“Fermerlər üçün müəyyən edilən güzəştlər sayəsində ötən ilin əvvəlindən heyvandarlıqla məşğul olmağa başladım. Dost-tanışımın məsləhəti ilə Sahibkarlığa Kömək Milli Fondu tərəfindən güzəştli kredit götürərək Lənkəranda ferma yaratdım. Beləliklə, fermada bəslədiyim heyvanların ətini Bakıda və qonşu rayonların ət dükanlarına məsləhət görürdüm. Qısa müddət ərzində ətə və südə tələbat artdı. Beləliklə, ehtiyat edərək başladığım sahədə uğur qazanmağa başladım”.
Bu sözləri Lənkəran rayonundan olan Elşad Cəfərov bizimlə söhbətində bildirdi. E.Cəfərov qeyd etdi ki, hazırda öz biznesini qurub. O, Sahibkarlığa Kömək Milli Fondundan əldə etdiyi kredit sayəsində həm öz biznesini qurdu, həm də sahibkarlıq sahəsində uğur qazandı.
Qeyd edək ki, indiyədək Sahibkarlığa Kömək Milli Fondu tərəfindən 35 mindən çox sahibkara 2,2 milyard manat həcmində dövlətin güzəştli krediti verilib. Məlumat üçün bildirək ki, kreditin 69 faizi aqrar sektorun, 31 faizi isə müxtəlif sənaye və digər sahələrin inkişafına ayrılıb. Güzəştli kreditlərin 92 faizi regionların payına düşür.
Bəllidir ki, sərbəst iqtisadiyyatın inkişaf etdiyi bütün ölkələrdə aparıcı yeri kiçik və orta sahibkarlıq tutur. Bu sahədə çalışan iş adamları bazarın dəyişkənliyinə daha tez uyğunlaşır, həm özlərini, həm də başqalarını işlə təmin edir, üstəlik, dövlətə vergi ödəyirlər. İdarəetmə mexanizmi asan olduğu üçün, məhz kiçik və orta biznes çoxlarını özünə cəlb edir.
Prezident İlham Əliyev də ölkədə özəl sektorun, o cümlədən kiçik və orta sahibkarlığın inkişafına xüsusi önəm verir. İlk növbədə onların qarşısına çıxan problemlərin operativ həlli üçün zəruri tədbirlər görür.
Əhalinin sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə etdiyi gəlirlər
Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, 2003-2017-ci illərdə əhalinin sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlirləri 10,4 dəfə artıb. Azərbaycan Sahibkarlar (İşəgötürənlər) Təşkilatları Milli Konfederasiyasının prezidenti Məmməd Musayev media nümayəndələrinə açıqlamasında qeyd edib ki, görülmüş tədbirlər nəticəsində 2003-2017-ci illərdə ölkəmizin qeyri-neft məhsulları ixracı 4,1, ixrac olunan mal çeşidlərinin sayı 2,6 dəfə artıb: "Eyni zamanda, sahibkarlıq subyektlərinin sayı 4,2, hüquqi şəxslərin sayı 1,9, kiçik müəssisələrin sayı 2, fərdi sahibkarların sayı 5 dəfə artıb. Müstəqillik qazandıqdan sonra ölkə iqtisadiyyatına 250 milyard dollar investisiya qoyulub. Özəl sektorun dəstəklənməsi, sahibkarların hüquq və mənafelərinin qorunması sahəsində yeni iqtisadi şəraitə uyğun islahatlar həyata keçirilir, bu sahənin inkişafı üçün beynəlxalq təcrübə nəzərə alınmaqla müasir çağırışlara cavab verən mexanizmlər tətbiq olunur. Sahibkarlığa dövlət dəstəyi tədbirləri nəticəsində sahibkarlıq subyektlərinin sayının son 15 il ərzində artması, ölkəmizdə iş yerlərinin 75 faizinin məhz özəl sektorun payına düşməsi bu prosesin dönməz xarakter aldığını bir daha təsdiq edir”.
