İs­teh­lak­çı­la­rın key­fiy­yət­li ener­ji tə­mi­na­tı: gö­rül­müş iş­lər, re­al və­ziy­yət və perspek­tiv­lər

"Mən xoş­bəx­təm ki, Azər­bay­ca­nın müs­tə­qil elektrik ener­ji­si po­ten­si­a­lı­nın ya­ra­dıl­ma­sı­na na­il ol­mu­şam"
Hey­dər ƏLİ­YEV

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti cə­nab İl­ham Əli­ye­vin 10 av­qust 2006-cı il ta­rix­li Sə­rən­ca­mı ilə "Ba­kı­e­lektrik­şə­bə­kə"ASC-nin fə­a­liy­yə­ti bər­pa edil­mək­lə elektrik pay­la­yı­cı şə­bə­kə­lər­də is­la­hat­la­ra start ve­ri­lib.

Döv­lət rəh­bə­ri­nin mü­va­fiq tap­şı­rıq­la­rı­na əsa­sən, sə­rən­ca­mın ic­ra­sı ilə əla­qə­dar Ba­kı şə­hə­ri elektrik tə­sər­rü­fa­tın­da öl­kə­nin sü­rət­li so­si­al-iq­ti­sa­di in­ki­şaf stra­te­gi­ya­sı­na uy­ğun ola­raq ye­ni­dən­qur­ma iş­lə­ri hə­ya­ta ke­çi­ri­lib. Be­lə ki, Ba­kı şə­hə­ri üz­rə elektrik şə­bə­kə­si­nin qo­yu­luş gü­cü 2006-cı il­də­ki 3 048 MVA-dan 2016-cı ilə 6 200 MVA-ya qal­dı­rı­lıb, tex­ni­ki it­ki­lər 16,9 fa­iz­dən 7,8 fa­i­zə en­di­ri­lib, güc de­fi­si­ti və if­rat yük­lən­mə­lər ara­dan qal­dı­rı­lıb, res­pub­li­ka­mız­da ilk də­fə 110 kV-luq da­i­rə­vi elektrik təc­hi­za­tı sis­te­mi ya­ra­dı­lıb. Bu­nun­la da is­teh­lak­çı­la­rın fa­si­lə­siz, da­ya­nıq­lı şə­kil­də elektrik ener­ji­si ilə təc­hi­za­tı yük­sək sə­viy­yə­də tə­min edi­lib.

Ötən müd­dət­də Ba­kı şə­hə­ri bey­nəl­xalq sə­viy­yə­li ən mö­tə­bər təd­bir­lə­rə ev sa­hib­li­yi edib ki, hə­min vaxt, di­gər xid­mət sa­hə­lə­ri ki­mi, Ba­kı şə­hə­ri elektrik şə­bə­kə­si də is­teh­lak­çı­la­ra bey­nəl­xalq stan­dar­ta uy­ğun sə­viy­yə­də xid­mət et­mə­yə qa­dir ol­du­ğu­nu gös­tə­rib.

Qeyd edi­lən­lə­rə əsa­sən və on il­dən ar­tıq müd­dət­də res­pub­li­ka­mı­zın re­gi­on­la­rı­nın so­si­al-iq­ti­sa­di in­ki­şa­fı­na yö­nə­lən proq­ram­la­rın ic­ra­sı, həm­çi­nin, elektrik pay­la­yı­cı şə­bə­kə­lər­də is­la­hat­la­rın növ­bə­ti mər­hə­lə­si ki­mi Azər­bay­can Pre­zi­den­ti cə­nab İl­ham Əli­ye­vin 10 fev­ral 2015-ci il ta­rix­li Sə­rən­ca­mı ilə "Ba­kı­e­lektrik­şə­bə­kə"ASC-nin adı də­yiş­di­ri­lə­rək "Azə­ri­şıq" ASC ad­lan­dı­rıl­maq­la öl­kə əra­zi­sin­də (Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı is­tis­na ol­maq­la) is­teh­lak­çı­la­rın eti­bar­lı, təh­lü­kə­siz və sə­mə­rə­li şə­kil­də elektrik ener­ji­si ilə təc­hi­za­tı­nın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si "Azə­ri­şıq"ASC-yə hə­va­lə edi­lib.

