Azər­bay­ca­nın müs­tə­qil­li­yi­nin iq­ti­sa­di bü­növ­rə­sin­də mil­li neft stra­te­gi­ya­sı­nın ro­lu: Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Döv­lət Neft Fon­du mil­li neft stra­te­gi­ya­sı­nın tər­kib his­sə­si ki­mi

Ta­ri­xən neft öl­kə­si ki­mi dün­ya­da şöh­rət qa­za­nan Azər­bay­can mü­a­sir dövrdə özü­nü in­ki­şaf et­miş döv­lət ki­mi ta­nı­da bi­lib. Mü­ha­ri­bə şə­ra­i­tin­də ya­şa­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, döv­lə­ti­miz bü­tün gü­cü­nü, səy­lə­ri­ni bir­ləş­di­rə­rək in­ki­şaf yo­lun­da ad­dım­la­yır.

Çağ­daş dün­ya­da iq­ti­sa­di böh­ra­nın do­ğur­du­ğu tə­la­tüm­lər, iq­ti­sa­di ma­raq­la­rın şa­xə­lən­mə­si ki­mi amil­lər baş ve­rir. Azər­bay­can dün­ya­nın bir par­ça­sı ola­raq çə­tin­lik­lə­rə si­nə gə­rir, prob­lem­lə­ri vax­tın­da həll et­mə­yə ça­lı­şır. Azər­bay­can 25 il­dir müs­tə­qil­lik qa­za­nıb. An­caq bu 25 il­də bö­yük mə­sa­fə­lər qət edib, özü­nə iri­göz­lü nə­fəs­lik­lər açıb. Se­vi­ni­rik ki, döv­lə­ti­miz dün­ya­nın ener­ji ün­van­la­rın­dan bi­ri­dir. Müs­tə­qil Azər­bay­ca­nın iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın əsa­sı­nı söz­süz ki, neft təş­kil edib. Uzun il­lər neftdən gə­lən gə­lir­lər he­sa­bı­na ya­şa­mı­şıq. Son il­lər isə öl­kə baş­çı­sı qey­ri-neft sek­to­ru­nun in­ki­şa­fı­nın va­cib­li­yi­ni irə­li çə­kir və bu sa­hə­də kök­lü, ge­niş­miq­yas­lı is­la­hat­lar apa­rı­lır.

Fakt bu­dur ki, Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın bü­növ­rə­si­ni mil­li neft stra­te­gi­ya­sı təş­kil edir.  

Mü­tə­xəs­sis­lər qeyd edir ki, 25 yaş­lı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı bey­nəl­xalq hü­qu­qun sub­yek­ti­nə çev­ri­lib, bir sı­ra mö­tə­bər bey­nəl­xalq təş­ki­lat­la­rın üz­vü­dür və azad, müs­tə­qil, de­mok­ra­tik döv­lət ki­mi in­ki­şaf edir. Döv­lə­ti­mi­zin dün­ya si­ya­sə­tin­də oy­na­dı­ğı rol əvəz­siz­dir. Ekspertlər vur­ğu­la­yır ki, döv­lət­lə­rin ge­o­si­ya­si möv­qe­yi­nin mü­əy­yən­ləş­mə­si hə­min döv­lə­tin ya­na­caq-ener­ji eh­ti­yat­la­rı, əra­zi, də­niz, göl və çay sa­hil­lə­rin­də və s. yer­ləş­mə­si ki­mi coğ­ra­fi, ha­be­lə ge­o­iq­ti­sa­di və ge­ostra­te­ji fak­tor­la­rın möv­cud­lu­ğun­dan bir­ba­şa ası­lı­dır.

Bil­di­yi­miz ki­mi, Azər­bay­can dün­ya döv­lət­lə­ri­nin diq­qət mər­kə­zin­də­dir. Xə­zər də­ni­zi və onun Azər­bay­can sek­to­ru­nun zən­gin neft və qaz eh­ti­yat­la­rı, Azər­bay­ca­nın Av­ro­pa və Asi­ya­nı bir­ləş­di­rən qə­dim Bö­yük İpək Yo­lu­nun üzə­rin­də yer­ləş­mə­si və s. sə­bəb­lər bu gün tək­cə Ru­si­ya, İran və Tür­ki­yə­ni de­yil, həm­çi­nin, ABŞ, Ya­po­ni­ya, Çin və bir çox di­gər Qərb və Şərq döv­lət­lə­ri­ni cid­di şə­kil­də ma­raq­lan­dı­rır.

