Dünya maliyyə bazarlarında baş verənlər ABŞ dollarını digər valyutalar qarşısında bahalaşdırır. Gələn il ərzində bu prosesin davam etməsi belə istisna olunmur. Almaniyanın "Deutsche Bank"ının hesabatında yer alan məlumatlara əsasən isə, ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidenti Donald Trampın vergi siyasəti dünya bazarında dolların 15% möhkəmlənməsi ilə nəticələnə bilər.
Bankın analitiklərinin fikrincə, vergitutmada baş verəcək dəyişikliklər ABŞ-da idxal rüsumlarının korporativ vergilər səviyyəsinə yüksəlməsinə, ixrac rüsumlarının isə ləğv edilməsinə səbəb olacaq. Nəticədə, ABŞ-ın dünya ölkələri ilə ticarət münasibətləri dəyişəcək. Bu plan həyata keçirilərsə, dolların məzənnəsi ciddi şəkildə möhkəmlənəcək.
Analitiklər hesab edir ki, bu addımlar idxal qiymətlərinin 20% artmasına, o da öz növbəsində ABŞ-da inflyasiyanın 5 faiz bəndi yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Vergitutma siyasətində dəyişiklik ABŞ-ın xarici ticarət balansında kəsirin ən azı 2 faiz bəndi azalmasına səbəb olacaq. Ticarət balansının yaxşılaşması və rəqabət qabiliyyətinin artması dolların məzənnəsinin möhkəmlənməsi ilə müşayiət olunacaq. Yeni vergilər nəticəsində baş verəcək qiymət dəyişiklikləri ancaq dolların 15% möhkəmlənməsi ilə kompensasiya oluna biləcək. Təbii ki, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) monetar siyasəti və beynəlxalq ticarət münasibətlərinin dəyişməsi dolların məzənnəsini daha da gücləndirəcək. Hesab olunur ki, ABŞ-ın vergi siyasətində dəyişiklik baş tutarsa, dolların əsas rəqibi sayılan avronun məzənnəsi 0,85 həddinə kimi geriləyə bilər. Dolların belə möhkəmlənməsi isə ticarətdə bu puldan istifadə edənlərin maraqlarına cavab vermir. Elə bu səbəbdən indi bir çox ölkələr ticarətdə dolları başqa valyuta ilə əvəzləməyi düşünür. Bu fonda Azərbaycana edilən təkliflərin də sayı artır. Məsələn, qardaş Türkiyənin gömrük və ticarət naziri Bülent Tüfenkci bildirir ki, Azərbaycan və Türkiyə arasında qarşılıqlı ticarətdə milli valyutaya keçid iqtisadi artıma kömək edəcək, ölkələr arasında xarici ticarət əməliyyatlarını gücləndirəcək və sabitləşdirəcək. Nazirin sözlərinə görə, qarşılıqlı ticarətdəki hesablamalarda Azərbaycan manatı və türk lirəsindən istifadə çox əhəmiyyətlidir. Belə ki, bu, xərcləri aşağı salmağa, risqlərə nəzarəti artırmağa və ölkələrin milli ehtiyatlarının xarici faktora qarşı həssaslığını azaltmağa imkan verəcək: "Həmçinin ticarətdə milli valyuta ilə hesablamalar xüsusilə böhran dövründə xarici valyuta defisiti ilə əlaqədar mənfi təsirlərin qarşısını alacaq. Valyuta məzənnələrinin dəyişməsi risqinin qarşısının alınması isə idxal olunan malların qiymətində qeyri-müəyyənliyi, eləcə də xarici ticarətdə ziddiyyətləri azaldacaq". O xatırladıb ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Rusiya, İran və Çinə qarşılıqlı hesablamaları milli valyutalarla aparmağı təklif edib. Bununla bağlı artıq danışıqlar aparılır. Bu ölkələrlə ticarətdə yerli valyutalara keçid Türkiyə xarici ticarətinin böyük hissəsini dollar və avrodan istifadə etmədən həyata keçirməyə imkan verəcək. Nazir qeyd edib ki, Rusiya bu təşəbbüsə müsbət reaksiya verib və rəsmi şəxslər bəyan ediblər ki, qısa müddətdə ticarətdə milli valyutaya keçid üçün addımlar atıla bilər.
Türkiyənin İqtisadiyyat naziri Nihat Zeybekci isə sözügedən məsələ ilə bağlı bildirib ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və onun türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğan iqtisadi qurumlara müvafiq təlimatları verib:"Artıq önəmli bir nöqtəyə gəlinib. Azərbaycan və Türkiyə bir-birinə qarşılıqlı imtiyaz təklif etməlidir. Lazım olarsa, bu imtiyazlar sıfır səviyyəsinədək enməlidir. Hazırda ticarət dövriyyəmiz 3,5 milyard dollar civarındadır, bu göstəricini 10-15 milyard dollara qədər artırmalıyıq. Yaxın zamanda bununla bağlı işlərə başlanacaq. 2017-ci ilin ilk yarısında Azərbaycan-Türkiyə işgüzar sammitinin baş tutması hədəflənir. Bu toplantıda sözügedən məsələ ilə bağlı müvafiq sənədin imzalanması planlaşdırılır. Son dövrlər bizim əsas siyasətimiz ikitərəfli ticarət dövriyyəsində milli valyutalarla hesablaşmanın tətbiqidir. Bu sadəcə Azərbaycanla münasibətlərimizə aid deyil. Söhbət bir çox ölkələrdən gedir ki, onların arasında Koreya, Yaponiya, Rusiya, Çin və İranı qeyd etmək olar. Heç bir məcburiyyətdən söhbət gedə bilməz. Lakin ticarət dövriyyəsində milli valyutadan maksimum istifadə etməliyik və bunun yollarını tapmalıyıq. Bir daha xatırladıram ki, bununla bağlı həm Türkiyə, həm də Azərbaycan Prezidentinin müvafiq təlimatı var. Bu təlimatlara uyğun olaraq, hər iki ölkənin İqtisadiyyat nazirlikləri və mərkəzi bankları zəruri işlər həyata keçirəcək". Türkiyəli nazir əlavə edib ki, ticarət dövriyyəsinin strukturunu nəzərə alaraq, hesablaşmaların tam olaraq milli valyutaya keçirilməsi qarşıda duran hədəf deyil. Azərbaycanın iqtisadiyyat naziria Şahin Mustafayev də bildirir ki, bu məsələ ətrafında Türkiyə tərəfilə danışıqların aparılması gözləniləndir. Beləliklə, Azərbaycanın Türkiyə ilə ticarətdə milli valyutadan istifadə etməsinin gələn il ərzində həyata keçirilməsi tamamilə gözləniləndir. İstisna olunmur ki, bu proses Rusiya ilə də həyata keçirilsin. Artıq Moskva belə təkliflə Azərbaycana müraciət edib. Bütün bunlar isə bu gedişlə dolların bahalaşmasının Azərbaycana təsirinin artıq minimum həddə enməsi anlamına gələcək.
Tahir TAĞIYEV