Onu da vur­ğu­la­yaq ki, 20 oktyabr Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti cə­nab İl­ham Əli­ye­vin 13 oktyabr 2004-cü il ta­rix­li Sə­rən­ca­mı ilə Azər­bay­can ener­ge­tik­lə­ri­nin pe­şə bay­ra­mı gü­nü ki­mi qeyd olu­nur.

Son 10 il­də gö­rü­lən iş­lər, ti­ki­lən ya­rımstan­si­ya­lar elektrik şə­bə­kə­sin­də apa­rı­lan is­la­hat­la­rın key­fiy­yət­cə növ­bə­ti mər­hə­lə­si­nin baş­lan­ğı­cı he­sab olu­nur. Diq­qət edək: 2007-ci il­də 110/35/10 kV-luq "Bu­zov­na", 35/10 /6 kV-luq "Bil­gəh", 2008-ci il­də 110/35/10 kV-luq 215 say­lı ya­rımstan­si­ya, 110/35/10 kV-luq "Şıx", 35/10 kV-luq "Am­bu­ran" və ti­kin­ti­si­nə 2008-ci il­də baş­la­na­raq 23 ap­rel 2009-cu il­də açı­lış mə­ra­si­mi ke­çi­ri­lən 110/35/6 kV-luq 203 say­lı ya­rımstan­si­ya, 2009-cu il­də 110/35/6 kV-luq 227 say­lı ya­rımstan­si­ya, 110/35/10 kV-luq "Ha­va Li­ma­nı" ya­rımstan­si­ya­sı, 2010-cu il­də 110/35/6 kV-luq "Xo­ca­sən", 35/6 kV-luq 486 say­lı və 110/35/6 kV-luq "Köh­nə Ba­yıl" ya­rımstan­si­ya­sı ti­ki­lib is­ti­fa­də­yə ve­ri­lib.

Tək­cə 2011-ci il­də 7 ədəd - 110/35/6 kV-luq "Ba­dam­dar", 110/35/10 kV-luq "Dağ­lıq", 35/6 kv-luq 117 say­lı, 35/10 kV-luq 99 say­lı, 35/6 kv-luq 249 say­lı, 35/10 kV-luq "Da­ğüs­tü Park", 35/6 kV-luq 111 say­lı ya­rımstan­si­ya­lar ti­ki­lib.

Mə­lum ol­du­ğu ki­mi, 2012-ci il­də Ba­kı­da ilk də­fə ola­raq "Eu­ro­vi­si­on" mah­nı mü­sa­bi­qə­si ke­çi­ri­lib. Ba­kı mü­sa­bi­qə­si bü­tün cə­hət­lə­ri­nə gö­rə yük­sək sə­viy­yə­də təş­kil olun­ma­sı ilə fərqlə­nib. Bu iş­də ASC kol­lek­ti­vi­nin də ro­lu olub. Be­lə ki, "Ba­kı­e­lektrik­şə­bə­kə" tə­rə­fin­dən 110/20/6 kV-luq köh­nə "Ba­yıl" ya­rımstan­si­ya­sı­nın ye­rin­də mü­a­sir tip­li və 110/35/6 kV-luq "Ba­yıl" ya­rımstan­si­ya­sı ti­ki­lib. Bun­dan baş­qa, is­tis­ma­ra ya­rar­sız 119 say­lı ya­rımstan­si­ya­nın əvə­zi­nə 110/35/6 kV-luq ye­ni "İçə­ri­şə­hər" ya­rımstan­si­ya­sı is­tis­ma­ra ve­ri­lib. Bu ya­rımstan­si­ya­lar 110 kV-luq iki­döv­rə­li ka­bel xət­lə­ri va­si­tə­si­lə əla­qə­lən­di­ri­lib. Həm­çi­nin 35/10 kV-luq "Bay­raq mey­da­nı" ya­rımstan­si­ya­sı ti­ki­lib is­tis­ma­ra ve­ri­lib. Bun­dan baş­qa, hə­min il­də 110/20/6 kV-luq "Ye­ni Ba­yıl", 110/35/10 kV-luq "Ya­sa­mal-2", 110/35/10 kV-luq "Dər­nə­gül-1", 110/35/10 kV-luq "Li­man" ya­rımstan­si­ya­la­rı da fə­a­liy­yə­tə baş­la­yıb.

