Banklar üçün mümkün pis variantlardan ən yaxşısı...hələ bir müddət də aktual qalacaq

Tarix: 26.07.2016 / 01:50
Bölmə: İqtisadiyyat

Bank sektorunda cərəyan edən son hadisələr, sözügedən maliyyə qurumlarından bir neçəsinin bağlanması bu sahədə hadisələrin sonrakı gedişinin necə olacağına dair müxtəlif fikirlərin meydana çıxmasına rəvac verib. İlk növbədə ona görə ki, bağlanan bankların sayının arta biləcəyi istisna olunmur və bu məsələyə cəmiyyətdə həssaslıq xeyli artıb.

Xatırladaq ki, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Direktorlar Şurasının 21 iyul 2016-cı il tarixli qərarına əsasən "Dekabank" ASC, "Kredobank" ASC, "Parabank" ASC və "Zaminbank" ASC-nin bank lisenziyaları ləğv edilib.

Palata bu qərarını həmin bankların aktivlərini qanunvericiliklə tələb olunan qaydada təsnifləşdirmədiklərinə, mümkün zərərlər üzrə adekvat ehtiyatlar yaratmadıqlarına, məcmu kapitalın minimum məbləği tələbinə əməl etmədiklərinə, təhrif edilmiş hesabatlar təqdim etdiklərinə, bütövlükdə cari fəaliyyətlərini etibarlı və prudensial qaydada idarə etmədiklərinə, eləcə də nəzarət orqanının verdiyi yazılı göstərişləri yerinə yetirmədiklərinə görə qəbul edib. Qərar problemli və adekvat kapitallaşmamış bankların sistemdən kənarlaşdırılması vasitəsilə bank sektorunda risqlərin azaldılması, maliyyə dayanıqlığının gücləndirilməsi, etimadın artırılması və bütövlükdə maliyyə sektorunun inkişafına istiqamətlənib. "Dekabank" ASC, "Kredobank" ASC, "Parabank" ASC və "Zaminbank" ASC Əmanətlərin Sığortalanması Fonduna üzv banklardır və əhalinin bu banklarda olan qorunan əmanətləri Fond tərəfindən ödəniləcək. Lisenziyaları ləğv olunmuş banklara MBNP tərəfindən müvəqqəti inzibatçı təyin edilib. Palata sözügedən banklara ləğvedicinin təyin edilməsi barədə məhkəməyə müraciət edib və bu bankların gələcəkdə ləğvi MBNP-nin nəzarəti altında aparılacaq.

Yuxarıda qeyd olunduğu kimi isə, bağlana biləcək bankların sayının artması istisna olunmur. Bu səbəbədən hesab edilir ki, artıq banklar özləri də müəyyən qabaqlayıcı addımlar atmalıdır. Məsələn, banklar artıq özləri birləşməyə meyl etməli, bu xüsusda konkret addımlar atmalıdırlar. İqtisadçı Qubad İbadoğlu isə bu fonda diqqəti ona yönəldir ki, bankların bağlanmasının başlıca səbəbi onların maliyyə mötəbərliyi və adekvatlığını itirməsinə görə defolt vəziyyətinə düşmələridir. Ekspert hesab edir ki, bankları bundan sonra daha ciddi sınaqlar gözləyir: "Bankların hazırkı ağır vəziyyətdən çıxması bütövlükdə milli iqtisadiyyatın, xüsusilə də biznes və ev təsərrüfatlarının durumundan asılıdır. Hesab edirəm ki, bankların bağlanması hazırda mümkün olan pis variantlardan ən yaxşısıdır. Prosesin ümumi sistemə neqativ təsirlərinin neytrallaşdırılması üçün Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası, Əmanətlərin Sığortalanması Fondu, ləğvetmə komissiyası əhali və xüsusilə də müştərilər arasında izahat işi aparmalıdır. Bu isə operativ açıqlamalar, qaynar xətlərin yaradılmasını tələb edir. Əks təqdirdə banklarla müştərilər arasında yaranacaq problemi tənzimləmək çətin olacaq. Fikrimcə, bankların kapitalının təmərküzləşməsi və onların konsolidaliyası davam etməlidir. Bu isə hələ bir neçə bankın birləşməsi və bağlanmasını zəruri edəcək". İqtisadçının sözlərinə görə, bağlanan dörd bankın hamısı Əmanətlərin Sığortlanması Fondunun üzvü olduğundan, onların müflis elan edilməsi artıq sığorta hadisəsinin baş verməsi deməkdir.

Əslində Azərbaycanda bankların sayının həddən artıq çox olduğu indiyə qədər də dəfələrlə vurğulanıb. Çünki ölkədə 40-dan çox bank olsa da, bank sektorunun 90%-dən çoxu 20-25 bankın payına düşür və bu səbəbdən bankların sayı, ən azı, yarıbayarı azalmalıdır. Digər tərəfdən, ölkə iqtisadiyyatının həcmini nəzərə aldıqda bankların sayı lazım olandan təxminən 1,5-2 dəfə çoxdur. Düzdür, bu qədər bankın olması rəqabət baxımından yaxşıdır, amma bu amil likvidliyə təsir edir, onu azaldır. Banklar müştərilər qarşısında öhdəliklərini yüksək səviyyədə yerinə yetirə bilmir. Bu baxımdan bankların sayı azalmalıdır. Özü də bu zaman zəif bankların güclü banklara birləşməsindənsə, bir neçə zəif bankın birləşərək başqa adla bazarda iştirakını davam etdirməsi daha məqsədəuyğundur. Mütəxəssislər deyir ki, bankların birləşməsi inzibati yolla deyil, onları buna stimullaşdırmaqla, müəyyən güzəştlər vəd etməklə həyata keçirilməlidir. Bununla belə, ötən illərin təcrübəsi göstərib ki, banklar bazarı tərk etməkdə maraqlı deyillər və konsolidasiya mövzusuna həvəssiz baxırlar. Belə ki, 2013-cü ildə kommersiya banklarının məcmu kapitalına tələb 50 milyon manata qaldırılanda bir çoxları bəzi bankların ya bağlanacağını, ya birləşəcəyini, ya da bank olmayan kredit təşkilatına (BOKT) çevriləcəyini planlaşdırırdı.

Amma bu baş vermədi. Bankların əksəriyyəti səhm emissiyası hesabına kapital tələbini yerinə yetirdi. Bəzi banklar əlavə səhmdar cəlb etdi, bəzilərinin isə ümumiyyətlə səhmdarı dəyişdi. Halbuki, birləşmə daha məqbul variant idi. Məsələn, elə qonşu Rusiyada devalvasiya sonrası bankların konsolidasiyası halları geniş yayılıb. Təkcə ötən il bu xüsusda 37 sövdələşmə qeydə alınıb. Azərbaycanda da bu istiqamətdə müvafiq addımların atılması vacib hesab olunur.