ABŞ valyutası ilə bağlı cari il ərzində müşahidə olunan əsas proses dolların bahalaşması oldu. Amma gələn il ərzində ABŞ-da yeni administrasiyanın hakimiyyətə gəlişi ilə tamam əks prosesin başlanacağına dair artıq yeni proqnozlar verilməkdədir. Hətta iddialar səslənir ki, iki həftə öncə uçot dərəcəsini artıran Federal Ehtiyat Sistemi (FES) yaxın zamanda faiz dərəcəsini endirə bilər.
"The James Rickards Project"in təsisçisi və baş icraçı direktoru Cim Rikards qeyd edib ki, yeni seçilmiş prezident Donald Trampın iqtisadi canlandırma proqramı nəticəsiz qalacaq: "Bu isə FES-in siyasətini alt-üst edə bilər. Nəticədə bazarda, o cümlədən dolların məzənnəsində korreksiyanın vacibliyi zərurəti yaranacaq. Ya ressesiyaya doğru getməlisiniz, ya da siyasətinizi tənzimləməlisiniz". Qeyd edək ki, dekabrın 14-də ikigünlük iclasın ardından FES-in Açıq Bazar Əməliyyatları üzrə Komitəsi (FOMC) uçot dərəcəsini 0,25% artıraraq 0,5-0,75%-ə çatdırıb. Bunun ardınca FOMC bəyan edib ki, 2017-ci ildə uçot dərəcəsi üç dəfə artırıla bilər. Amma Trampın yeni iqtisadi siyasəti tamam fərqli vəziyyət yarada bilər. Çünki Tramp ölkədə iqtisadi fəaliyyəti canlandırmağı və bunun üçün ixrac həcmini artırmağı düşünür. Amma ixracın artımı üçün ABŞ-a ucuz dollar lazımdır. Almaniyanın "Deutsche Bank"ının analitiklərinin fikrincə, Trampın dövründə vergitutmada baş verəcək dəyişikliklər ABŞ-da idxal rüsumlarının korporativ vergilər səviyyəsinə yüksəlməsinə, ixrac rüsumlarının isə ləğv edilməsinə səbəb olacaq. Nəticədə, ABŞ-ın dünya ölkələri ilə ticarət münasibətləri dəyişəcək. Bu plan həyata keçirilərsə, dolların məzənnəsinə təsirsiz ötüşməyəcək. Analitiklər hesab edir ki, bu addımlar idxal qiymətlərinin 20% artmasına, o da öz növbəsində ABŞ-da inflyasiyanın 5 faiz bəndi yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Vergitutma siyasətində dəyişiklik ABŞ-ın xarici ticarət balansında kəsirin ən azı 2 faiz bəndi azalmasına səbəb olacaq. Ticarət balansının yaxşılaşması və rəqabət qabiliyyətinin artması üçün dolların məzənnəsinin ucuzlaşması zəruridir. Belə vəziyyətdə Federal Ehtiyat Sisteminin monetar siyasəti fərqli olacaq, yəni qurum uçot dərəcəsini azaldacaq. Beynəlxalq Energetika Agentliyi analitiklərinin fikrincə isə, 2017-ci ilin əvvəllərində dünya bazarlarında xam neftin qiyməti bahalaşmağa başlayacaq və bu yenə dollara təsirsiz ötüşməyəcək. Elə indinin özündə bir sıra hasilatçı ölkələrdə neftin bahalaşması fonunda dolların ucuzlaşması müşahidə olunur. Düzdür, indilikdə, neftin dünya bazarında qiymətinin yüksəlməsinə baxmayaraq, dollara tələb yüksək olaraq qalır. Lakin ekspertlər hesab edir ki, neftin dünya bazarındakı qiyməti 65-70 dollara qədər artarsa və bu səviyyədə stabilləşərsə, dollar daha çox dəyərdən düşəcək. Neftin bahalaşmasına isə maraq artır. Mərkəzi ofisi Şotlandiyada yerləşən "Wood Mackenzie" araşdırma və konsaltinq şirkətinin hesabatına görə, neftin qiyməti 55 dollar səviyyəsinin üzərində qalarsa, böyük neft şirkətləri yenidən gəlir əldə etməyə başlayacaq. Bildirilir ki, 2017-ci ildə neftin qiyməti 50 dollar səviyyəsindən aşağı düşərsə, həmin şirkətlər ötən 2 ildə olduğu kimi zərərlə işləyəcək. Neftin qiymətində 55 dollar səviyyəsi neft və qaz sektorunun yenidən dirçəlməsi üçün ən optimal variantdır. 2017-ci ildə neftin qiymətinin orta hesabla 57 dollar səviyyəsində olması sektorun 75 faizinin xeyrinə olacaq. Bunlar fonunda neftin qiymət artımı böyük enerji şirkətlərinin də xüsusi maraq dairəsindədir. Aydındır ki, ABŞ-da yeni iqtisadi siyasət, neftin qiyməti manatın nəhayət dollar qarşısında bahalaşmasına rəvac verə bilər. Manatın dəyəri növbəti dövrlərdə bu faktorlardan, xüsusən də dünya bazarında neftin qiymətinin necə dəyişməsindən asılı olacaq. Digər tərəfdən hökumətin atdığı addımlar və Mərkəzi Bankın gördüyü bir sıra tədbirlər baxımından da manatın gələn ilin əvvəlindən bahalaşmağa başlayacağı gözlənir. Bayram günlərində ölkəyə çoxlu sayda turistin gəlməyə başlaması da banklarda dollar ehtiyatının artmasına şərait yaradır. Digər əsas səbəblərdən biri əhali tərəfindən dollara tələbin azalmasındadır. Məhz bütün bunlar dollarla bağlı gələn il ərzində tamam fərqli situasiyanın meydana çıxmasına rəvac verəcək. Dollar ucuzlaşacağı halda əhalinin bu valyutada olan ehtiyatlarını satışa çıxarması da istisna olunmur. Bu vəziyyət isə dolları daha da ucuzlaşdıra bilər.
Tahir TAĞIYEV
