Vüqar Bayramov: "Əks halda, dollar qıtlığı manata psixoloji təzyiqi daha da gücləndirəcək"
Azərbaycan Mərkəz Bankı ötən il dekabrın 21-də tənzimlənən məzənnə siyasətindən tənzimlənən "üzən məzənnə" siyasətinə qədəm qoyduğunu elan edib. Bundan sonra manatın ikinci devalvasiyası baş verib. Amma bu, manatın bazar dəyərinin tapılmasına imkan vermədi. İndi manatın məzənnəsi hərracda müəyyənləşdirilsə də, hələ də Mərkəzi Bank və ya Dövlət Neft Fondu tərəfindən hərraca nə qədər valyutanın çıxarılması çox önəmlidir.
Doğrudur, 2016-cı ildə Mərkəzi Bankın intervensiyası kəskin şəkildə azaldı və bu daha çox sözügedən bankın rezervlərinin psixoloji həddədək azalması ilə bağlı idi. Praktik olaraq manatın məzənnəsi bazardakı tələb və eləcə də sözügedən iki qurumun təklifi hesabına formalaşır. Bu isə o deməkdir ki, hələ də təklif bazardan deyil, inzibati qurumlardan gəlir.
O da məlumdur ki, Neft Fondu hərraclarda dollar satsa da və bu, müxtəlif banklar tərəfindən alınsa da, faktiki olaraq həmin vəsait banklarda deyil, "qara bazar"da satılır. Hətta belə fikirlər səslənir ki, banklar özü dolların "qara bazar"da satılmasında maraqlıdır. Ona görə ki, dollar "qara bazar"da daha bahadır. Həftədə iki dəfə valyuta hərracı keçirilir. Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası həftəlik və ya gündəlik olaraq monitorinq apararaq dollar satmayan bankları müəyyən edə bilər. Hərracda alınan valyutanın həcmi ilə satılanın arasında fərq varsa, o zaman bunu edən banklar hərraca buraxılmamalıdır və ya onlara satılan dolların həcmi minimuma endirilməlidir.
Maraqlıdır, Mərkəzi Bank hərracda satılan dolların "qara bazar"a çıxmasının qarşısını almaq üçün nə etməlidir? Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, Mərkəzi Bank banklarda dolların satışının bərpasına nail olmalıdır: "Bankların böyük əksəriyyəti valyuta satışını dayandırdığı üçün aydındır ki, onların elan etdiyi kurs real məzənnə deyil və müqayisə predmeti ola bilməz. Əvvəllər bildirdiyim kimi, "qara bazar"ın ləğvi banklarda dollar satışının tam və fasiləsiz bərpası nəticəsində baş verməlidir. Bu isə o deməkdir ki, FES qərarından sonra və xüsusən də son günlər valyuta bazarında dolların manata nisbətən bahalaşması fonunda Mərkəzi Bank banklarda dolların satışının bərpasına nail olmalıdır. Əks halda, dollar qıtlığı manata psixoloji təzyiqi daha da gücləndirəcək. AMB FES-in uçot stavkasını artırmasının valyuta bazarımıza təsir etməyəcəyini bildirsə də, okeanın o biri üzündə qəbul edilən qərar yenidən Bakıda dollar qıtlığı yaradıb. Nəticədə FES-in qərarından öncə "qara bazar"da 1 dollar 1.83 manata satılırdısa, artıq 1 ABŞ dolları üçün 1 manat 90 qəpik ödəmək lazımdır. Bu isə o deməkdir ki, FES-in qərarından sonra "qara bazar"da milli valyutamız hər 100 dollarda 7 manat ucuzlaşıb".
Vidadi ORDAHALLI