110/35/6 kV-luq "İçə­ri­şə­hər" ya­rımstan­si­ya­sı pay­tax­tın elektrik şə­bə­kə­sin­də apa­rı­lan is­la­hat­la­rın key­fiy­yət­cə növ­bə­ti mər­hə­lə­si­nin baş­lan­ğı­cı he­sab edi­lə bi­lər. "Da­i­rə­vi sis­tem"ə əsas­la­nan 110/35/10 kV-luq qa­pa­lı tip­li "İçə­ri­şə­hər" ya­rımstan­si­ya­sı MDB mə­ka­nın­da 110 kV-luq ele­qaz ava­dan­lı­ğı ilə təc­hiz olun­muş ilk qa­pa­lı tip­li ya­rımstan­si­ya­lar­dan bi­ri­dir. Açıq tip­li ya­rımstan­si­ya­lar­dan qat-qat az yer tu­tan, re­le mü­da­fi­ə­si və ele­qaz ava­dan­lıq­la­rı ilə təc­hiz edi­lən, təh­lü­kə­siz, ra­hat və ope­ra­tiv ida­rə olu­nan be­lə stan­si­ya­lar mü­a­sir dövrdə xü­su­si­lə me­qa­po­lis­lər üçün ol­duq­ca əl­ve­riş­li­dir.

Onu da vur­ğu­la­yaq ki, 2013-cü il­də, həm­çi­nin, pay­taxtda 35/10 kV-luq "Gənclik" və 35/6 kV-luq 118 say­lı ya­rımstan­si­ya­la­rın açı­lı­şı olub.

Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev "İşıq­lı Azər­bay­can" la­yi­hə­si­nin re­al­laş­dı­rıl­ma­sı­nı ye­ni ya­ra­dı­lan "Azə­ri­şıq" Açıq Səhmdar Cə­miy­yə­ti­nə tap­şı­rıb. "Azə­ri­şıq" ASC res­pub­li­ka­mı­zın 57 ra­yon və şə­hə­ri­ni əha­tə et­mək­lə, 7 re­gi­o­nal ener­ji təc­hi­za­tı sa­tış ida­rə­si ya­ra­dıb. Bun­lar Ba­kı, Şi­mal, Cə­nub, Şi­mal-Qərb, Aran, Mər­kə­zi Aran və Qərb re­gi­o­nal ener­ji təc­hi­za­tı və sa­tı­şı ida­rə­lə­ri­dir.

Qu­rum­dan ve­ri­lən mə­lu­ma­ta gö­rə, ha­zır­da res­pub­li­ka­nın bü­tün RET­Sİ-lər­də­ki elektrik şə­bə­kə­lə­rin­də ye­ni güc mər­kəz­lə­ri­nin ya­ra­dıl­ma­sı, bü­tün qə­sə­bə və kəndlə­rin, bü­töv­lük­də ya­şa­yış mən­tə­qə­lə­ri­nin da­ya­nıq­lı və key­fiy­yət­li elektrik ener­ji­si ilə tə­min olun­ma­sı iş­lə­ri ge­niş şə­kil­də və bö­yük sü­rət­lə da­vam et­di­ri­lir. Qeyd edək ki, "Azə­ri­şıq" ya­ra­dı­lar­kən onun üzə­ri­nə çox bö­yük və­zi­fə­lər qo­yu­lub. Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev ötən il bu mə­sə­lə­yə to­xu­na­raq de­yib: "Azə­ri­şıq" Açıq Səhmdar Cə­miy­yə­ti bu il ya­ra­nıb. Cə­miy­yə­tin qar­şı­sın­da və­zi­fə qo­yu­lub ki, böl­gə­lər­də elektrik ener­ji­si ilə təc­hi­zat Ba­kı­da­kı ki­mi ol­sun. Çox sa­də bir gös­tə­riş­dir. An­caq bu­nu ic­ra et­mək o qə­dər də sa­də mə­sə­lə de­yil. Həm və­sa­it la­zım­dır, həm tex­ni­ki mə­sə­lə­lər həl­li­ni tap­ma­lı­dır. Böl­gə­lər­də köh­nəl­miş infrastruk­tur əf­sus­lar ol­sun ki, ki­fa­yət qə­dər çox­dur. Ye­ni infrastruk­tur, ötü­rü­cü xət­lər, transfor­ma­tor­lar, yə­ni böl­gə­lər­də bü­tün elektrik tə­sər­rü­fa­tı Ba­kı­nın sə­viy­yə­si­nə qalxma­lı­dır".