1994-cü ilin əv­vəl­lə­rin­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın sa­biq pre­zi­den­ti Hey­dər Əli­ye­vin rəh­bər­li­yi ilə ha­zır­lan­mış və hə­min ilin 20 sentyab­rın­da "Əs­rin mü­qa­vi­lə­si" ilə möh­kəm şə­kil­də bü­növ­rə­si qo­yu­lan və bu gü­nə qə­dər mü­vəf­fə­qiy­yət­lə hə­ya­ta ke­çi­ri­lən Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın neft stra­te­gi­ya­sı döv­lə­tin bey­nəl­xalq aləm­də nü­fu­zu­nu xey­li ar­tı­rıb. Təd­qi­qat­çı­lar vur­ğu­la­yır ki, be­lə­lik­lə, bir tə­rəf­dən Azər­bay­ca­nın dün­ya­ya in­teq­ra­si­ya olun­maq, Şərqlə Qərb ara­sın­da kör­pü ro­lu­nu oy­na­maq və öz kar­bo­hid­ro­gen eh­ti­yat­la­rı­nı dün­ya ba­zar­la­rı­na nəql et­mək və bu əsas­la özü­nün çox­say­lı iq­ti­sa­di və si­ya­si prob­lem­lə­ri­ni, o cüm­lə­dən Er­mə­nis­tan-Azər­bay­can, Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­ni həll et­mək­lə öz əra­zi bü­töv­lü­yü­nü tə­min et­mək is­tə­yi, di­gər tə­rəf­dən isə dün­ya­nın iri döv­lət­lə­ri­nin və transmil­li şir­kət­lə­ri­nin Xə­zə­rin neft-qaz eh­ti­yat­la­rı­na gös­tər­di­yi tə­bii ma­raq Azər­bay­can nef­ti­ni dün­ya si­ya­sə­tin­də və bey­nəl­xalq iq­ti­sa­di mü­na­si­bət­lər­də mü­hüm əhə­miy­yət­li fak­to­ra çe­vi­rir. Mü­tə­xəs­sis­lər vur­ğu­la­yır ki, mü­a­sir mil­li iq­ti­sa­diy­ya­tın ba­ro­met­ri və əsas in­di­qa­tor gös­tə­ri­ci­si bu gün də ye­tər­li də­rə­cə­də neft-qaz sek­to­ru ilə bağ­lı­dır.

Azər­bay­ca­nın neft stra­te­gi­ya­sı Azər­bay­can döv­lə­ti­nə, xal­qı­na bö­yük fay­da ve­rib.

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti İl­ham Əli­yev çı­xış­la­rın­dan bi­rin­də Azər­bay­ca­nın neft stra­te­gi­ya­sı ilə bağ­lı ma­raq­lı fi­kir bil­di­rib: "Azər­bay­can qə­dim neft döv­lə­ti­dir. Dün­ya­da ilk də­fə sə­na­ye üsu­lu ilə neft XIX əsrdə Azər­bay­can­da ha­sil edil­miş­dir. XX əsrdə isə, ilk də­fə ola­raq, dün­ya­da də­niz ya­taq­la­rın­dan neft ye­nə də Xə­zər də­ni­zin­də, Azər­bay­can­da ha­sil edil­miş­dir. An­caq 1990-cı il­lə­rin əv­vəl­lə­rin­də ya­ran­mış və­ziy­yət, əl­bət­tə, o qə­dər də ümid­ve­ri­ci de­yil­di. Öl­kə çox bö­yük çə­tin­lik­lər­lə üz­ləş­miş­di və Azər­bay­ca­nın, ümu­miy­yət­lə, uzun­müd­dət­li in­ki­şaf perspek­tiv­lə­ri çox qa­ran­lıq idi... 1994-cü il­dən bu gü­nə qə­dər Azər­bay­can, bü­tün sa­hə­lər­də ol­du­ğu ki­mi, neft-qaz sa­hə­sin­də də çox uğur­lu və şə­rəf­li yol keç­miş­dir. Qar­şı­mı­za qoy­du­ğu­muz bü­tün və­zi­fə­lər ic­ra edil­miş­dir. Plan­laş­dır­dı­ğı­mız bir də­nə də la­yi­hə ya­rım­çıq qal­ma­mış­dır. Biz bü­tün la­yi­hə­lə­ri ic­ra et­dik...

