ABŞ və Çin arasında iqtisadi müstəvidə baş verən son proseslər qlobal miqyasda ticarət müharibəsinin daha da dərinləşməsinə rəvac verməkdədir. Bundan isə bütün dünya iqtisadiyyatı və ölkələrinin əzəiyyət çəkməsi gözlənir. Bu arada “The Wall Street Journal” nəşri bildirib ki, Amerika hakimiyyəti Çin mallarına 200 milyard dəyərində növbəti rüsumları tətbiq etməyə hazırlaşır.
Xatırladaq ki, ABŞ hökuməti iyulun 6-da 34 milyard dollar dəyərində qiymətləndirilən Çinin 800-dən çox məhsuluna 25 faiz həcmində gömrük vergisi tətbiq etməyə başlayıb. Çin elə həmin gün ABŞ-ın gömrük rüsumlarına qarşı cavab addımı atıb. Pekin ABŞ-ın 800 məhsulunun idxalına 25 faizlik gömrük rüsumu tətbiq edib. Çin Gömrük İdarəsinin verdiyi məlumata görə, rüsumların ümumi məbləği 34 milyard dollar təşkil edir. ABŞ prezidenti Donald Tramp bildirmişdi ki, Pekin cavab addımları atdığı halda, Birləşmiş Ştatlar 450 milyard dollar dəyərində olan Çin məhsullarına tarif tətbiq edəcək. Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, iki qüdrətli ölkənin ticarət məsələsində razılığa gəlməməsi qlobal iqtisadiyyata ciddi təsir edəcək və beynəlxalq ticarət müharibəsinə səbəb olacaq. Belə vəziyyət qlobal miqyasda maliyyə bazarlarına da ciddi təsir edəcək. Amma müəyyən ölkələr, məsələn, Azərbaycan üçün bunun təsirinin minimal həddə olması gözlənir. Bunu şərtləndirən müəyyən səbəblər mövcuddur. Əvvəla, Azərbaycan iqtisadi müstəvidə elə siyasət həyata keçirir ki, kənar təsirlərin ölkə iqtisadiyyatına nüfuzu minimal həddədir. İkincisi, valyuta ehtiyatlarının dinamik artımı maliyyə sahəsində də kənar təsirləri azaldır. Eyni zamanda ixrac potensilanın artımı valyuta ehtiyatlarının miqdarını sürətlə artırır və bu da ölkəyə əlavə manevr imkanları qazandırır. Valyuta ehtiyatlarımız həm də maliyyə risqlərinin qabaqlayıcı rejimdə idarə edilməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin 2018-ci ilin birinci yarısının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasında bu məsələyə ayrıca toxunub: “İlin əvvəlindən valyuta ehtiyatlarımız artıb və bu gün ölkəmizin valyuta ehtiyatları 44,3 milyard dollar təşkil edir. İlin sonuna qədər bu rəqəm daha da böyüyəcək. Bu onu göstərir ki, biz çox inamla inkişaf edirik. İqtisadi inkişaf davam etdiriləcək“.
İqtisadçı Vüqar Bayramov da bütün bunların mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayır. O bildirib ki, 2018-ci ilin birinci yarımilinin yekunları pozitiv qiymətləndirilir:“2018-ci ilin ilk 6 ayının yekunlarının nəticələrindən görünür ki, iqtisadi müəssisələrdə iqtisadi məkanın tempinin qorunub saxlanması əsas prioritetlərdəndir. Çünki Azərbaycan sözügedən dövrdə bütün göstəricilərdə artım tempini qoruyub saxlaya bilib. Eyni zamanda, 2018-ci ilin birinci yarısının ən müsbət məqamlarından biri ondan ibarətdir ki, iqtisadiyyatdakı artım qeyri-neft sektorunun hesabına formalaşıb. Belə ki, ÜDM-də 1,5 % artım qeydə alınıbsa, qeyri-neft ümumi daxili məhsulundakı artım 2%-dir, sənayedə 40% olan artımın qeyri-neft sənayesindəki payı isə 8,8%-dir. Bu ondan xəbər verir ki, qeyri-neft sektorundakı artım iqtisadiyyatdakı ümumi artımdan daha çoxdur. Qeyri-neft sektorundakı artımın genişləndirilməsi nəticə etibarı ilə neftdən asılılığın aradan qaldırılması baxımından çox vacibdir. İqtisadi diversifikasiyanın əsas səbəblərindən biri də inkişafın qeyri-neft sektoru hesabına formalaşmasıdır ki, bu da 2018-ci ilin birinci yarımilində müşahidə edildi”.
Ekspert qeyd edib ki, Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 44,3 milyard dollara qədər artıb: “2018-ci ilin ilk yarım ilinin diqqətçəkən pozitiv məqamlarından biri də strateji valyuta ehtiyatlarının qorunub saxlanması prosesi, eyni zamanda valyuta ehtiyatlarındakı artım tendensiyasının davam etməsidir. Valyuta ehtiyatlarının artması, təbii ki, birmənalı şəkildə müsbət prosesdir. Burada diqqət çəkən digər məqam 2017-ci ildə Azərbaycan iqtisadiyyatının təxminən 70 milyard manat olmasıdır. Bu, dollar ifadəsində 41.2 milyard dollar təşkil edir. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycan strateji valyuta ehtiyatları Azərbaycanın ÜDM-dən daha çoxdur. Nəticə etibarı ilə bu gün Azərbaycanın ÜDM-dən 7% çox olan strateji valyuta ehtiyatları var ki, bu da makroiqtisadi sabitlik baxımından çox vacib faktorlardan biridir. 2018-ci ilin birinci yarısının yekunları nəticə etibarı ilə bütün makroiqtisadi göstəricilərdə pozitiv nəticələrin əldə edildiyindən xəbər verir”.
Ümumiiyətlə, Dövlət Neft Fondunun və Mərkəzi Bankın mövcud ehtiyatları, pul-kredit siyasəti birmənalı şəkidə proqnozlaşdırmağa əsas verir ki, bu il dövlət rezervlərimizin artırılması baxımından əhəmiyyətli illərdən biri olacaq. Onu da bildirək ki, Azərbaycan üçün strateji valyuta ehtiyatları ciddi əhəmiyyət kəsb edir. 2018-ci ildə dövlət rezervlərinin artırılması əsas hədəflərdən biridir. Bu fonda dövlət başçısının xarici borclanmaya gedilməməsi, eyni zamanda, vəsaitlərin qənaətlə, daha səmərəli istifadəsi ilə bağlı göstəriş verməsi də prosesə müsbət təsir edir. Digər tərəfdən nəzər alaq ki, neftin bazar qiyməti büdcədə nəzərdə tutulandan daha yüksəkdir. Belə vəziyyət valyuta ehtiyatlarını daha sürətlə artırır. Bundan əlavə, büdcə gəlirlərinin formalaşmasında qeyri-neft sektorunun xüsusi çəkisi də artır. Beləliklə, mövcud siyasət, qeyri-neft sektorunun payının artması, ölkəyə daxil olan vəsaitlərin səmərəli istifadə olunması strateji valyuta ehtiyatlarımızdakı artım tempinin qorunub saxlanmasına imkan verəcək. Belə vəziyyət isə maliyyə sahəsində Azərbaycanın manevr imkanlarını daha da yüksəldir.
Tahir TAĞIYEV