Qeyd edək ki, son 15 ildə sahibkarlıqla məşğul olan hüquqi şəxslərin sayı iki dəfə, fiziki şəxslərin sayı isə 5 dəfə artıb. Bu dövrdə 90 mindən çox müəssisə yaradılıb. Qeyri-neft sektorunda 2017-ci ildə 2,7 dəfə, 2018-ci ildə isə 2,8% artım olub. Aqrar sektorda 2017-2018-ci illərdə artım 4% olub. Məlumat üçün bildirək ki, bu il Sahibkarlara Kömək Milli Fondu tərəfindən 170 milyon manat kredit verilməsi nəzərdə tutulur. Artıq bu kreditin 70 milyon manatı verilib.
Ölkə iqtisadiyyatında kiçik və orta sahibkarlığın çəkisi
Azərbaycanda sahibkarlığın inkişafı istiqamatində dövlət tərəfindən bir sıra işlər görülür. Bu sektorun inkişafı üçün İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyində Kiçik və Orta Sahibkarlığın İnkişafı Agentliyi yaradılıb. Agentliyin yaradılmasında məqsəd kiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsinin ayrıca bir qurum tərəfindən həyata keçirilməsidir. Bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə də belə qurumlar fəaliyyət göstərirlər.
Millət vəkili Aydın Hüseynovun sözlərinə görə, qeyri-neft sektoru sahəsinə göstərilən diqqət artıq öz bəhrəsini verməkdədir: “Son illər ərzində ölkə iqtisadiyyatında kiçik və orta sahibkarlığın xüsusi çəkisi artmaqdadır. Sahibkarlığın getdikcə daha böyük rol oynaması inkişaf dinamikasına öz müsbət təsirini göstərir. Ölkə Prezidenti də sahibkarlığın inkişafı üçün həm maddi, həm də siyasi dəstək göstərir. Təkcə bu il sahibkarlığın inkişafına dair qanunvericilik bazasına da xeyli dəyişiklik edildi. Xüsusən kiçik və orta sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi üçün qanunlarda mühüm dəyişikliklər aparıldı. İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyində Kiçik və Orta Sahibkarlığın İnkişafı Agentliyinin yaradılması sahibkarlıq sahəsinin daha da inkişafına təkan verəcək. Onların işlərinin korporasiya olunması, o cümlədən, həm hüquqi, həm struktur cəhətdən bütün parametrlərin daha optimal və daha effektiv qurulması, bu sahənin inkişafına öz töhfəsini verəcək”.
Milli Məclisin deputatı Tahir Mirkişili bildirdi ki, kiçik və orta sahibkarlıq bazar iqtisadiyyatının inkişaf etdiyi ölkələrdə kəmiyyət baxımından ən çox yayılan biznes formasıdır. Belə sahibkarlıq subyektləri dünyada qədim və ən çox yayılan biznes forması hesab edilir: “Bir çox ölkələrdə kiçik və orta sahibkarlıq bazardakı təsərrüfatların 60%-dən çoxunu təşkil edir və ölkənin iqtisadi inkişafında və iş yerlərinin yaradılmasında mühüm rol oynayır. Məsələn, İspaniyada bazardakı təsərrüfatların təqribən 70%-i kiçik və orta sahibkarlıq subyektləridir və onların ÜDM-də payı 65%-ə çatır. Kiçik və orta sahibkarlığı xarakterizə edən amillər onların sürətlə yaradılması, qərarların qəbulunda çeviklik, bazarda dinamiklik, yüksək motivasiya, qənaətcillik, dövlətdən dəstək alma imkanlarıdır. Eyni zamanda, kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri innovativ ideyaların yaradılmasında, artımın inklüzivliyinin təmin olunmasında, iqtisadi inkişafın dayanıqlığında mühüm rol oynayırlar”
Sahibkar qadınlar
Qeyd edək ki, Azərbaycan hökuməti ölkədə məşğulluğun və sosial aktivliyin artırılması, habelə əmək qabiliyyətli insanların potensialından maksimum dərəcədə istifadə edilməsi məqsədilə qadınların sahibkarlıq fəaliyyətinə cəlb olunması istiqamətində stimullaşdırıcı tədbirlərini gücləndirib.
Hökumət qadın sahibkarlığının inkişafı məqsədilə konkret tədbirlər də nəzərdə tutub. Bu tədbirlər 2017-ci ildən başlayaraq 2025-ci ilə qədər davam etdiriləcək. İlk növbədə qadın sahibkarlara informasiya dəstəyi verilir və veriləcək. Qadın sahibkarlara informasiya dəstəyi vermək üçün qadınların sahibkarlıqla bağlı zəruri olan məlumatlara əlçatanlığının təmin olunması məqsədilə müxtəlif tədbirlər həyata keçirilməkdədir.
