Oktyabrın 28-29-da Avstriyanın paytaxtı Vyanada OPEK-in Əlcəzair sazişlərinin həyata keçirilməsi ilə bağlı xüsusi komitəsinin iclası gözlənilən nəticələri vermədi. Yekdil mövqenin ortaya qoyulmaması nəticəsində neftin qiymətində, cüzi də olsa, yenidən ucuzlaşma müşahidə olunur.
Hesab edilir ki, xam neft təchizatı ilə enerji tələbatı arasındakı balans külək və günəş enerjisindən gələn rəqabətin artması, neft istehsal edən bəzi ölkələrdə yaşanan iğtişaş və OPEK üzvlərinin hasilatı məhdudlaşdırmaqla bağlı razılaşma əldə etməsi səbəbilə sarsılıb. ABŞ Enerji İnformasiya Agentliyindən Hanna Breul deyir ki, bütün bunlar fonunda bazarda artıq neft azaldığı halda qiymətlər artacaq: "Qlobal hasilat qlobal istehlakdan çoxdur, ona görə də biz bazarda satılmamış neftin həcminin artdığını müşahidə edirik ki, bunun nəticəsində də neft qiymətləri enib. Təchizat və tələb getdikcə tarazlaşdıqca, satılmamış neftin isə həcmi azaldıqca bu, bazara hasilatı artırmaq siqnalını göndərəcək".
Hazırda isə neftin qiymətinə təsir edəcək başlıca faktor OPEK üzvlərindən və digər hasilatçılardan asılıdır. OPEK-ə daxil olan və olmayan neft ölkələrinin nümayəndələrinin Vyanada keçirilən iki günlük texniki məşvərəti isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, yekdil mövqe ortaya qoyulmadan başa çatıb. Xatırladaq ki, bu toplantıya Azərbaycanın energetika naziri Natiq Əliyev sədrlik edib. Toplantıda OPEK-ə daxil olan və olmayan ölkələrin neft hasilatını gündə orta hesabla 400 min barrel azaldaraq 32.5-33 milyon barrel səviyyəsində dondurması müzakirə olunurdu. Lakin yekdil mövqe ortaya qoyulmayıb. Onu da xatırladaq ki, OPEK-ə daxil olmayan altı ölkə - Azərbaycan, Braziliya, Qazaxıstan, Meksika, Oman və Rusiya 29 oktyabrda kartelin Vyanada keçirilən texniki müşavirəsində iştirak edib.
Toplantı başa çatdıqdan sonra jurnalistlərə açıqlama verən Natiq Əliyev deyib ki, hasilatın dondurulması məsələsi İran və İraqdan asılıdır: "OPEK-in iclasında neft hasilatının sabitləşməsi üzrə "yol xəritəsi"nin qəbulu İran və İraqın də mövqeyindən asılıdır. OPEK-ə üzv ölkələrin əksəriyyəti tezliklə bazarda neftin qiymətinin sabitləşməsinin və qiymət artımı tendensiyasının yaranmasının tərəfdarıdırsa, İran və İraq kimi ölkələr bu gün neft hasilatını artırmağı, OPEK-də əvvəllər tutduqları mövqelərə qayıtmağı düşünür. Buna görə, ilin sonuna qədər baş verə biləcəkləri nəzərə alaraq, onların fikirlərini öyrənmək vacibdir".
Bununla yanaşı o bildirib ki, Azərbaycan neftin qiymətinin bir barrel üçün 60 dollar olmasını optimal hesab edir. Venesuela dövlət başçısının bu günlərdə ölkəmizə səfəri fonunda Natiq Əliyev bildirib: "Venesuela və Azərbaycan bazarın stabilləşdirilməsi üçün bəzi tədbirlərin görülməsi fikri ilə razıdır. Biz neftin bir barrelinin təqribən 60 dollar civarında ola biləcəyi ilə razıyıq". Ümumiyyətlə, son proseslərin təhlili həm də onu göstərir ki, neft bazarında Azərbaycanın mövqeləri güclənir və ölkəmizin bu məsələyə yanaşması nəzərə alınır. Belə ki, bu günlərdə Braziliya parlamentinin spikeri, prezidentin səlahiyyətlərini icra edən Rodriqo Mayyanın Bakıya rəsmi səfəri fonunda da müzakirə predmetinə çevriləcək əsas məsələlərdən biri neftin qiymətinin yüksəlməsinə təkan vermək üçün məsləhətləşmələr olacaq. Bundan əvvəl Venesuelanın prezidenti Nikolas Maduro Bakıda səfərdə olub və hasilatın məhdudlaşdırılması barədə danışıqlar aparıb. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bildirib ki, Bakı birtərəfli qaydada hasilatı artırmamaq barədə qərar verib və başqa hasilatçı ölkələri də buna çağırır. Beləliklə, hazırda hasilatın məhdudlaşdırılması barədə mövqeyini tam qətiləşdirən bir neçə ölkədən biri Azərbaycandır. Digər tərəfdən, Bakı OPEK-lə də münasibətlərini gücləndirməyi düşünür. Natiq Əliyev də OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo ilə görüşdə deyib ki, Azərbaycan OPEK-lə daha sıx əlaqədə maraqlıdır. Nazir qeyd edib ki, Azərbaycan OPEK-in neft bazarında vəziyyətin sabitləşməsi üzrə təcrübəsini öyrənməkdə və bu məsələdə kartelə daxil olmayan ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın hansı rol oynaya biləcəyini aydınlaşdırmaqda maraqlıdır.
N.Əliyev vurğulayıb ki, OPEK-ə daxil olan və olmayan ölkələr eyni problemlə üzləşib və bu problemin ümumi həllini axtarmalıdır. Nazirlə görüşdə OPEK-in baş katibi bildirib ki, Əlcəzair sazişinin mandatlarından biri daimi əməkdaşlıq üçün zəmin yaratmaqdan ibarətdir: "OPEK və kartelə daxil olmayan ölkələr arasında inkişaf edən münasibətlər daimi əsasda təkmilləşdirilməlidir".
Nahid SALAYEV