...Biz bu im­kan­lar­dan sə­mə­rə­li şə­kil­də is­ti­fa­də et­dik. Neftdən əl­də edi­lən gə­lir­lə­ri qey­ri-neft sek­to­ru­na yö­nəltdik. Öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­nı şa­xə­lən­dir­mək üçün bö­yük səy­lər gös­tə­ril­di və bu gün Azər­bay­ca­nın ümum­da­xi­li məh­su­lun­da neft ami­li təx­mi­nən 30 fa­iz­dən bir qə­dər çox­dur. Ümu­mi gə­lir­lə­ri­mi­zin ək­sə­riy­yə­ti qey­ri-neft sek­to­ru he­sa­bı­na for­ma­la­şır. Ona gö­rə və­sa­i­tin şəf­faf sax­lan­ma­sı və ida­rə edil­mə­si üçün Döv­lət Neft Fon­du ya­ra­dıl­mış­dır. Bu gün bu Fond dün­ya miq­ya­sın­da ən şəf­faf, su­ve­ren neft fondla­rın­dan bi­ri­dir. Apa­rı­lan bü­tün infrastruk­tur və ye­ni­dən­qur­ma iş­lə­ri bir məq­sə­di gü­dür­dü ki, Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı çox­şa­xə­li ol­sun, biz­nes im­kan­la­rı ge­niş­lən­sin, neftdən və qaz­dan ası­lı­lıq da­ha da aşa­ğı düş­sün. Biz bu is­ti­qa­mət­də bu gün də iş­lə­yi­rik. Bi­zim üçün bu gün ən önəm­li və­zi­fə məhz bun­dan iba­rət­dir ki, uzun­müd­dət­li da­ya­nıq­lı iq­ti­sa­di in­ki­şaf kon­sep­si­ya­mı­zı ic­ra edək və gə­lə­cək­də, ümu­miy­yət­lə, nef­tin qiy­mə­tin­dən ası­lı ol­ma­yaq...".

Qeyd edək ki, Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın çi­çək­lən­mə­sin­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Döv­lət Neft Fon­du­nun müs­təs­na ro­lu var. ARDNF neft və qaz eh­ti­yat­la­rı­na da­ir sa­ziş­lə­rin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si ilə bağ­lı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın əl­də et­di­yi gə­lir­lə­rin top­lan­ma­sı­nı, sə­mə­rə­li ida­rə edil­mə­si­ni, gə­lə­cək nə­sil­lər üçün sax­lan­ma­sı­nı tə­min edən xü­su­si məq­səd­li döv­lət qu­ru­mu­dur. Mə­lu­mat üçün de­yək ki, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Döv­lət Neft Fon­du sa­biq pre­zi­dent Hey­dər Əli­ye­vin 29 de­kabr 1999-cu il ta­rix­li Fər­ma­nı ilə tə­sis edi­lib. Neft Fon­du­nun Əsas­na­mə­si Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Pre­zi­den­ti­nin 29 de­kabr 2000-ci il ta­rix­li Fər­ma­nı ilə təs­diq edi­lib. Neft Fon­du əmə­li fə­a­liy­yə­tə 2001-ci ilin iyul ayın­da Fon­dun və­sa­it­lə­ri­nin yer­ləş­di­ril­mə­si qay­da­la­rı­nın Pre­zi­dent Fər­ma­nı ilə təs­diq edil­mə­sin­dən son­ra baş­la­yıb. Neft Fon­du­nun ya­ra­dıl­ma­sı sa­biq pre­zi­dent Hey­dər Əli­yev tə­rə­fin­dən əsa­sı qo­yul­muş uğur­lu mil­li neft stra­te­gi­ya­sı­nın ay­rıl­maz his­sə­si­dir.

Mə­lu­mat­la­ra gö­rə, Neft Fon­du­nun ya­ra­dıl­ma­sı fəl­sə­fə­si­nin əsas qa­yə­si­ni Azər­bay­can xal­qı­na Al­lah tə­rə­fin­dən bəxş edil­miş neft sər­vət­lə­ri­nin nə­sil­lər ara­sın­da əda­lət­li bö­lüş­dü­rül­mə­si­nin tə­min edil­mə­si təş­kil edir.

