Dünya birjalarında neftin dəyişən qiyməti hasilatçı ölkələri aralarındakı işbirliyini daha da gücləndirməyə sövq edir. Çünki belə işbirliyi olmadığı təqdirdə neftin qiymətinin yeni siyasi maraqlara, spekulyativ oyunlara qurban gedəcəyi açıq hiss olunur. Qeyd edək ki, təxminən 1 həftə bundan əvvələ qədər dünya bazarında neftin 1 barreli 80 ABŞ dollarına qədər bahalaşmışdı. Hazırda isə əmtəə birjalarında qiymət 75-77 dollar arasında dəyişir.
Xatırladaq ki, kəskin qiymət artımına səbəb ABŞ-ın İranla bağlı sazişdən çıxması, bu ölkəyə qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə qərar verməsi idi. Digər tərəfdən isə, dünyanın aparıcı neft ixracatçılarından olan Venesuelada iqtisadi böhranın dərinləşməsi bu ölkədə “qara qızıl” sənayesini təhlükə altında qoya bilər. Bu isə neft bazarında təklifin nəzərəçarpacaq dərəcədə azalması deməkdir. Amma Avropanın İranı dəstəkləməsi fonunda Tehran amili neftin qiymət yüksəlişində artıq vacib rol oynamır. Eyni zamanda ABŞ-ın İrana qarşı sanksiya xəbərlərinin səngiməsi də neftin bahalaşmasını dayandırıb. Çünki investorların bazarda tələbin təklifi üstələyəcəyi ilə bağlı gözləntiləri azalıb. Bununla belə, son günlər Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı hökumətlərinin neft istehsalının həcmini artıra biləcəkləri barədə açıqlamaları qiymətlərdə müəyyən qədər azalmaya səbəb olub. Bütün bunlar isə hasilatçı ölkələrin artıq əməkdaşlıqla bağlı daha effektiv siyasət yürütməsini zərurətə çevirir. Qeyd edilənlər fonunda ərəb ölkələrinin neft nazirləri müstəqil istehsalçılar və Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı (OPEK) ilə işbirliyinin davam etdirilməsinin vacib olduğunu vurğulayır. OPEK və qeyri- OPEK ölkələri arasında neft istehsalının azaldılmasına dair sazişə nəzarət edən nazirlər komitəsinin Küveytdə qeyri-rəsmi məsləhətləşmə toplantısı keçirilib. Müzakirələrdə Səudiyyə Ərəbistanı, Oman, Əlcəzair, Küveyt və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin neft və enerji nazirləri iştirak edib. Səudiyyə Ərəbistanı nazirlər komitəsinə, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri isə OPEK konfransına sədrlik edib. Komitənın iclasından sonra verilən məlumatda bazarda tarazlığın qorunmasının vacibliyi vurğulanıb. Ərəb ölkələrinin neft nazirləri bunun da OPEK və müttəfiqləri arasında əməkdaşlığın davam etdirilməsi sayəsində mümkün olacağını bildirib.
Qeyd edək ki, bu il iyunun 21-22-də Avstriyanın paytaxtı Vyanada OPEK Nazirlər Şurasının 174-cü iclası, eləcə də OPEK və OPEK+ Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin doqquzuncu iclası keçiriləcək. Həmin iclaslarda Azərbaycanın da təmsil olunması nəzərdə tutulur. Digər tərəfdən görünən odur ki, ərəb ölkələrinin neft nazirləri hasilat məsələsində, ümumiyyətlə, Azərbaycanla da əməkdaşlıqda xüsusi maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Onlar müstəqil istehsalçılar, o cümlədən də Azərbaycan və OPEK arasında işbirliyinin davam etdirilməsinin vacib olduğunu bəyan edir. Xatırladaq ki, 2016-cı il noyabrın 30-da OPEK üzrə gündəlik neft hasilatının 1,2 milyon barrel azaldılaraq 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Dekabrın 10-da isə Vyanada OPEK üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. Neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin sonuna kimi uzadılması ilə bağlı qərar qəbul olunub. Ötən müddət ərzində yeni razılaşmada Azərbaycan öhdəliklərini tam yerinə yetirib. Belə görünür ki, qarşıdakı dövr ərzində də Azərbaycanla əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi OPEK üçün əsas istiqamətlərdən biri olacaq.
Qarşılıqlı əməkdaşlıq şəraitində neftin yüksələn qiyməti Azərbaycanın da gəlirlərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Digər tərəfdən Azərbaycan neft vəsaitlərinin səmərəli idarəsi nəticəsində də gəlirlərini xeyli artıra bilir. Bunu Dövlət Neft Fondunun investisiyalarından da görmək olar. Fondun indinin özündə də strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri tamamilə şaxələndirilmiş portfelin yaradılmasıdır. Qeyd edilən məqamla bağlı Fondun müvafiq açıqlamasında bildirilir: “2012-ci ildən Dövlət Neft Fondu özündə müxtəlif şirkətləri, ölkələri və sahələri birləşdirən dünya səhm bazarına investisiya qoymağa başladı. Qeyd olunmalıdır ki, bu proses həm xarici menecerlərin, həm də Fondun mütəxəssislərinin köməyilə həyata keçirilib. 2018-ci ilin birinci rübünün sonuna investisiya portfelində səhmlərin payı 14,2 faiz təşkil edib. Fondun investisiya siyasətinə uyğun olaraq, səhmlərə portfelin 25 faizinədək investisiya qoyula bilər. 2018-ci il aprelin 1-nə Dövlət Neft Fondunun investisiya portfelinin ümumi həcmi 37,63 milyard ABŞ dolları və ya ümumi aktivlərin təxminən 100 faizini təşkil edib. Beləliklə, Fondun investisiya portfelinin 3,4 faizi həcmində sərmayə qızıla, 5,8 faizi daşınmaz əmlaka, 14,2 faizi səhmlərə, 76,6 faizi isə istiqrazlar və digər pul bazarı alətlərinə qoyulub“. Daşınmaz əmlaka, səhmlərə, istiqrazlar və digər pul bazarı alətlərinə qoyulan vəsait indiyə qədər fonda 1 milyard dollardan çox əlavə vəsait qazandırıb.
Nahid SALAYEV
