Ölkədə bir neçə bankın bağlanmasından sonra buradakı əmanətlərin geri götürülməsi və bu prosesin qarşıdakı müddətdə maliyyə sektoruna hansı təsir göstərəcəyi ilə bağlı indi müxtəlif fikirlər səsləndirilməkdədir.
Xatırladaq ki, bağlanan banklarda olan depozitlərə görə artıq vətəndaşlara yüz milyonlarla manat ödənilib. Hazırda Azərbaycan Əmanətlərin Sığortalanması Fondu (ADİF) bu il lisenziyası ləğv edilən 10 kommersiya bankının qorunan əmanətçilərinə kompensasiya ödənişini davam etdirir. İndiyə qədər bu bankların əmanətçilərinə ümumilikdə 527,3 milyon manat ödənilib. Xatırladaq ki, söhbət burada "Parabank", "Zaminbank", "Kredobank", "Dekabank", "Atrabank", "Qafqaz İnkişaf Bankı", "Bank of Azerbaijan", "Gəncəbank", "Texnikabank", "Bank Standard"dan gedir. Ümumiyyətlə, ölkənin maliyyə imkanları bağlanan banklara qoyulan əmanətlərin tam şəkildə vətəndaşlara qaytarılmasına imkan verir. Sadəcə, burada hələ də müəyyən qədər ziddiyyətli məqam xarici valyutalarla yatırılan əmanətlərlə bağlıdır. Bəzi hallarda vətəndaş xarici valyuta, xüsusən də dollarla qoyulan vəsaitlərin milli valyutada qaytarılmasından narazılıq edir. Halbuki, bankda vətəndaşın dollarla yanaşı manatla da əmanəti varsa, vəsaitin mütləq milli valyutada qaytarılması şərt kimi çıxış edir.
Hazırda isə hökumətdə vətəndaşların bu səpkidə narazılığına son qoyulması üçün işlər gedir. Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Direktorlar Şurasının sədri Rüfət Aslanlı da bildirir ki, Azərbaycanda həm manatda, həm də valyutada olan böyük məbləğdə olmayan qorunan əmanətlər üzrə verilən kompensasiyalar valyutaya konvertasiya oluna bilər:
"Bank Standard"ın qorunan əmanətləri kompensasiya edilir. Qorunan əmanətlər qanuna müvafiq olaraq 100% həcmində kompensasiya edilir. Qorunmayan əmanətlərə gəlincə, həmin insanlar şüurlu surətdə buna qol çəkiblər. Məsələn, bankda "Uşaq əmanəti"nə görə ildə 20% xarici valyutada faiz ödənilib. İqtisadiyyat xarici valyutada 20%-i generasiya etmək iqtidarında deyil, o qədər dəyər yaratmaq mümkün deyil. Bəri başdan bəllidir ki, bu 20%-lik depozit itəcək. Bu məbləğdə xarici valyutada faiz alan insanlar bilərəkdən o itkilərə qol çəkiblər. Gəlin razılaşaq ki, 100 min dollar əmanətə malik şəxs maliyyə cəhətdən savadsız sayıla bilməz. 100 min dolları qazanmağı bacarmaq lazımdır. Bu gün "Standard Bank"da 262 min bank hesabı, 158 min əmanətçi var. Təxminən 15 minə qədər əmanətçiyə kompensasiyaları manatda ödənilir. Nəyə görə? Çünki qanunvericilikdə öz əksini tapıb ki, insanın əmanəti həm xarici valyutada, həm də manatdadırsa, bu əmanətlər birləşdirilir və ona kompensasiya manatda verilir. Bu gün hökumətdə də bir daha müzakirə etdik. Cənab Prezidentlə də müəyyən məsləhətləşmələr aparılıb. Çox güman ki, mən bunu hələ vəd edə bilmərəm, amma çox güman ki, biz bir həll tapacağıq və bu insanlara kompensasiyaları manatla ödənildiyi kimi valyutaya konvertasiya edək. Bunun yollarını araşdırırıq, bu bizim diqqətimizdədir".
