ABŞ-da keçirilən prezident seçkiləri, gözlənildiyi kimi, dünyanın iqtisadi müstəvisində də öz təsirini göstərib. Belə ki, Respublikaçılar Partiyasından olan Donald Trampın seçkilərdə liderlik əldə etməsi dolların kursunun tədricən aşağı düşməsinə səbəb olub.
Dollara qarşı avro 2% möhkəmlənib və bu proses davam etməkdədir. "Bloomberg"in məlumatına görə, Trampın mümkün qələbəsi haqqında xəbərlər bazarlarda çaxnaşma yaradıb. S&P 500 indeksi üçün fyuçerslər 4,3%-dən artıq düşüb. İqtisadçıların proqnozlarına görə, Trampın tam qələbəsi ilə dollar dünya valyutalarına qarşı xeyli ucuzlaşacaq. Bunu şərtləndirən amillərdən biri də Federal Ehtiyatlar Sisteminin mövqeyidir. "Saxo Bank"ın baş iqtisadçısı Stin Yakobsen bildirir ki, Donald Trampın ABŞ-ın yeni prezidenti seçilməsi praktiki olaraq dekabrda keçiriləcək Federal Ehtiyatlar Sisteminin (FES) iclasında uçot dərəcəsinin artırılması ehtimalını sıfıra endirir. Seçkilərədək dekabrda keçiriləcək iclasda uçot dərəcəsinin artırılması ehtimalı 80% idi.
Yakobsen onu da bildirib ki, dolların zəifləməsi ilə əlaqədar inflyasiyanın təzyiqi altında ABŞ-da resessiya təhlükəsinin artması qızılı bahalaşdıracaq: "Növbəti il ərzində qızılın unsiyasının qiyməti 1500 dollaradək arta bilər". Artıq qızıl bazarlarda 70 dollaradək bahalaşıb. Bankir qeyd edib ki, neft bir neçə ay öncə proqnozlaşdırılandan bir qədər artıq bahalaşacaq: "İllik diapazon 35-70 dollaradək genişlənəcək. Bununla yanaşı, WTI markalı neft 62-65 dollaradək bahalaşa, ardınca isə 40 dollaradək ucuzlaşa bilər". San-Fransisko ştatının Federal Ehtiyat Bankının prezidenti Con Uilyams isə bildirib ki, Federal Ehtiyatlar qarşıdakı bir neçə il ərzində uçot dərəcəsini artıra bilər. O qeyd edib ki, FES-in qərarına inflyasiyanın hədəflənən 2% səviyyəsinə çatması təsir edəcək. "İnflyasiya qarşıdakı 1 və ya bir neçə il ərzində 2% səviyyəsinə çatacaq". Bununla yanaşı, FES rəsmisi bildirib ki, məşğulluqla bağlı hədəflərə nail olunmaq üzrədir:. "Qlobal amilləri nəzərə alaraq, FES bir qədər yavaşımalı, gözləmə mövqeyi tutmalıdır". Bütün bunlar isə investorları dollar almaqdan çəkindirir və bu hal ABŞ valyutasının ucuzlaşmasına səbəb olur. İqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli də qeyd edir ki, 7-10 gün dünya birjaları silkələnəcək, dollar dünyada ucuzlaşacaq, qızıl, Yaponiya yeni, İsveçrə frankı bahalaşacaq: "ABŞ kimi ölkələri şəxslər idarə etmir, sistem idarə edir, şəxsin siyasətə təsiri minimumdur, o bu və digər qərarların prioritetini müəyyən edə bilər, ancaq dövlətin ana xəttini və maraq dairəsini dəyişə bilməz. ABŞ-da insan faktorunu minimuma endirən sistem idarəçiliyi var. Ayrıca dövlət institutları, hakimiyyət qollarının müstəqilliyi Trampın prezident kimi təsir qabiliyyətini azaldır". Bununla belə, qeyd olunduğu kimi, artıq dünya bazarlarında dollar ucuzlaşır.
Hesab edilir ki, dolların ucuzlaşması qiyməti enən nefti yenidən bahalaşdıracaq. Bu şəraitdə Azərbaycan neftinin qiymətində də artımlar gözlənir və bu hal mantın da yenidən dollar qarşısında dəyər qazanmasına rəvac verə bilər. Analitiklər isə neftin qiymətinin 2017-ci ildə daha da bahalaşacağını, gələn ildə qiymətin ən azı 60 dolları keçəcəyini proqnozlaşdırır. Digər tərəfdən, OPEK-ə üzv ölkələr uzun zamandır ki, neft hasilatını müəyyən səviyyədə məhdudlaşdıracaqları barədə razılaşmağa çalışır. Noyabrın 30-da Vyanada OPEK-ə üzv ölkələr toplaşaraq yenə də neft hasilatını hansı ölkənin nə qədər azaldacağı barədə razılığa gəlməyi nəzərdə tutur. Neft sektoru üzrə analitiklər və mütəxəssislər OPEK-in neftin qiymətini yüksəltmək cəhdinin hər hansı razılıqla nəticələnməsini, yəni müvəffəqiyyətli olması ehtimalını indi yüksək qiymətləndirir. Elə OPEK rəsmiləri çox əmin formada kartelin razılaşmağa yaxın olduğunu bəyan edirlər. Belə vəziyyətdə bahalaşan neft dolların müəyyən qədər dəyərdən düşməsinə rəvac vermək iqtidarındadır. Digər tərəfdən Donald Trampın yeridəcəyi iqtisadi siyasət də dolların taleyinə birbaşa təsir edəcək. Gözlənir ki, ABŞ valyutası gələn il ərzində daha sürətlə dəyərdən düşsün.
Tahir TAĞIYEV
