan və Qazaxıstandan Avropaya tranzitlə daşınmasının həcminin artırılmasına mane olan ikinci bir səbəb isə yük qatarlarının hərəkət sürəti idi. Transsibir dəmir yolunda sürəti azaltmağa məcbur edən “dar sahələrin” çoxluğu üzündən hərəkət sürəti təqribən saatda 12 kilometr təşkil edir. Çinin özündə isə konteyner qatarlarının sürəti saatda 40 kilometr təşkil edir. Bundan aydın oldu ki, Çinin meqalayihəsi olan “Bir kəmər - bir yol”a yeni İpək yolu və onun əsas hissəsinə çevrilən Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu daha sərfəli bir marşrutdur.
Dünyanın iqtisadçı ekspertləri bidirirlər ki, müxtəlif proqnozlara görə, 2020-ci ilə qədər Şərq-Qərb istiqamətində Çin tərəfdən Qərbə göndərilən yüklər 5 dəfə artaraq 1,3 milyon konteynerə çatacaq. Bunun 300 mini Qafqaz marşrutu ilə daşınacaq. Azərbaycan və Qazaxıstandan keçməklə Avropadan Mərkəzi Asiya ölkələrinə və Çinə yük axını, həm də əks istiqamətdə, iki dəfədən çox artacaq.
Qeyd olunur ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu Rusiya üçün Türkiyəyə “alternativ pəncərə” açaraq, gözlənilmədən tamamilə yeni imkanlar yaradır. Rusiya Federasiyası ilə Türkiyə arasında yük dövriyyəsinin əhəmiyyətli hissəsi də bu marşrutla həyata keçiriləcək. Güman edilir ki, Azərbaycan və Gürcüstan yeni magistralı yükləmək üçün yüklərin kifayət qədər güzətli tranzitinə də razılıq verə bilər. Belə olan halda, bu magistraldan daha çox xeyir götürən ölkələrdən biri də elə Rusiya olacaq. Çünki qonşu ölkə dəmir yolunun tikintisinə heç bir vəsait xərcləməyib. Bundan əlavə, Rusiyanın Şimali Qafqazda, Volqa sahili boyu ərazilərində, hətta Uralda və Sibirdə fəaliyyət göstərən şirkət və müəssisələri bu dəmir yolu vasitəsilə Türkiyəyə ən qısa çıxış əldə etmiş olur. Çünki onlar üçün bu marşrut Ukrayna-Rumıniya-Bolqarıstandan keçən marşrutdan daha qısa və sərfəlidir. Bu baxımdan da Rusiyanın konteyner şirkətlərinin layihəyə göstərdiyi maraq və ondan istifadə etmək istəkləri normal qarşılanmalıdır. Qeyd etdiyim kimi, bu yalnız Rusiya üçün deyil, həm də böyük qitələri birləşdirən ən sərfəli marşurut olaraq digər ölkələrə də sərfəlidir. Hesab edirəm ki, perspektivdə Rusiya şirkətlərinin bu marşurutdan istifadəsi daha da sürətlənəcək”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