Beləliklə, yaxın tezlikdə vətəndaşların əmanətlərinin, milli valyuta ilə yanaşı, xarici valyutada da ödənilməsi kimi məsələnin həllini tapması gözlənir. Məsələ ilə bağlı sosial şəbəkədə paylaşdığı şərhdə iqtisadçı Vüqar Bayramov bildirir ki, milli valyuta daxil olmaqla ikili əmanəti olanlara ödənişlər istər ödəniş etdiyi, istərsə də dollar və avro istisna olunmaqla əmanət məbləği hesablanan zaman sığorta hadisəsi baş verən günə olan rəsmi məzənnəyə əsasən hesablanır. Ekspert son günlərin müzakirə mövzusu olan lisenziyası ləğv edilmiş banklarda xarici valyutada olan əmanətlərin hansı valyuta və məzənnə ilə geri qaytarıla biləcəyinə aydınlıq gətirib: "Mövcud qaydalara əsasən, milli valyutada olan əmanətlərlə yanaşı, bir əmanətçinin eyni bankda həm milli, həm də xarici valyutada olan əmanətləri manatla qaytarılır. Bu isə o deməkdir ki, yalnız iki halda əmanət manatla qaytarıla bilər. Digər hallarda ödəniş xarici valyutada olmalıdır. Manatla əmanətlərin milli valyutada qaytarılması aydın məsələdir. Digər halda isə, məsələn, əmanətçinin müflis olmuş bankda iki əmanət hesabı varsa və onlardan biri dollarda, digəri manatladırsa, həmin şəxs dollar əmanətini də manatla almaq məcburiyyətindədir. Hətta məsələn, həmin şəxsin 50 000 dollarlıq xarici valyuta əmanəti və sadəcə 1000 manatlıq milli valyuta əmanəti varsa, bütün pulunu mövcud qaydalara əsasən manatla alır".
İqtisadçı bildirib ki, əmanətçinin müflis olan bankdakı pulu yalnız dollarladırsa, o zaman həmin pul heç bir halda manatla ödənilə bilməz: "Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun öz qaydalarına əsasən, həmin pul yalnız dollarla qaytarılır. Eynilə əgər əmanət sadəcə avroda yerləşdirilibsə, kompensasiya manatla ödənilə bilməz, yalnız Avropa pulunda qaytarılmalıdır. ƏSF-nin mövcud qaydalarına əsasən, digər valyutada olan əmanətlərə, məsələn, Böyük Britaniya funt sterlinqi, Rusiya rublu və sair sığorta hadisəsi baş verən günə Mərkəzi Bankın rəsmi məzənnəsinə əsasən, çarpaz məzənnə ilə hesablanmış dollar və ya avroda qaytarılır. Yəni əmanət Böyük Britaniya funt sterlinqindədirsə, həmin vəsait də manatla qaytarıla bilməz və yalnız ABŞ və ya Avropa pulu ilə qaytarılmalıdır. İstər milli valyuta daxil olmaqla ikili əmanəti olanlara ödəniş edilən zaman, istərsə də dollar və avro istisna olunmaqla əmanət məbləği hesablanan zaman kurs sığorta hadisəsi baş verən günə olan rəsmi məzənnəyə əsasən hesablanır. Yəni əmanətçinin eyni bankda milli valyuta və dollar əmanəti varsa, ona ödənilən vəsait köhnə kursla deyil, bank müflis olan günə Mərkəzi Bakın rəsmi kursu ilə ödənilməlidir. Bu isə o deməkdir ki, hətta rəsmi qaydalara görə belə, heç bir halda devalvasiyadan əvvəlki məzənnə ilə ödəniş həyata keçirilə bilməz".
Tahir TAĞIYEV