Araş­dır­ma­lar gös­tə­rir ki, "Azə­ri­şıq" qar­şı­ya qo­yu­lan və­zi­fə­lə­rin öh­də­sin­dən gəl­mə­yi ba­ca­rır. Gə­lin bu qə­bil­dən olan mə­lu­mat­la­ra diq­qət edək. "Azə­ri­şıq" ASC mü­ha­ri­bə şə­ra­i­tin­də olan öl­kə­miz­də cəb­hə böl­gə­sin­də yer­lə­şən ra­yon­la­ra da xü­su­si diq­qət və qay­ğı gös­tə­rir. Düş­mən­lə tə­mas xət­tin­də yer­lə­şən Tər­tər, Ağ­dam və Fü­zu­li ra­yon­la­rın­da köh­nəl­miş, is­tis­ma­ra ya­rar­sız elektrik da­yaq­la­rı də­yiş­di­ri­lir, na­qil­lər, transfor­ma­tor­lar ye­ni­lə­ri ilə əvəz edi­lir və mü­a­sir tip­li ya­rımstan­si­ya­lar qu­raş­dı­rı­lır. Bu böl­gə­lə­rin fa­si­lə­siz, da­ya­nıq­lı elektrik ener­ji­si ilə tə­mi­na­tı da­im diq­qət mər­kə­zin­də­dir.

Bü­tün ye­ni ti­ki­li­lər əsa­sən möv­cud ya­rımstan­si­ya və di­gər ener­ge­ti­ka qur­ğu­la­rı­nın əra­zi­sin­dən sə­mə­rə­li is­ti­fa­də et­mək­lə, bir­ba­şa hə­min əra­zi­lər­də in­şa olu­nub. Ümu­mi­lik­də, bü­tün ye­ni in­zi­ba­ti bi­na­lar­da­kı infrastruk­tur və xid­mət mü­kəm­məl­li­yi ilə se­çi­lir. İş­çi­lə­rin fa­si­lə za­ma­nı nor­mal is­ti­ra­hə­ti üçün də hər­tə­rəf­li şə­ra­it ya­ra­dı­lıb.

Ve­ri­lən mə­lu­ma­ta gö­rə, 18 ra­yon­da ye­ni ofis bi­na­la­rı­nın ti­kin­ti­si ba­şa çat­dı­rı­lıb, 10 ra­yon­da (Cə­li­la­bad, Sa­bi­ra­bad, Sum­qa­yıt, Ucar, Şə­ki, Ha­cı­qa­bul, Qə­bə­lə, Ağ­su, Gə­də­bəy, Go­ran­boy) isə ofis bi­na­la­rı­nın ti­kin­ti­si da­vam edir.