Qadın sahibkarlığının inkişafı məqsədilə Sahibkar Qadınlar Assosiasiyası təsis edilib. Hökumət qadın sahibkarların güzəştli kreditlərdən istifadə imkanlarının yaxşılaşdırılması üçün güzəştli kreditlərin verilməsi mexanizminin sadələşdirilməsi və investisiya layihələrinin hazırlanmasında dəstək tədbirlərini də görür və görəcək. Rəsmi statistikaya əsasən, 2017-ci ilin 9 ay ərzində Azərbaycanda qadın sahibkarlara 5,4 milyon manat güzəştli kredit verilib. Bu kreditlər 164 qadın sahibkara təqdim edilib. Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, bu günə kimi, ümumilikdə, 4 min qadın sahibkara 90,4 milyon manat dəyərində güzəştli kredit verilib ki, bu da aşağı göstəricidir.
Aqrar sahibkarlara texniki dəstək
Sahibkarlığın inkişafı məqsəsilə onlara dövlət tərəfindən tək güzəştli kredit deyil, eyni zamanda texniki dəstək də göstərilir. Aqrar sahə ilə məşğul olanlar üçün texniki köməklik göstərilməkdə davam edir. Belə ki, qeyd olunan sahəyə kömək üçün verilən texnikanın sayı və çeşidi genişləndirilir. Bu il yeni kənd təsərrüfatı texnikasının alınması üçün 160 milyon manat vəsait sərf olunacaq. Alınan taxılbiçən, pambıqyığan kombaynlar, traktorlar, qoşqular, digər texnikalar da, ötən illərdə olduğu kimi, lizinq yolu ilə fermerlərə veriləcək. Bütün bunların müqabilində hökumət işin səmərəli təşkilinə nail olmaqla sahibkar kəndlilərdən rentabelli iş gözləyir. Əgər subsidiya verilirsə, bundan səmərəli istifadə olunmalıdır. Ötən il kənd təsərrüfatında əldə edilmiş 4,1 faizlik artım sübut edir ki, istehsal artır və subsidiyalardan istifadə faydalıdır. Bu istiqamətdə dövlətin səyləri bu il də davam edəcək və ilin məhsuldarlığı gözlənilən nəticələri verəcək.
Regionların inkişafında sahibkarlığın rolu
Ölkədə özəl sektorun inkişafı üçün mövcud şərait sahibkarları yeni müəssisələr açmağa sövq edir. Bunun nəticəsidir ki, ötən ilin sonunda yeni yaradılan müəssisə və təşkilatların sayı 7,7 faiz artaraq 115651 olub.
Onu da qeyd edək ki, yeni yaradılan müəssisələrin 81,2 faizi kiçik və orta sahibkarlara məxsusdur. Bunlar əsasən ticarət, tikinti, kənd təsərrüfatı və balıqçılıq, emal sənayesi, istirahət və əyləncə, turistlərin yerləşdirilməsi, iaşə və texniki xidmət göstərən sahələri əhatə edir. Sahibkarlıqla məşğul olmaq istəyən fərdi sahibkarların əsas hissəsi Bakıda cəmlənsə də, Aran, Gəncə-Qazax və Lənkəran iqtisadi rayonlarında da fəallıq müşahidə edilir.
Sahibkarlığın inkişafı üçün hansı güzəştlər tətbiq olunmalıdır?
Kiçik və orta sahibkarlar üçün bir sıra güzəştlər nəzərdə tutulur. Vergilər naziri Mikayıl Cabbarov bu günlərdə Azərbaycanda kiçik və orta sahibkarların vergi yükünün nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldılacağını bildirib. Nazir bununla bağlı dövlət büdcəsi paketinə bir sıra dəyişikliklərin edilə biləcəyini vurğulayıb. O, həmçinin, təklif edilən dəyişikliklər sırasında vergi uçotunun bərpasının da yer aldığını qeyd edib. Qeyd edək ki, bu qərar azad sahibkarlığın daha da inkişafına səbəb olacaq.
Günel CƏLİLOVA
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim olunur.
