Neft hasilatçılarının son Əlcəzair görüşündən sonra bu məhsul üzrə hasilatın hansı həddə qədər azaldılması haqda konkret qərar olmadığından, "qara qızıl"ın dünya bazarlarında qiyməti hələ də sabit deyil. Amma atılan addımlar qiymətin daha çox yüksələn xətt üzrə olacağını da deməyə əsas verir və belə vəziyyət bütün neft hasilatçılarının maraq dairəsində yer alır.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev "Sputnik" beynəlxalq informasiya agentliyinə müsahibəsində də bu məqama xüsusi toxunub və qiymətlərin artma ehtimalını yüksək dəyərləndirib: "Bu gün həm neft hasilatçıları, həm də istehlakçılar qiymətin stabilləşməsinə nail olmaq istəyir. Çünki ucuz neft istehlakçılara da zərbə vurub. Əlbəttə, bu gün neft hasilatı ilə məşğul olan ölkələrin iqtisadiyyatı mövcud durumdan daha çox əziyyət çəkir". Ölkə başçısı hesab edir ki, OPEK-ə üzv olan və olmayan ölkələr tərəfindən hasilatın azaldılması qiymətləri stabilləşdirə bilər: "Hadisələrin gedişatı onu göstərir ki, hər şey buna doğru gedir. Məncə, bu baş verməlidir. Lakin tərəflər maksimum səmimi, dürüst olmalıdır, qəbul olunan qərarların icrasına nəzarət olunması üçün mexanizm hazırlanmalıdır. Hazırda qlobal neft bazarındakı şərait neftin 60, hətta 70 dollaradək bahalaşmasına səbəb ola bilər ki, bu da bütün tərəflər üçün əlverişlidir - şirkətlər investisiya qoyuluşunu artıra, hasilatla məşğul olan ölkələr isə əldə etdiyi vəsaiti müxtəlif layihələrin reallaşdırılmasına yatıra bilər. İstehlakçılar bundan ancaq udacaq". Prezident əlavə edib ki, Azərbaycan hər zaman bu cür addımları dəstəkləyir və bunu dəfələrlə bəyan edib. "Biz birmənalı olaraq bəyan edirik ki, neft hasilatımızı artırmayacağıq. Bunun üçün hansısa qərarı gözləməyə ehtiyac duymuruq. Müəyyən mənada bunu hasilatın dondurulması adlandırmaq olar".
Qeyd edək ki, neft hasilatının səviyyəsi ilə bağlı hasilatçı ölkələr İstanbul şəhərində keçirilən Beynəlxalq Energetika Forumunda bir araya gəlsələr də, bu xüsusda konkret müzakirə aparılmayıb. Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv olan və olmayan neft hasilatçısı ölkələrin yeni görüşü oktyabrın 29-da keçiriləcək və həmin iclasa Azərbaycan, eləcə də Rusiya dəvət olunub. Məhz bundan sonra Vyanada tərəflərin hasilatla bağlı konkret qərar verməsi gözlənir. Xatırladaq ki, bu məsələdə OPEK fəaliyyətini Azərbaycanla da koordinasiya edir. Hazırda hasilat səviyyəsi ilə bağlı ölkəmizlə də intensiv təmaslar aparılır. Qeyri-OPEK ölkələri, o cümlədən Azərbaycan isə neft kartelinin Vyana görüşündən sonra konkret addımlar atılmasının mümkünlüyünü də bildirir. Xatırladaq ki, OPEK üzvləri sentyabrın 28-də Əlcəzairdə keçirilən 15-ci Beynəlxalq Energetika Forumu çərçivəsində keçirilən qeyri-formal görüşdə neft hasilatını sutkada 32,5-33 milyon barrel səviyyəsində məhdudlaşdırmağa dair anlaşa bilib. Gözlənir ki, OPEK final qərarını kartelin noyabrın sonlarında Vyanada keçirilən toplantısında qəbul edəcək.
Yeri gəlmişkən, Qətərin neft naziri Məhəmməd bin Saleh əs-Səda bu günlərdə bildirib ki, OPEK-ın yaxın günlərdə Vyanada keçiriləcək daha bir toplantısına Rusiya və digər neft hasilatı ilə məşğul olan ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın rəsmilərini dəvət edib. Bir sıra hasilatçılar da ABŞ-ın kartelin belə tədbirlərinə dəvət edilməsini istəyir. Baş verənləri şərh edən "Bloomberg" agentliyi yazır ki, son iki ildə neftin qiymətinin kəskin ucuzlaşması fonunda neft şirkətləri xərcləri milyardlarla dollarla azaltmağa və işçilərini ixtisar etməyə məcbur olmuşdu. Nəticədə yeni açılan neft yataqlarının sayı 70 ilin minimumuna düşmüşdü: "Amma vəziyyət tədricən dəyişir. Artıq ABŞ-ın şist yataqlarında tədqiqat buruqlarının sayı artır, bütövlükdə isə neft sənayesi maksimal dərəcədə fəallaşır. Lakin neft sahəsinə son iki ildə böyük ziyan dəyib və vacibdir ki, situasiya yaxşılaşmağa başlasın". Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının neft və energetika naziri Xalid əl-Falih də bildirir ki, qiymətlər mütləq artmalıdır. Qeyd edək ki, neftin kəskin ucuzlaşması OPEK-in faktiki lideri olan Səudiyyə Ərəbistanını energetikaya subsidiyaları azaltmağa və hətta öz büdcəsini maliyyələşdirmək üçün borc bazarına çıxmağa vadar etmişdi. Bu səbəbdən Səudiyyə Ərəbistanı neftin qiymətinin yüksəlməsinə indi hamıdan çox maraq göstərir.
Ölkəmizə gəlincə, Azərbaycan da qiymətin artmasında maraqlıdır. Amma aşağı qiymətlərə də iqtisadiyyat hazırdır. Energetika nazirinin müavini Gülməmməd Cavadov bildirir ki, digər neft hasil edən ölkələrdən fərqli olaraq, Azərbaycan üçün neftin ucuzlaşması ilə bağlı çətinlik o qədər də kritik və qorxulu deyil. Onun sözlərinə görə, bu əminlik öncədən görülmüş tədbirlər, Dövlət Neft Fondunun yaradılması və qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün görülən işlərlə bağlıdır: "Bizim valyuta ehtiyatlarımız var. Düzdür, bu işlərə bir qədər gec başlamaq olardı, lakin həyat göstərdi ki, hadisələr bizi qabaqladı. İqtsadiyyat Nazirliyi qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün işlər görür".
Tahir TAĞIYEV