İs­tər­dik qu­ru­mun rəh­bə­ri Ba­ba Rza­ye­vin Cə­miy­yə­tin gə­lə­cək fə­a­liy­yə­ti ilə bağ­lı ha­zır­la­nan 4 bənddən iba­rət in­ki­şaf proq­ra­mı haq­qın­da səs­lən­dir­di­yi fi­kir­lə­rə diq­qət edək. O bil­di­rib ki, in­ki­şaf proq­ra­mı­nın bi­rin­ci - re­a­bi­li­ta­si­ya mər­hə­lə­sin­də möv­cud im­kan­la­rı sə­fər­bər edib ener­ji təc­hi­za­tın­da­kı prob­lem­lə­ri ara­dan qal­dır­maq nə­zər­də tu­tu­lub. Bu­nun­la da ener­ji tə­mi­na­tı za­ma­nı baş ve­rən açıl­ma­la­rı iki də­fə­yə­dək azaltmaq müm­kün ola­caq: "İn­ki­şaf proq­ra­mı­nın ikin­ci bən­din­də möv­cud şə­bə­kə­nin plan­lı şə­kil­də ta­ma­mi­lə ye­ni­dən qu­rul­ma­sı nə­zər­də tu­tu­lub. Bu­nun­la bağ­lı Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev xü­su­si gös­tə­riş ve­rib və bu mər­hə­lə­də gö­rü­lə­cək iş­lə­rin həc­mi ol­duq­ca bö­yük­dür. Möv­cud şə­bə­kə­nin plan­lı şə­kil­də ta­ma­mi­lə ye­ni­dən qu­rul­ma­sı üçün Dün­ya Ban­kı və Asi­ya İn­ki­şaf Ban­kı ilə qar­şı­lıq­lı əmək­daş­lıq edil­mə­si üçün da­nı­şıq­lar apa­rı­lır".

"Azə­ri­şıq" ASC-nin səd­ri B.Rza­yev in­ki­şaf proq­ra­mı­nın üçün­cü bən­di­nin 2025-ci ilə­dək perspek­tiv in­ki­şaf pla­nın­dan iba­rət ol­du­ğu­nu bil­di­rib. Bu­ra­da söh­bət gös­tə­ri­lən vaxt ər­zin­də da­i­rə­vi, iki­şü­a­lı, da­ya­nıq­lı sxe­min ha­zır­lan­ma­sın­dan ge­dir.

Bil­di­ri­lir ki, in­ki­şaf proq­ra­mı­nın so­nun­cu bən­din­də isə "Azə­ri­şıq" ASC-nin iş fə­a­liy­yə­tin­də və ida­rə olun­ma­sın­da in­for­ma­si­ya-kom­mu­ni­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı­nın tət­bi­qi öz ək­si­ni ta­pıb.

Gö­rü­nən bu­dur ki, "Azə­ri­şıq" qar­şı­ya qo­yu­lan stra­te­ji hə­də­fə qa­zan­dı­ğı ya­rımstra­te­ji uğur­la­rı­nın kö­mə­yi ilə irə­li­lə­yir. Tə­bi­i­dir ki, iş olan yer­də xır­da nöq­san­lar da ola bi­lər. "Azə­ri­şıq" da bun­dan tam sı­ğor­ta­lan­ma­yıb. ASC-nin fə­a­liy­yə­tin­dən da­ha çox na­ra­zı­lıq edi­lən sa­hə­lər­dən bi­ri qə­za­lar za­ma­nı qu­ru­mun ya­rat­dı­ğı "qay­nar xətt"ə edi­lən zənglə­rə ope­ra­tiv re­ak­si­ya ve­ril­mə­mə­si­dir. Bu ki­çik ne­qa­tiv­li­yə da­ha çox pay­taxtdan kə­nar ra­yon­lar­da rast gə­lin­di­yi haq­da mə­lu­mat­lar var. Ümid­va­rıq ki, bu is­ti­qa­mət üz­rə də "Azə­ri­şıq" rəh­bər­li­yi la­zı­mi təd­bir gö­rə­cək.

Mə­həm­mə­də­li QƏ­RİB­Lİ

Ya­zı "Azə­ri­şıq" Açıq Səhmdar Cə­miy­yə­ti və Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ke­çir­di­yi mü­sa­bi­qə­yə təq­dim edi­lir.