Fon­dun məq­səd və və­zi­fə­lə­ri haq­qın­da bil­di­ri­lir ki, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Döv­lət Neft Fon­du haq­qın­da Əsas­na­mə­yə uy­ğun ola­raq, Neft Fon­du­nun əsas və­zi­fə­si Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı və­tən­daş­la­rı­nın bu­gün­kü və gə­lə­cək nə­sil­lə­ri­nin mə­na­fe­yi na­mi­nə neft və qaz eh­ti­yat­la­rı­nın kəş­fiy­ya­tı və iş­lən­mə­si sa­hə­sin­də bağ­lan­mış sa­ziş­lə­rin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­ni və Fon­dun öz fə­a­liy­yə­tin­dən əl­də olu­nan və­sa­it­lə­rin yı­ğıl­ma­sı­nı və sə­mə­rə­li ida­rə olun­ma­sı­nı tə­min et­mək­dir. Yu­xa­rı­da gös­tə­ri­lən­lə­ri rəh­bər tu­ta­raq Neft Fon­du­nun fə­a­liy­yə­ti öl­kə qar­şı­sın­da­kı aşa­ğı­da­kı mü­hüm və­zi­fə­lə­rin həl­li­nə yö­nə­lib:

Bö­yük həcmdə xa­ri­ci val­yu­ta­nın da­xil ol­ma­sı şə­ra­i­tin­də öl­kə­də mak­ro­iq­ti­sa­di sa­bit­li­yin qo­run­ma­sı və fis­kal in­ti­za­mın tə­min edil­mə­si, ey­ni za­man­da, neft gə­lir­lə­rin­dən ası­lı­lı­ğın azal­dıl­ma­sı;

Neft və qa­zın bər­pa edil­mə­yən tə­bii eh­ti­yat ol­du­ğu­nu nə­zə­rə ala­raq, on­lar­dan əl­də edi­lən gə­li­rin nə­sil­lər ara­sın­da bə­ra­bər bö­lüş­dü­rül­mə­si və gə­lə­cək nə­sil­lər üçün eh­ti­yat və­sa­i­tin top­lan­ma­sı;

Öl­kə­nin so­si­al-iq­ti­sa­di tə­rəq­qi­si na­mi­nə mü­hüm ümum­mil­li la­yi­hə­lə­rin ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si.

Neft Fon­du­nun fə­a­liy­yə­ti­nə ümu­mi nə­za­rət Mü­şa­hi­də Şu­ra­sı tə­rə­fin­dən hə­ya­ta ke­çi­ri­lir. Mü­şa­hi­də Şu­ra­sı­nın baş­lı­ca və­zi­fə­si Neft Fon­du­nun ic­ra­çı di­rek­to­ru tə­rə­fin­dən ha­zır­la­nan il­lik büd­cə la­yi­hə­si­nə və büd­cə­nin ic­ra­sı ba­rə­də he­sa­bat­la­ra, il­lik he­sa­bat­la­ra, ma­liy­yə fə­a­liy­yə­ti­nin au­di­ti­nin nə­ti­cə­lə­ri­nə rəy ver­mək­dir. Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Pre­zi­den­ti­nin 27 no­yabr 2008-ci il ta­rix­li, 73 nöm­rə­li Sə­rən­ca­mı ilə Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Döv­lət Neft Fon­du­nun Mü­şa­hi­də Şu­ra­sı­nın döv­lət or­qan­la­rı və ic­ti­mai təş­ki­lat­la­rın nü­ma­yən­də­lə­ri­nin 6 nə­fər­dən iba­rət tər­ki­bi təs­diq edi­lib.

Qeyd edək ki, Neft Fon­dun­da top­lan­mış neft gə­lir­lə­rin­dən əl­də edi­lən və­sa­it­lə­rin sə­mə­rə­li is­ti­fa­də olun­ma­sı­na Azər­bay­can hö­ku­mə­ti tə­rə­fin­dən gös­tə­ri­lən diq­qə­tin tə­za­hü­rü ki­mi, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti cə­nab İl­ham Əli­ye­vin 27 sentyabr 2004-cü il ta­rix­li Fər­ma­nı ilə "Neft və qaz gə­lir­lə­ri­nin is­ti­fa­də olun­ma­sı üz­rə uzun­müd­dət­li stra­te­gi­ya" təs­diq edi­lib.

