Dünya bazarlarında neftin qiymətini dəyişdirəcək əsas hadisə qismində hazırda OPEK-in noyabrın 30-da Vyanada keçiriləcək növbəti iclası göstərilir. Belə bəlli olur ki, hasilatçıların böyük əksəriyyəti neftin qiymətində yüksəliş üçün hasilatın ən azından sabit səviyyədə qalmasında maraqlıdır. Bu istiqamətdə əslində konkret addım atan ölkələr də var.
Məsələn, Azərbaycan bu xüsusda artıq müəyyən işlər görüb. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Venesueladan olan həmkarı Nikolas Maduro ilə görüşündə bu xüsusda bildirib: "Mən bu yaxınlarda rəsmi qaydada bildirdim ki, dünyanın neft bazarının tənzimlənməsi, sabitləşdirilməsi və neftin qiymətinin qalxması üçün Azərbaycan öz neft hasilatını və ixracını artırmayacağını birtərəfli qaydada bəyan edir. Bu çox məsuliyyətli bir mövqedir. Bir daha demək istəyirəm ki, biz bunu birtərəfli qaydada elan edirik. Hesab edirik ki, digər neft ölkələri bu yanaşmaya dəstək verəcək və onlar da öz növbəsində oxşar addımlar atacaq. Biz neft bazarını ancaq bu təqdirdə sabitləşdirə bilərik. Neftlə zəngin olan ölkələr artıq öz təbii resurslarına görə ədalətli qiyməti də alacaq. Əlbəttə, burada ölkələrarası koordinasiya işlərinə gərək bütün ölkələr çox diqqətlə yanaşsınlar, xüsusilə OPEK ölkələri və müstəqil hasilatçılar. OPEK-ə üzv olmayan ölkələr burada çox səmimi, açıq əməkdaşlıq etməlidir, birgə düzgün qərarlar qəbul olunmalıdır və qərarların icrası ilə bağlı çox güclü nəzarət mexanizmi işlənməlidir. Bu olarsa, əminəm ki, yaxın gələcəkdə neftin qiyməti lazımi səviyyəyə qalxmalıdır. O səviyyəyə ki, həm hasilatçı ölkələri, neft kompaniyalarını, eyni zamanda, istehlakçı ölkələri də qane etsin. Yəni burada balans olmalıdır. Bu gün bu balans pozulub və neftlə zəngin ölkələr böyük əziyyət çəkir. Bu ədalətsizlikdir və bu balans bərpa edilməlidir. Əminəm ki, belə olarsa, hər kəs ancaq mənfəət götürə və burada maraqlar balansı da təmin edilə bilər".
Həqiqətən də Azərbaycanın atdığı addımlar digər neft ölkələrində təkraralanarsa, neft bazarında qiymət sabitliyi və yüksəlişi tamamilə gözlənilən olar. Bu arada isə bəlli olub ki, Səudiyyə Ərəbistanı Venesuelanın neft bazarında sabitliklə bağlı razılığın əldə olunması üzrə təklifini dəstəkləyib. Eyni zamanda Səudiyyə Ərəbistanının energetika naziri Xalid əl-Falih OPEK-in noyabrın sonlarında keçiriləcək toplantısında neft istehsal edən ölkələrin ümumi razılığa gələcəyinə ümid edir.
Səudiyyə Ərəbistanının energetika naziri rusiyalı həmkarı Aleksandr Novakla görüşdə deyib ki, Səudiyyə Ərəbistanı neft bazarının stabilləşdirilməsi niyyətindədir və Səudiyyə Ərəbistanı ilə Rusiyanın bəyan etdiyi mövqe neft bazarı üçün müsbət mesajdır.
Qeyd edək ki, OPEK-in sentyabrın 28-də Əlcəzairdə keçirilən qeyri-rəsmi görüşündə neft hasilatının gündəlik 32,5-33 milyon barrel həcmində məhdudlaşdırılması razılaşdırılıb. Lakin hər bir ölkə üçün konkret limitə dair razılaşma hələ əldə olunmayıb. Yekun qərar OPEK-in noyabrın 30-da Vyanada keçiriləcək rəsmi toplantısında qəbul edilməlidir. OPEK neft bazarında stabilləşmə ilə bağlı tədbirlərə Rusiya, Azərbaycan və digər neft hasil edən ölkələrin də qoşulmasını istəyir.
Küveytin maliyyə naziri və neft naziri vəzifələrinin icraçısı Ənəs əs-Saleh də neftin qiymətində sabitləşməni vacib sayır. O qeyd edir ki, zəruri addımlar atılsa, yaxın 15 ay ərzində neftin dünya qiymətləri bir barrelə görə 50-60 dollar civarında dəyişəcək: "Biz 60 dollar nəzərdə tuturuq, yəni növbəti 15 ay ərzində neftin qiyməti 50-60 dollar səviyyəsində qalacaq". Əs-Saleh qeyd edib ki, qiymətlərin balanslaşdırılmasına həm istehlakçıların, həm də istehsalçıların maraqlarına cavab verəcək şəkildə səy göstəriləcək.
BP-nin Rusiya bölməsinin (BP Rusiya) vitse-prezidenti Vladimir Drebentsov isə xəbərdarlıq edir ki, dünya bazarında neft çatışmazlığı yarana bilər və bu da qiymətləri fantastik dərəcədə yüksəltmək iqtidarındadır: "Neft bazarında çatışmazlıq müəyyən müddətdən sonra yaranacaq. Biz 2014-2016-cı illərdə reallaşdırılmayan investisiyaların hansı həcmdə olduğunu bilirik, şirkət investisiya planında azaltmalar etməli olub. Bir neçə layihə təxirə salınıb. Nəzərə alsaq ki, bu layihələr azı 5 illik olub, deməli, 2015-ci ildə reallaşdırılmalı olan investisiyalar təxminən 2020-ci ildə özünü biruzə verəcək. İnvestisiyaların azalması səbəbindən nəzərdə tutulmuş neftin bazara çıxarılmayacağı və ABŞ-ına hasilatı artırmaqla buna təsir edə bilməyəcəyi təqdirdə dünya bazarında çatışmazlıq yarana bilər. Kəsirin nə qədər dərin olacağını isə indidən demək çətindir". Məhz bütün bunlar artıq gələn ilin əvvəlindən neftin daha sürətlə bahalaşmasına rəvac verəcək.
Nahid SALAYEV
