Avropa İttifaqının son addımları dünya miqyasında artıq yeni ticarət savaşına start verildiyini göstərir. Xatırladaq ki, ABŞ administrasiyası iyunun 1-dən etibarən Avropa İttifaqı ölkələri, Kanada və Meksikadan idxal edilən polad və alüminium məhsullarına müvafiq olaraq 25 və 10 faizlik gömrük rüsumu tətbiq etməyə başlayıb.
Bunun ardınca indi məlum olub ki, Avropa İttifaqı Komissiyası iyulun 1-dən etibarən ABŞ-dan idxal olunan məhsullara yeni gömrük rüsumu tətbiq edəcək. Avrokomisisyanın rəsmi saytında yerləşdirilən bəyanatda bununla bağlı qeyd olunur ki, bu hal qaçılmaz addım olub. Avrokomissiyanın qərarı barədə Ümumdünya Ticarət Təşkilatına (ÜTT) da məlumat verilib. Həmçinin vurğulanır ki, bu qərar ÜTT-nin qaydalarına uyğundur və ABŞ-ın tətbiq etdiyi tariflərə görə Avropa İttifaqının düşəcəyi 64 milyard dollarlıq ziyanı kompensasiya etməyə imkan verəcək.
İttifaqın ticarət üzrə komissarı Sesiliya Malmstrem bildirib ki, Avropa İttifaqı ABŞ-ın qanunsuz tariflərinə eyni ölçüdə və mütənasib cavab verib: “Təəssüf edirik ki, ABŞ bizə İttifaqın maraqlarını qorumaqdan başqa çıxış yolu qoymadı”. Avropa İttifaqından başqa, Kanada da Vaşinqtonun bu addımına qarşı ABŞ-dan idxal olunan bir sıra məhsullara əks-tariflər tətbiq edib. ABŞ-ın Kanadadan polad və alüminium idxalına rüsum tətbiqi ilə əlaqədar olaraq Ottava Vaşinqtonu Ümumdünya Ticarət Təşkilatına şikayət edib. Kanada xarici işlər naziri Xristya Friland Friland ABŞ-ın addımlarının NAFTA və ÜTT-nin ticarət qaydalarına zidd olduğunu bildirib.
O, bu məsələdə Kanadanın Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlıq edəcəyini deyib. Almaniya kansleri Angela Merkel isə bildirir ki, Avropa ABŞ prezidenti Donald Trampın dünya nizamını dəyişmək cəhdlərinə mane olmalıdır. O, ABŞ-ın dünya nizamını pozmağa göstərdiyi cəhdlər sırasında Vaşinqtonun Paris iqlim razılaşmasından çıxmasını, yeni ticarət rüsumları tətbiq etməsini göstərib. Bundan başqa, Avropanı narazı salan məqamlardan biri İranla biznes əlaqələrinə malik olan Avropa şirkətlərinin ABŞ sanksiyalarına məruz qalmasıdır. Bu vəzyyətdə Britaniya, Fransa və Almaniya İranla biznes əlaqələrinə malik olan Avropa şirkətlərinin ABŞ sanksiyalarından azad edilməsini tələb edir. ABŞ maliyyə naziri Stiven Mnuçin və dövlət katibi Mayk Pompeoya məktub ünvanlayan Avropa ölkələrinin nazirləri ABŞ-ın İranla nüvə sazişindən çıxması qərarından təəssüflərini bildirib. Məktubda deyilir ki, bir müttəfiq kimi onlar ABŞ-ın Avropanın təhlükəsizlik maraqlarına qarşı addımlar atmayacağına inanır: “ABŞ-ın sanksiyaları Avropa dövlətlərinin təhlükəsizliyinə də təsir edəcək. Müttəfiq kimi hesab edirik ki, ABŞ Avropanın təhlükəsizlik maraqlarına zidd addımlardan çəkinməlidir”.
Vaşinqtonun nüvə sazişindən çıxdığını elan edən prezident Donald Tramp İrana ticarət sanksiyalarının bərpa olunacağını, Tehranla biznesi davam etdirən şirkətlərə ikinci dərəcəli sanksiyalar qoyulacağını bildirib. Buna görə məktub göndərən müəlliflər ABŞ-ın cəza tədbiri qoymasını istəmədikləri əsas sahələri göstərib. Buraya əczaçılıq, səhiyyə, enerji, mülki aviasiya, infrastruktur və bank sektorları daxildir. Məktubda deyilir ki, İran beynəlxalq pul transferi sistemi olan SWIFT-dən çıxarılmamalıdır. ABŞ bu tələblərə məhəl qoymacağı təqdirdə Avropa İranla əməkdaşlıq edən şirkətlərini müdafiə edəcəyini açıqlayıb. Bütün bunlar ABŞ və Avropa arasında iqtisadi münasibətləri daha gərgin hala gətirir. Digərtərəfdən yeni ticarət müharibəsində əsas tərəflərdən biri qismində Çin və Rusiya çıxış edir. Yaponiya hökumətinin katibi Yosixide Suqa isə bildirir ki, ABŞ-ın hazırkı administrasiyasının ticarət sahəsində fəaliyyəti dünya bazarında xaosa səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, Vaşinqtonun məhdudiyyətləri Yaponiya-ABŞ iqtisadi əməkdaşlığına da təsir edəcək. Beynəlxalq Valyuta Fondunun nümayəndəsi Cerri Rays isə qeyd edir ki, uzunmüddətli ticarət müharibəsinin yalnız uduzan tərəfləri olur: “Uzunmüddətli ticarət müharibələrində hər kəs uduzur. Biz ölkələri ticarət baryerlərini azaltmağa çağırırıq. ABŞ-ın polad və alüminiuma tətbiq etdiyi rüsumlar ciddi ticarət pozuntularına səbəb olsa, bundan ilk növbədə ”Böyük yeddilik” ölkələrinin yoxsul əhalisi əziyyət çəkəcək”. Bütün bunlar dünya iqtisadiyyatında artıq gərgin bir dövr yaşandığını göstərir. Belə görünür ki, yaxın dövrdə iqtisadi müstəvidə ABŞ-la digər dünya ölkələri arasında münasibətlər kəskinləşəcək. Ekspertlər bu vəziyytəin dünya maliyyə, eneji bazarlarına ciddi təsir göstərəcəyini proqnozlaşdırır. Belə vəziyyət Azərbaycan üçün də maraqlıdır. Məlumdur ki, ölkəmiz dünya ticarətində əsasən enerji daşıyıcıları ilə çıxış edir. Ticarət müharibəsinin böyüməsi, geosiyasi gərginliyin artması fonunda isə enerji daşıyıcılarının da qiyməti bahalaşır. Bu anlamda dünyada gərginləşən münasibətlərin Azərbaycana iqtisadi müstəvidə heç bir mənfi təsiri yoxdur. Əksinə, enerji daşıyıcılarının qiymətinin yüksəlişi fonunda ölkəmizin gəlirlərinin daha da artması gözlənir. Eyni zamanda ABŞ-la ticarət müharibəsi fonunda Avropa İttifaqının Azərbaycan kimi ölkələrlə ticarət dövriyyəsinin həcmini daha da artımağa çalışması istisna edilmir. Bu isə yaranmış vəziyyətdə Azərbaycanın əlverişli mövqedə olacağını üzə çıxarır.
Tahir TAĞIYEV
