Bu gün hökumət üçün prioritet təşkil edən məqamlardan biri də büdcənin neft gəlirlərindən asılılığının azaldılmasıdır. Bu istiqamətdə görülən işlər son dövrlərdə daha intensiv xarakter alıb. Elə bunun nəticəsidir ki, Dövlət Neft Fondundan büdcəyə transferlər gələn il üçün daha az miqdarda olacaq. Qeyd edək ki, 2017-ci ildə 1,5 milyard manat azalmadan söhbət gedir.
İstisna deyil ki, qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində atılan addımlar gözlənilən nəticəni versə, Dövlət Neft Fondundan büdcəyə transfertin həcmi daha az olsun. Hər halda, bu istiqamətdə zəruri addımlar atılır. Özü də bütün bunlar o fonda baş verir ki, Dövlət Neft Fondunun gəlirləri artır. Məlumat üçün bildirək ki, bu il oktyabrın 1-nə Dövlət Neft Fondunun aktivləri cari ilin əvvəlinə nisbətən 6,7 faiz artaraq 35 milyard 822,1 milyon dollara bərabər olub. İlin əvvəllində isə bu göstərici 33 milyard 574,1 milyon dollar olub. Bu rəqəmlər göstərir ki, ilin ötən dövründə Neft Fondunun aktivləri 2 milyard dollara yaxın artıb. Ekspertlər dünyada indiki böhranlı iqtisadi durumda bu göstəricini yüksək qiymətləndirir. Məsələn, iqtisadçı Qubad İbadoğlu sosial şəbəkədə bu xüsusda yazdığı şərhində bildirir ki, Neft Fondu hazırkı çətin makroiqtisadi və maliyyə durumunda xeyli müsbət nəticələr əldə edib. Onun sözlərinə görə, Fondun aktivlərinin və valyuta idarəetməsindən gəlirlərinin əhəmiyyətli artımı, xərclərinin kəskin azalması təqdir olunmalıdır. Ekspert Dövlət Neft Fondunun 9 aylıq fəaliyyətində müsbət tendensiyaların çoxaldığını bildirib: "ARDNF 2016-cı ilin yanvar-sentyabr ayları üzrə gəlir və xərclərinə dair məlumatları mətbuat vasitəsilə ictimaiyyətlə bölüşüb. Bu məlumatların təhlili göstərir ki, hesabat dövrü ərzində Fondun valyuta məzənnələrinin dəyişməsindən yaranan büdcədənkənar gəliri 2,6 milyard manat olub. Bununla yanaşı, bu il ərzində Fondun aktivləri 2,3 milyard dollara qədər artıb. Fondun aktivlərinin 68,6%-i inkişaf etmiş ölkələrdə, 28,8%-i inkişaf etməkdə olan ölkələrdə, 2,6%-i isə beynəlxalq maliyyə institutlarında yerləşdirilib".
İqtisadçının sözlərinə görə, cari ilin 9 ayında Fondun vəsaitinin idarə olunmasından əldə edilən gəlirləri 734,8 milyon manat təşkil edib ki, bu da manat ifadəsi ilə ötən ilin eyni dövründən 15, dollar ifadəsi ilə 10 dəfəyədək çoxdur: "ARDNF-in cari siyasətindəki müsbət dəyişikliklər yalnız aktivlərinin və vəsaitlərinin idarə olunmasından əldə edilən gəlirlərinin artımı ilə xarakterizə olunmur, eyni zamanda, Fondun büdcəsinin xərclər hissəsində rasionallaşma da müşahidə olunur. Belə ki, Neft Fondundan ötən ilin eyni dövründə 2015-ci il büdcəsinin icrası çərçivəsində 5,65 milyard manat vəsait dövlət büdcəsinə transfert edilibsə, bu ilin eyni dövründə 2016-cı il dövlət büdcəsinə cəmisi 3,26 milyon manat vəsait köçürülüb. Bu göstərici ötən illə müqayisədə 42,3% azdır və bu il üzrə proqnozun 47,2%-ni təşkil edir. Neft Fondunun büdcəsinin icrasında diqqət çəkən müsbət məqamlardan biri də ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ARDNF-nin idarə edilməsi ilə bağlı xərclərinin 20,2 milyon manatdan 11,9 milyon manata qədər azalmasıdır. ARDNF-in aktivlərinin və valyuta idarəetməsindən gəlirlərinin əhəmiyyətli artımı, xərclərinin, xüsusilə də idarəetmə xərclərinin kəskin azalması menecmentinin düzgün qurulması və məsrəflərinin rasionallaşdırılmasının göstəricisidir və təqdir olunaraq digər büdcə təşkilatları üçün nümunə kimi təqdim edilməlidir".
Təhlillər göstərir ki, bu ilin yanvar-sentyabr aylarında Dövlət Neft Fondunun büdcə gəlirləri 6 milyard 618,6 milyon manat, büdcə xərcləri isə 3 milyard 823,1 milyon manat təşkil edib. Elə bu vəziyyət fondun gəlirlərinin artmaqda olduğunu bir daha aydın göstərir. Bu ilin yanvar-sentyabr aylarında ARDNF-in 2016-cı il büdcəsinin icrası çərçivəsində 3 milyard 260 milyon manat vəsait dövlət büdcəsinə transfert edilib. İlin sonuna qədər bu rəqəmdə elə də böyük artım gözlənilmir. Məhz bu vəziyyət büdcənin neftdən asılılığının tədricən aradan qalxmaqda olduğunu aydın şəkildə nümayiş etdirir. Perspekktivdə isə, ümumiyyətlə, Dövlət Neft Fondundan büdcəyə transfertin tamamilə dayandırılması da istisna olunmur.
Tahir TAĞIYEV
