Bu gün aqrar sahədə xüsusi nəzarətdə saxlanan məsələlərdən biri də əkinə yararlı torpaqlardan daha çox istifadə etmək, məhsuldarlığı artırmaqdır. Elə bununla əlaqədar olaraq kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalını artırmaq üçün ölkə rəhbərliyinin hökumətin qarşısında qoyduğu ən mühüm tələblərdən biri istifadə olunmayan əkinə yararlı torpaqların dövriyyəyə qaytarılması ilə bağlıdır.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi və Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi aidiyyətı qurumlarla birgə bu tapşırıqlardan irəli gələn vəzifələrin icrası istiqamətində ciddi tədbirlərə başlayıblar. Bununla əlaqədar olaraq torpaqların istifadəsi və mühafizəsinə nəzarət üzrə dövlət müfəttişləri tərəfindən ölkənin müxtəlif regionlarında monitorinqlər aparılıb. Monitorinqlər zamanı məlum olub ki, bəzi hallarda torpaq sahəsi müxtəlif şəxslər tərəfindən qanunsuz olaraq hasarlanıb, bəzisində təyinatına zidd olaraq tikinti işləri aparılıb. Bəzi hallarda isə vətəndaşlar onlara məxsus torpaq sahəsinə dair hüquqi sənəddə göstərilən ölçülərdən əlavə həmin torpağın ətrafını da zəbt ediblər. Bu halların qarşısının alınması istiqamətində atılan addımlar nəticəsində torpaqların təyinatına uyğun dövriyyəyə qaytarılması reallaşır. Artıq on minlərlə hektar torpaq yenidən təyinatı üzrə istifadə olunmağa başlayıb və bu fonda əkilən sahələr də genişlənir. Belə vəziyyət isə aqrar sektorda daha çox məhsul itsehsalına yol açır.
Amma məsələnin müsbət tərəfi təkcə bununla bitmir. Görülən işlər sayəsində bələdiyyələrin büdcəsi də artacaq. Belə ki, ölkədə kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlar üzrə torpaq vergisi bələdiyyə vergilərinin vergitutma obyekti olacaq. Bu, Milli Məclisin plenar iclasında müzakirə edilən "Yerli (bələdiyyə) vergilər və ödənişlər haqqında" qanuna təklif edilən dəyişiklikdə əksini tapıb. Təyinatı üzrə istifadə edilən və ya təyinatı üzrə istifadə edilməsi mümkün olmayan kənd təsərrüfatı torpaqları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilən qayda və meyarlar əsasında müəyyən ediləcək. Nəticə etibarilə atılan addımlar bələdiyyələrin maliyyə cəhətdən daha güclü hala gəlməsinə rəvac verəcək. İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov da bunu yüksək qiymətləndirir. Onun sözlərinə görə, bələdiyyələr bununla maliyyə durumlarını yaxşılaşdıra biləcək. İqtisadçı qeyd edir ki, bələdiyyələr xeyli müddətdir fəaliyyət göstərir, amma təəssüf ki, hazırkı maliyyə imkanları onların, hətta mövcud səlahiyyətlərindən belə, istifadə edilməsinə imkan vermir: "Nəticədə bu gün bələdiyyələrin regionların inkişafına təsir imkanları xeyli məhduddur. Bu baxımdan bələdiyyələrin səlahiyyətlərinin genişləndirilməsinə ehtiyac var". Ekspert bildirib ki, bələdiyyələrin səlahiyyətlərinin genişləndirilməsi maliyyə imkanlarından birbaşa asılıdır: "Amma bu gün bələdiyyələr üçün ən ciddi problemlərdən biri, məhz onların maliyyə imkanlarının məhdud olmasıdır. Əvvəllər yerli vergilərə fiziki şəxslərin torpaq vergisi, əmlak vergisi, yerli əhəmiyyətli tikinti materialları üçün mədən vergisi, eyni zamanda, bələdiyyə mülkiyyətində olan müəssisələrin mənfəət vergisi aid idi. Eyni zamanda, vergilərdə əlavə olaraq müəyyən ödənişlər var. Əslində, vergilərin strukturu göstərir ki, bələdiyyələrin cəlb etdiyi vergilərin məbləği heç də çox deyil. O baxımdan imkan daxilində daha çox, xüsusən yerli əhəmiyyətli vergi növlərinin bələdiyyələrə verilməsinə ehtiyac var. Çünki bələdiyyə nə qədər çox vergi yığarsa, maliyyə imkanları genişlənəcək. Bu da bələdiyyələrin, xüsusən də regionların inkişafında rolunun artırılmasına gətirib çıxaracaq". Beləliklə, təyinatı üzrə istifadə olunan torpaqların həcminin artması bələdiyyələrin də xeyrinədir. Çünki bu hal bələdiyyələrin gəlir mənbələrinin genişləndirilməsinə gətirib çıxaracaq. Təbii ki, bu da dövlət büdcəsindən bələdiyyələrə daha az miqdarda vəsait ayrılmasına səbəb olacaq. Beləliklə, torpaqların təyinatı üzrə istifadəsinin genişlənməsi ümumi iqtisadi inkişaf baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ən əsası isə, istifadə olunmayan kənd təsərrüfatı torpaqları yenidən iqtisadi dövriyyəyə qaytarılaraq gəlir mənbəyinə çevrilir. Prosesin daha da genişlənməsi gözlənir. Çünki əkinə yararlı istifadəsiz torpaqların dövriyyəyə qaytarılması tədbirlərinə uyğun olaraq, torpaqların istifadəsi və mühafizəsi ilə bağlı qanunvericilik də sərtləşdirilib, cərimə və sanksiyalar, bəzi hallarda cinayət məsuliyyəti müəyyən edilib.
Tahir TAĞIYEV