Bil­di­rək ki, Neft Fon­du in­di­yə qə­dər bir sı­ra la­yi­hə­lə­ri ma­liy­yə­ləş­di­rib. Fon­dun Əsas­na­mə­si­nə uy­ğun ola­raq aşa­ğı­da­kı ümum­mil­li əhə­miy­yə­tə ma­lik la­yi­hə­lə­rin ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si­ni hə­ya­ta ke­çi­rir:

1.Ba­kı-Tif­lis-Cey­han Əsas İx­rac Bo­ru Kə­mə­ri la­yi­hə­sin­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın iş­ti­rak pa­yı­nın ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si (ta­mam­la­nıb);

2.Er­mə­nis­tan-Azər­bay­can, Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si nə­ti­cə­sin­də öz doğ­ma yurdla­rın­dan di­dər­gin düş­müş qaç­qın və məc­bu­ri köç­kün ai­lə­lə­ri­nin so­si­al-mə­i­şət və­ziy­yə­ti­nin yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı və məs­kun­laş­dı­rıl­ma­sı prob­lem­lə­ri­nin həl­li la­yi­hə­si;

3."Oğuz-Qə­bə­lə zo­na­sın­dan Ba­kı şə­hə­ri­nə su kə­mə­ri­nin çə­kil­mə­si" la­yi­hə­si (ta­mam­la­nıb);

4."Sa­mur-Ab­şe­ron ka­na­lı­nın re­konstruk­si­ya edil­mə­si" la­yi­hə­si;

5.Döv­lət İn­ves­ti­si­ya Şir­kə­ti­nin ni­zam­na­mə ka­pi­ta­lı­nın ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si (ta­mam­la­nıb);

6.Ba­kı-Tif­lis-Qars la­yi­hə­si­nin ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si;

7."2007-2015-ci il­lər­də Azər­bay­can gənclə­ri­nin xa­ri­ci öl­kə­lər­də təh­si­li üz­rə Döv­lət Proq­ra­mı"nın ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si.

Bun­dan baş­qa, 2013-cü il­dən eti­ba­rən Neft Fon­du tə­rə­fin­dən aşa­ğı­da­kı la­yi­hə­lə­rin ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si­nə baş­la­nıb:

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın bü­tün ya­şa­yış mən­tə­qə­lə­ri­nə çı­xış im­ka­nı ya­ra­dan yük­sək sü­rət­li fi­be­rop­tik şə­bə­kə­nin qu­rul­ma­sı la­yi­hə­si­nin ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si;

Neft-qaz və Neft-kim­ya Komplek­si­nin ti­kin­ti­si la­yi­hə­sin­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın iş­ti­rak pa­yı­nın ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si;

Tür­ki­yə Res­pub­li­ka­sın­da "Star" neft ema­lı komplek­si­nin ti­kin­ti­si la­yi­hə­sin­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın iş­ti­rak pa­yı­nın ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si;

TA­NAP la­yi­hə­sin­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın iş­ti­rak pa­yı­nın ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si;

Xə­zər də­ni­zin­də ye­ni mü­a­sir üzən qaz­ma qur­ğu­su­nun ti­kin­ti la­yi­hə­sin­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın iş­ti­rak pa­yı­nın ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si.

Qeyd edək ki, 29 de­kabr 2014-cü il­də Döv­lət Neft Fon­du­nun ye­ni in­zi­ba­ti bi­na­sı­nın açı­lı­şı olub. Açı­lış mə­ra­si­mi Döv­lət Neft Fon­du­nun ya­ra­dıl­ma­sı­nın 15-ci il­dö­nü­mü­nə tə­sa­düf edib.

Əl­bət­tə, Azər­bay­ca­nın müs­tə­qil­li­yi­nin iq­ti­sa­di bü­növ­rə­sin­də mil­li neft stra­te­gi­ya­sı­nın ro­lu əvəz­siz­dir. Mə­lum­dur ki, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Döv­lət Neft Fon­du mil­li neft stra­te­gi­ya­sı­nın tər­kib his­sə­si ki­mi öz töh­fə­lə­ri­ni ve­rə bi­lib. Müs­tə­qil Azər­bay­ca­nın aya­ğa qal­xıb irə­li­lə­mə­sin­də söz­süz ki, əsa­sı xal­qı­mı­zın bö­yük oğ­lu Hey­dər Əli­yev tə­rə­fin­dən qo­yu­lan bu stra­te­gi­ya­nın ro­lu da­nıl­maz­dır. 

İra­də SA­RI­YE­VA

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Döv­lət Neft Fon­du ilə Azər­bay­can Mət­bu­at Şu­ra­sı­nın "Azər­bay­ca­nın müs­tə­qil­li­yi­nin iq­ti­sa­di bü­növ­rə­sin­də mil­li neft stra­te­gi­ya­sı­nın ro­lu: Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Döv­lət Neft Fon­du mil­li neft stra­te­gi­ya­sı­nın tər­kib his­sə­si ki­mi" möv­zu­sun­da ke­çir­di­yi mü­sa­bi­qə­yə təq­dim olu­nur.