Son illərdə ölkəmizdə kənd təsərrüfatının inkişafı, aqrar sektorda mövcud problemlərin həllinə sistemli və kompleks yanaşılması bu sahədə məhsul istehsalının artımına da böyük təkan verib. Belə vəziyyət öz növbəsində indi Azərbaycana aqrar sektor üzrə daha çox məhsul ixrac etməyə imkan verir.
Araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycan yenə əvvəlki kimi daha çox Rusiyaya aqrar məhsullar göndərir. Amma ekspertlərin fikrincə, Avropa Birliyi və Yaxın Şərq bazarı ölkəmiz üçün daha potensiallı, gəlir gətirən bazarlardandır. Avropa Birliyinə ixrac imkanlarımız, xüsusilə də sertifikatlaşdırmanın və məhsul standartlarının genişlənməsi hesabına genişlənə bilər. Ümumiyyətlə, Avropa Birliyi Azərbaycan üçün potensial yeni bazarlardan biridir. Bu, 500 milyon istehlakçısı və alıcılıq qabiliyyəti kifayət qədər yüksək olan bir bazardır. Bundan başqa Körfəz ölkələri, xüsusilə aqrar məhsullarımızın ixracı üçün əlverişli bazarlardandır. Son illərdə Körfəz ölkələrinə ixrac həcmi artır. Halbuki, Avropa Birliyi də Azərbaycandan aqrar sahə üzrə məhsul alışını çoxaltmaq niyyətindədir. İndilikdə Avropaya daha çox fındıq və nar məhsulları ixrac olunur.
Fındıq İstehsalçıları və İxracatçıları Assosiasiyasının sədri İsmayıl Orucov bildirib ki, ötən il fındıq ixracı 20 842 tona bərabər olub. Fındıq idxalçıları arasında birinci yerdə İtaliya qərarlaşıb. Bu ölkəyə təxminən 9 min ton təmizlənmiş meşə fındığı tədarük edilib. İkinci yerdə Rusiya, üçüncü yerdə Almaniya qərarlaşıb:“Biz indi bazarı şaxələndirməyə və digər bazarlara çıxış əldə etməyə çalışırıq. Biz artıq Dubaya və Tunisə məhsul tədarük etməyə başlamışıq”. Hesab edilir ki, digər məhsullar üzrə də Avropaya ixrac həcmi artırılmalıdır. Dünya Bankının rəsmisi Culian Lampietti də bunu vacib sayır: "Azərbaycanda aqrar sektor ixracın 77 faizini Rusiya istiqamətində həyata keçirir və bu, zəif cəhətdir. Yeni bazarlar barədə düşünmək lazımdır". Məsələ ilə bağlı "Sputnik Azərbaycan"a açıqlama verən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) professoru Elşad Məmmədov Azərbaycanın əmtəə, məhsul və xidmətlərinin təşviqi nöqteyi-nəzərindən Rusiya seqmentinin strateji və prioritet olduğunu bildirib: "Qeyri-neft sektorunun inkişafından söhbət gedirsə, burada əsas istiqamət Rusiyadır. Hesab etmirəm ki, bunun iqtisadiyyat üçün ciddi şəkildə hər hansı bir mənfi nəticələri gözləniləndir. Çünki nəzərə almaq lazımdır ki, xarici ticarət, iqtisadiyyat ilk növbədə yaxın qonşu ölkələrlə həyata keçirilir. Bu baxımdan da Rusiya bazarı Azərbaycanın qeyri-neft sektoru istehsalçıları və ixracatçıları üçün prioritetdir. Bu proses çox dayanıqlıdır və bu prosesin faktiki olaraq real alternativi yoxdur. Avropa və digər bir çox bazarlarda çox ciddi şəkildə formalaşan ticarət maneələri mövcuddur. Bu, imkan vermir ki, uzunmüddətli perspektivdə də Rusiyaya alternativ bazarın formalaşmasından söhbət edə bilək". Ekspertin fikrincə, burada əsas məsələ ixracın coğrafiyasında deyil, strukturunda dəyişikliklərdən ibarət olmalıdır: "Rusiyanın hansısa digər xarici bazarla əvəz edilməsi əsas məsələ deyil. Burada ixrac məhsulunda əlavə dəyərin daha çox xüsusi çəkiyə malik olmasından, daha yüksək texnologiyaya malik olan, elm tutumlu əmtəə, məhsul və xidmətlərin ixracından söhbət etməliyik. Eyni zamanda ixracın coğrafiyasının da şaxələndirilməsi hər bir ölkə üçün arzuolunandır. Amma hər bir ölkənin strateji xarici ticarət tərəfdaşları var. Azərbaycan üçün əsas xarici ticarət tərəfdaşının Rusiya olması heç də ölkəmizin iqtisadiyyatına hər hansı bir ciddi təhlükə kəsb etmir. Azərbaycanın Rusiya ilə ticari, iqtisadi əlaqələrinin gücləndirilməsi labüddür və zəruridir".Digər ekspert Elşən Bağırzadə isə vurğulayır ki, Azərbaycanın qeyri-neft ixracının önəmli hissəsi kənd təsərrüfatı məhsullarıdır: "Onsuz da kənd təsərrüfatı məhsulları ixrac edən ölkələr dünya bazarında bu məhsulların qiymətindən asılı olur. Yəni bunların qiyməti tez-tez dəyişir, müxtəlif problemlər olur. Ona görə kifayət qədər kənd təsərrüfatı məhsulları ixrac edən ölkələrin ixrac gəlirləri qeyri-sabit olur. Bu reallıqdır və ABŞ, Türkiyə, İsrail üçün də belədir. Yəni kənd təsərrüfatı məhsulları sənaye məhsullarından fərqlidir və dünya bazarında qiymətlər tez-tez dəyişə bilir. Bu, kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracının birinci xüsusiyyətidir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracının ikinci xüsusiyyəti bazar məsələsidir. Yəni məhsullar davamlı, dayanıqlı bazarlara, yoxsa, qeyri-müəyyən olan bazarlara ixrac edilir". Onun sözlərinə görə, Rusiya Azərbaycan üçün böyük bazar olsa da, qeyri-stabil bazardır: "Rusiyada müəyyən iqtisadi böhranlar olur ki, bu da ixracın davamlılığı baxımından böyük risqdir. Ona görə də Dünya Bankının nümayəndəsinin fikrini dəstəkləyirəm ki, burada risq var. Azərbaycan onsuz da risqli olan kənd təsərrüfatı məhsulları ixracını daha dayanıqlı bazarlara ixrac etməyə çalışmalıdır". Ekspert fikrinə misal da gətirir: "Məsələn, dayanıqlı bazar olaraq Avropa Birliyi bazarını nəzərdən keçirə bilərik. Azərbaycan çalışmalıdır ki, daha yüksək standartlı məhsullar istehsal edərək bu bazara girə bilsin. Orada məhsulların qiyməti yüksək, əhalinin gəlirləri, iqtisadiyyatın inkişafı stabil olduğu üçün bu bazarlara davamlı məhsul ixrac etmək olar".
Tahir TAĞIYEV
