Azərbaycanın malik olduğu tranzit potensialı bu sahə üzrə ölkəmizlə əməkdaşlıq edən dövlətlərin sayında dinamik artım yaşanması ilə müşahidə edilməkdədir. Bunu şərtləndirən əsas səbəblərdən biri də odur ki, Azərbaycan trnazit imkanlarının daha əlverişli hala gəlməsinə imkan verən mühüm infrastruktur da yarada bilib.
Elə bu da Azərbaycanın tranzit potensilından istifadə etmək istəyən ölkələrin sayını artır. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan İran dənizçilik və limanlar təşkilatının direktoru Məhəmməd Rastad da bildirir ki, şəxsən onun ölkəsi üçün həyata keçirilən idxal-ixrac əməliyyatlarında Azərbaycan tranzit ölkə kimi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Xəzəryanı ölkələr arasında ən müasir liman infrastrukturuna malik olan dövlətdir.
Rastad nəzərə çatdırıb ki, İranın Gürcüstanla həyata keçirdiyi ixrac-idxal əməliyyatlarında Azərbaycan önəmli rol oynayır. İran malları Azərbaycan üzərindən Gürcüstana ixrac edilir və bu hər iki dövlətin maraqlarına uyğundur. Dövlətlər arasındakı iqtisadi əlaqələrin inkişafında nəqliyyatın mühüm yer tutduğunu qeyd edən Rastad Azərbaycanın nəqliyyat sahəsində probleminin olmadığını bildirib.
Xatırladaq ki, İranın Sari şəhərində keçirilən “Xəzər dənizi vasitəsilə ixracatın inkişafı” adlı beynəlxalq konfransda da Azərbaycanın burada yaratdığı infrastruktur layihələrinin ən müasir tələbələrə diqqət verməsi nəzərə çatdırılıb. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı vasitəsilə Xəzəryanı ölkələrin ixrac-idxal əməliyyatlarının genişlənməsi imkanlarının artmasına əlverişli zəmin yarandığı vurğulanıb. Yeni gəlmişkən qeyd edək ki, Bakı Limanında ilk altı ayda konteyner və sərnişin dövriyyəsində ciddi artım müşahidə olunub. Bu ilin ilk altı ayında yükaşırmanın həcmi 2 milyon tona çatıb. Ümumi yükaşırmanın 86 faizi tranzit yüklərin payına düşüb.
Hesabat dövrü ərzində ən çox artım konteyner aşırılmasında qeydə alınıb. Belə ki, 2018-ci ilin birinci yarımilində 10 min 746 ədəd konteyner aşırılması qeydə alınıb ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 53 faiz artım deməkdir. Sərnişindaşımada isə 37 faiz artım müşayiət olunub. Belə ki, cari ilin 6 ayı ərzində 19 min 965 sərnişin Bakı Limanının imkanlarından istifadə edib. Ələt qəsəbəsində yerləşən Bərə Terminalında vaqon aşırılması 21 min 960 ədədə çatıb. Hesabat dövrü ərzində Bakı Limanından istifadə edən irihəcmli nəqliyyat vasitələrinin sayı 9512 ədədə çatıb. Xatırladaq ki, 2018-ci il mayın 14-də açılışı həyata keçirilən yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının 1-ci fazada yükaşırma potensialı illik 15 milyon ton, o cümlədən 100 min konteynerdir. Burada yaradılan yüksək şərait isə təkcə Xəzəryanı ölkələri yox, Çini, Asiyanın bir çox ölkələrini, hətta Avropanı belə cəlb edir. Azərbaycanın transregional nəqliyyat bağlantılarının daha da gücləndirilməsinə verdiyi töhfə fonunda ölkəmizlə bu istiqamətdə əməkdaşlığa maraq da artır. Bakı Limanı ilə yanaşı, Azərbaycan “Şərq-Qərb”, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşməklə və bu sahədə uğurlu layihələr həyata keçirməklə dünyanın nəqliyyat xəritəsinə yeni imkanlar əlavə edib. Bu layihələr ölkəmizin əsas nəqliyyat və logistika mərkəzinə çevrilməsinə imkan yaradıb. Həmin layihələrin ən əsası Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin reallaşdırdığı və ölkəmizin təşəbbüsü olan Bakı-Nbakbc-Qars dəmir yoludur. Bu dəmir yolunu daha əhəmiyyətli edən Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanıdır. Bütün bunlar Asiya və Avropanın böyük dövlətlərinin diqqətini daha çox Azərbaycana, onun nəqliyyat infrastukturuna yönəldir. Bu məsələdə son dövrlərdə Rusiyanında Azərbaycanal əməkdaşlğıa marağını artması müşahidə olunur.
Ümumiyyətlə, Azərbaycanın nəqliyyat-logistika layihələri Rusiyanın cənub regionlarında kənd təsərrüfatının inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Xüsusilə Şimali Qafqaz Federal Dairəsi taxılın Yaxın Şərq ölkələrinə ixracı sahəsində Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturuna böyük ümidlər bəsləyir. Qeyd edək ki, Stavropol taxılının ixracı ötən ilə nisbətdə 30 faiz artıb, lakin nəqliyyat problemləri kəskinləşib. İndi yaranmış vəziyyətdə Azərbaycan - İran sərhədində "Astara" azad iqtsadi zonasında inşa edilən taxıl terminalı tədarükü artırmaq üçün əlavə stimul vəd edir. Bu, böyük Bəndər Abbas limanından tranzit qismində istifadə etməklə əvvəlcə İrana, oradan isə Səudiyyə Ərəbistanı, Dubay və Misirə taxıl ixracı həcmini artırmağa imkan verəcək. Astara-Rəşt-Qəzvin dəmir yolu ilə Xəzəryanı region ölkələrinə buğda və digər dənli bitkilərin tədarük həcmini artırmaq bu fonda xüsusi diqqət mərkəzindədir. Beləliklə, nəqliyyat sahəsinin inkişafı istiqamətində aparılan məqsədyönlü islahatlar nəticəsində ölkəmiz beynəlxalq yükdaşımalarda regional qovşağa çevrilir. Azərbaycanın ərazisindən keçən yüklərin həcmi sabit olaraq artmaqdadır.
Tahir TAĞIYEV
