Dünya bazarlarında neftin dəyişən qiyməti maliyyə sektorunda əksər valyutaların, o cümlədən də manatın dollar qarşısında bahalaşmasına gətirib çıxarmaqdadır. Ekspertlər prosesin ilin sonuna qədər davam edəcəyini proqnozlaşdırır. Hesab edilir ki, hadisələr bu gedişlə davam edərsə, ilin sonuna kimi 1 dollar 1,4 manata qədər ucuzlaşa bilər.
Neft hasilatçıları isə qiymətin yüksəldilməsi istiqamətində addımlarını genişləndirir. Əlcəzairin enerji naziri Nurəddin Buterfe bildirir ki, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv ölkələr Vyana sammitdə neft hasilatını nəzərdə tutulan gündəlik 0,7 milyon barreldən daha çox azalda bilər: "OPEK Vyana yığıncağında bazarı qiymətləndirəcək. Hasilatın nəzərdə tutulan 0,7 milyon barrel azaldılması kifayət etməsə, bu həcmi artıracağıq". Qeyd edək ki, sentyabrın 28-də Əlcəzairdə OPEK-ə üzv olan ölkələrin nümayəndələrinin qeyri-rəsmi görüşündə gündəlik hasilatın 32,5 milyon barrel səviyyəsinədək saxlanmasına dair razılıq əldə olunub. Görüşdə neft hasilatının 6 aydan 1 ilədək "dondurulması" müzakirə edilib. Yekun qərar isə OPEK-in noyabrın 30-da Vyanada keçiriləcək rəsmi toplantısında qəbul olunacaq. Amma Vyana görüşünə qədər OPEK üzvləri və təşkilata üzv olmayan bir sıra neft hasil edən ölkələr gələn həftə İstanbulda yenidən toplanaraq hər bir ölkənin yeni kvotasının müəyyən edilməsi ilə bağlı müzakirələr aparacaq. Nurəddin Buterfe bildirib ki, görüşün oktyabrın 13-dək keçirilməsi gözlənir. İstisna deyil ki, İstanbul sammitindən sonra neftin qiyməti bir qədər də yüksəlsin. Əslində, İstanbul sammitinə qədər də qiymətlərdə yüksəliş gözlənir. Artıq Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı "Azeri LT CIF" markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 0,71 dollar və yaxud 1,37% artıb. "Azeri LT CIF" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 52,69 dollara bərabər olub. Gələn həftə isə qiymətin hətta 55 dolları keçməsi də istisna olunmur.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, qiymət artımı hasilatçı ölkələrdə milli valyutanı bahalaşdırır. Məsələn, qonşu Rusiyada dolların məzənnəsi aşağı enib. Birjalarda dollar 2015-ci ilin noyabr ayından bəri ilk dəfə 62 rubladək enib. Ekspertlərə görə, neft bazarında müşahidə olunan qiymətlərin müsbət dinamikasının davam etməsi Rusiyada dolların məzənnəsini 50 rubla kimi azalda bilər. Rusiya "Vneşekonombank"ının sədr müavini Andrey Klepaçın sözlərinə görə, neft qiymətləri 56-57 dollara kimi yüksələrsə, dolların məzənnəsinin 50 rubla qədər enməsi mümkündür. Klepaç həmçinin qeyd edib ki, 2017-ci ildə neftin qiyməti 50 dollardan çox olacaq: "Beynəlxalq proqnozlar neft qiymətlərini 46 dollardan 50 dollara yüksəldib. Bizim hökumət isə büdcədə neftin qiymətini 40 dollardan hesablayıb. Bu çox konservativ variantdır". Ekspertlər hesab edir ki, rublun məzənnəsi möhkəmlənərsə, manatın məzənnəsini də ciddi artım gözləyəcək və dollar-manat nisbəti hətta yaxın günlərdə 1,5 manata doğru geriləyə bilər. Digər tərəfdən, neftin qiymətinin 40 dolları keçməsi Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarını artıracaq. Azərbaycan Mərkəzi Bankı da bildirir ki, gələn ilin büdcə layihəsində ARDNF-in büdcəyə nəzərdə tutulan 6,1 milyard manatlıq transferti diqqətə alınaraq neftin qiymətinin 40 dollardan yüksək olması durumunda valyuta ehtiyatlarında artım davam edəcək. Qeyd edək ki, Azərbaycanın məcmu valyuta ehtiyatları ilin əvvəlində 38 milyard 590 milyon dollara bərabər olub. İlin ilk yarısının yekunlarına görə, valyuta ehtiyatları 43 milyard 686,5 milyon dollara çatıb. Beləliklə, valyuta ehtiyatları ilk 6 ayda 5,1 milyard dollara yaxın artıb. Təbii ki, bütün bunlar dolların manat qarşısında dəyər itirməsinə də rəvac verir. Neft qiymətlərinin 50 dollar səviyyəsini keçməsi manatın daha sürətlə möhkəmlənməsinə gətirib çıxara bilər. Neft qiymətlərinin bu səviyyədə qalması ilin sonuna qədər manatın cari səviyyədən 3-5% bahalaşmasına yol açmaq iqtidarındadır. Hesab edilir ki, Mərkəzi Bank prosesə müdaxilə etməsə, ümumiyyətlə, dollar il ərzində 1,4 manata kimi ucuzlaşa bilər. Amma müdaxilə olarsa, dolların ucuzlaşması 1,5 manata kimi olacaq. Hər halda belə görünür ki, qarşıdakı müddət ərzində manat bahalaşmaqda davam edəcək.
Tahir TAĞIYEV
