Ölkənin maliyyə sektorunda yenidən diqqət çəkən məqamlardan biri banklara yatırılan əmanətlərdə manatın xüsusi çəkisinin artması, əvəzində dollara tələbin azalmasıdır. Qeyd edilənlərin real təsdiqini əhalinin banklardakı əmanətlərinin tərkib və həcmindən də aydın görmək olar.
Mərkəzi Bankın məlumatına görə, iyunun 1-nə əhalinin banklardakı əmanətlərinin milli valyuta ekvivalentində məbləği 7 milyard 867,5 milyon manat təşkil edib. Əmanətlərin 62,9 faizi xarici, 37,1 faizi isə milli valyutada qoyulub. Milli valyutada olan əmanətlər əvvəlki ilin müvafiq dövrünə nisbətən 1,7 dəfə artıb, xarici valyutada əmanətlər isə 3 faiz azalıb. Ümumiyyətlə, son aylarda manatla yatırılan əmanətlərin miqdarında artım daha sürətli şəkildə gedir.
Ekspertlər qeyd edir ki, baş verənlər ilk növbədə manata artan inamın real təsdiqidir. Digər tərəfdən, baş verənlər manatın mövqeyinin getdikcə güclənməsinin real təsdiqidir.
Məlumat üçün bildirək ki, ötən ilin sonuna depozitlərin valyuta strukturu burada xarici valyutanın payının təxminən 70 faiz olduğunu üzə çıxardı. Bu gün isə artıq xarici valyutaların payının 10 faizə qədər azalması müşahidə olunur. Bu da birbaşa depozitlərin manatla saxlanmasına üstünlük verilməsi ilə bağlıdır. Bu həm artıq ildən çoxdur ki, manatın stabil qalması və möhkəmlənməsi ilə bağlıdır, həm də bankların manatla saxlanan depozitə daha yüksək faiz təklif etməsi ilə əlaqədardır. Belə ki, banklarda manatla saxlanan əmanətlər daha yüksək depozit faizi ilə sığortalanır. Xarici valyutada isə bunun bir neçə dəfə az olması manatla əmanətlərin saxlanmasına marağı artırır.
Ekspertlər qeyd edir ki, Mərkəzi Bank tərəfindən manatın uzunmüddətli stabil qalması və ya möhkəmlənməsi prosesi həyata keçirilərsə, bu, manatla yığımlara marağı daha da artıracaq. Belə vəziyyət isə xarici valyutaya tələbi kəskin azaldacaq. Xarici valyutaya tələbin azalması isə manata təzyiqlərin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır ki, bu da nəticə etibarilə banklarda və vətəndaşlarda manatla yığımlara marağı artırır. Bu hal manatın məzənnə baxımından mövqeyini daha da gücləndirir. Araşdırmalar göstərir ki, manatın mövqeyini gücləndirən şərait və səbəblər getdikcə artır. Əvvəla, bunu şərtləndirən səbəb odur ki, Azərbaycanın valyuta ehtiyatları sürətlə artır. Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycanın valyuta ehtiyatları bu il iyulun 1-nə 43 milyard 548,8 milyon dollar təşkil edib. Bunun 87,34%-i və yaxud 38 milyard 36,1 milyon dolları Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun , 12,66%-i və yaxud 5 milyard 512,7 milyon dolları isə Mərkəzi Bankın payına düşüb. Bu ilin ikinci rübündə ölkənin valyuta ehtiyatları 409,1 milyon dollar və yaxud 0,95% artıb. Belə ki, Neft Fondunun valyuta ehtiyatlarında 404,4 milyon dollar və yaxud 1,07%, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarında isə 4,7 milyon dollar və yaxud 0,09% artım olub. Son bir ildə isə ölkənin valyuta ehtiyatları 3 milyrd 793,8 milyon dollar və yaxud 9,54% artıb. Bütün bunlar ölkəyə daxil olan valyutanın miqdarında ciddi artım olduğunu göstərir. Belə vəziyyətdə manatın mövqeləri daha güclü hala gəlir. Digər tərəfdən neftin qiymətində artım da manatın məzənnəsinə müsbət təsir edir. Hesab edilir ki, Mərkəzi Bank müdaxilə etməsə, artıq yaxın tezlikdə dolların manata nisbətdə nəzərəçarpacaq ucuzlaşması qaçılmaz olacaq. Digər tərəfdən, ABŞ və Çin arasında şiddətlənən ticarət müharibəsi də manata təsirsiz ötüşməyəcək. Məsələ burasındadır ki, Çin Xalq Bankı ABŞ-la ticarət müharibəsi fonunda yuanın məzənnəsini kəskin azaldıb. ABŞ-ın da adekvat cavab tədbiri görməsi dolları ucuzlaşdıra bilər. Belə vəziyyətdə manatın dollara nisbətdə daha da möhkəmlənməsi qaçılmaz olacaq. Xatırladaq ki, ABŞ hökuməti Çindən idxal edilən 34 milyard dollar dəyərində olan 800-dən çox məhsula 25 faizlik əlavə gömrük vergisinin tətbiqinə rəsmən start verib. Tramp administrasiyasının bu addımı ticarət müharibəsinin rəsmi olaraq başlanması kimi təqdim edilir. ABŞ daxili istehsalı qorumaq üçün bu cür addımlar atır. Bundan əvvəl ABŞ-la Çin arasında ticarət müharibəsi Tramp hökumətinin mart ayında polad və alüminiuma 25 faiz əlavə gömrük rüsumları tətbiq etməsi ilə başlayıb. Hazırda şiddətlənən savaş fonunda isə ölkələrin mili vavlyutalarının ucuzlaşması qaçılmaz sayılır ki, bu da, qeyd olunduğu kimi, manata da öz təsirini göstərəcək.
Tahir TAĞIYEV
