Ölkə Konstitusiyasına edilən son dəyişikliklərdən sonra gündəmdə yer alan məsələlərdən biri də struktur islahatları ilə bağlıdır. İdarəçilikdə çevik mexanizmlərin yaradılması, bu məqsədlə struktur islahtlarının həyata keçirilməsi indi xüsusi diqqət mərkəzindədir.
Artıq müəyyən dövlət qurumlarının birləşdirilməsi, bəzilərinin ləğvi isə bu istiqamətdə əməli addımlar atıldığını da təsdiq edir. Lakin proses bununla yekunlaşmır. Hazırda aktuallıq kəsb edən məqamlardan biri də ölkədəki rayonların sayının azaldılması, onların bəzilərinin birləşdirilməsidir.
Ekspertlər də hesab edir ki, Azərbaycan ərazi baxımından elə də böyük ölkə olmadığından, burada indiki sayda rayonların olmasına ehtiyac yoxdur. Digər tərəfdən rayonların sayının çox olması ona gətirib çıxarır ki, büdcədən ayrılan vəsaitlərin həcmi də artır. Çünki hər bir rayonun öz inzibati qurumları, icra hakimiyyətləri və mərkəzi dövlət qurumlarının rayonlar üzrə filial və ya şöbələrinin maliyyələşməsi, əmək haqları, binaların tikintisi, texnikası, təchizatı və digər xərclərinin hamısı büdcə hesabınadır. Ona görə də rayonların birləşdirilməsinə və sayının azaldılmasına ehtiyac var. Belə fikirlər də səslənir ki, 10-15 min əhali yaşayan kiçik inzibati ərazi vahidlərinə rayon statusu verilməsinə ehtiyac yoxdur. Araşdırmalar da göstərir ki, indiki məqamda rayonların birləşdirilməsi yolu ilə onların sayının bir neçə dəfə azaldılması mümkündür. Bu, həm büdcədən ayrılan vəsaitlərə qənaət etməyə, həm də rayonlarda daha çevik idarəetmə sisteminin formalaşmasına imkan verər. Lakin məsələnin başqa tərəfləri də var. İqtisadçı Vüqar Bayramov bu xüsusda qeyd edir ki, Azərbaycanda 10 iqtisadi rayonun olduğunu nəzərə alsaq, hər iqtisadi rayonda iki inzibati vahidin yaradılması mümkündür. O bildirir ki, ölkəyə xarici investisiyaların cəlb olunması üçün rayonların birləşdirilərək sayının azaldılması, büdcə vəsaitlərinə qənaətlə yanaşı, biznes mühitinin yaxşılaşdırılması və idarəetmədə ciddi səmərəliliyin bərpa edilməsi baxımından da vacibdir: "Qiymətləndirmələrimiz göstərir ki, Azərbaycanda 10 iqtisadi rayonun olduğunu nəzərə alsaq, hər iqtisadi rayonda iki inzibati vahidin yaradılması mümkündür. Bu isə nəticədə Azərbaycanda rayonların sayının 20-yə qədər azalmasına gətirib çıxara bilər. Azalma birmənalı şəkildə imkan verəcək ki, daha yaxşı investisiyaya nail olmaq mümkün olsun. İnvestisiyaların cəlb edilməsi sahibkarlığın inkişafı baxımından olduqca vacibdir. Nəzərə alaq ki, ölkə başçısı icra başçılarının hər birinin investor gətirməsinin əhəmiyyətini xüsusilə vurğulayıb. Deməli, yerli icra hakimiyyəti orqanları bu işdə həlledici rol oynamalıdır. Bu istiqamətdə addımların atılması üçün rayonların birləşdirilməsi mühüm bir vasitə ola bilər".
İqtisadçı rayonların birləşdirilməsinin ölkə iqtisadiyyatına təsirlərindən də söz açıb: "Proses imkan verəcək ki, daha çevik və səmərəli qərarlar qəbul etmək mümkün olsun. Rayonların sayının çox olması büdcədən daha çox vəsaitlərin bu istiqamətə yönəldilməsinə gətirib çıxarır. Birləşmə büdcədən ayrılan vəsaitlərin həcmini azaldacaq. Əks mərkəzləşdirmənin gücləndirilməsi baxımından da bu proses olduqca vacibdir. Rayonların sayının 20-yə endirilməsi və daha güclü inzibati vahidin formalaşdırılması desentralizasiya prosesini sürətləndirəcək ki, bu da regionların inkişafını stimullaşdıracaq. Bir sözlə, sözügedən islahatlar nəticə etibarilə Azərbaycan iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərəcək. Büdcə vəsaitlərinə qənaət də daxil olmaqla, regionlar bu prosesdən daha çox faydalana biləcək".
Qeyd edək ki, regionlarda idarəetmədə ciddi islahatlar fonunda rayonların birləşdirilməsi məsələsi yenidən gündəmə gəlib. Bir sıra millət vəkilləri isə bu dəyişikliyi dəstəkləyib. Ekspertlərin fikrincə, həqiqətən də rayonların birləşdirilməsi vəsaitlərə qənaət etməyə, dövlət büdcəsindən bu istiqamətdə ayırmaların həcminin azalmasına, idarəetmədə çevikliyə imkan verəcək. Rayonların birləşdirilməsi həm də dotasiyalaşdırma mexanizminə son qoyacaq ki, bu da özlüyündə büdcədəki ağırlığı aradan qaldıracaq. Nəticədə bundan sonra rayonlar yerli büdcə hesabına inkişaf edəcək. Digər tərəfdən bu fonda biznes mühitinin canlanması regionların ölkə iqtisadiyyatında rolunu artıracaq. İstisna deyil ki, qarşıdakı müddətdə artıq bu istiqamətdə müəyyən addımlar atılsın.
Tahir TAĞIYEV
