Özəlləşdirmə - Azərbaycanın büdcə gəlirlərinin çox əhəmiyyətli artım mənbəyi kimi...

Tarix: 22.07.2016 / 02:26
Bölmə: İqtisadiyyat

Məlumat verildiyi kimi, bu günlərdə Prezident İlham Əliyev "Dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi prosesinin təkmilləşdirilməsi", eyni zamanda "dövlət əmlakının özəlləşdirilməsinin sürətləndirilməsi və idarə edilməsinin səmərəliliyinin artırılması ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında" fərman imzalayıb.

Ölkədə iqtisadi fəallığı gücləndirmək və özəl təşəbbüslərə dəstək vermək, iqtisadiyyatda zəruri struktur dəyişiklikləri aparmaq və onun şaxələndirilməsini təmin etmək, sağlam rəqabət mühiti formalaşdırmaq, eləcə də milli iqtisadiyyatın səmərəliliyini yüksəltmək məqsədilə dövlət əmlakının özəlləşdirilməsinin sürətləndirilməsi iqtisadi siyasətin mühüm istiqaməti kimi müəyyənləşdirilib. Ekspertlər hesab edir ki, proses özəlləşdirmənin sürətləndirilməsi və xüsusi mülkiyyətin iqtisadiyyatda payının artması ilə nəticələnəcək. Eyni zamanda yeni özəlləşdirmə prosesində iri dövlət müəssələrinin tabeliyində olan müəyyən sahələrin də xüsusi mülkiyyətə verilməsi gözlənir. Özü də dövlət əmlakının özəlləşdirilməsilə bağlı qanunda edilən dəyişikliklər bu sahələrin özəlləşdirilməsini tezləşdirəcək və ümumiyyətlə özəl sektorun inkişafına müsbət təsir göstərəcək. Daha bir bir vacib hal odur ki, özəl sektordan dövlət büdcəsinə daxilolmaların miqdarı artacaq. Millət vəkili Vahid Əhmədov məsələnin bu tərəfinə nəzər salaraq bildirir: "Özəlləşdirmə aparmalıdır ki, dövlət artıq ora vəsait ayırmasın, vəsaitdən qənaətlə istifadə edilsin. Belə müəssisələr var. Belə müəssisələr əksər nazirliklərin tabeliyində var. O cümlədən, bir sıra iri şirkətlər var, "Azərenerji", "Azərsu" və digər şirkətlər var ki, onların tabeliyində olan bəzi şirkətlərin özəlləşdirməyə çıxarılmasına ehtiyac var".

İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov hesab edir ki, dövlət mülkiyyətində olan, mənfəətlə işləməyən, bəzi hallarda keyfiyyətli xidmətlər göstərə bilməyən dövlət müəssisələrinin özəlləşdirilməsi ilə büdcənin yükü azalacaq. Dövlət şirkətlərinin mərhələli şəkildə özəlləşdirməyə çıxarılmasına, yerli sahibkarlarla yanaşı, xarici investorlara da cəlb ediləcək. Bu da ölkəyə valyuta daxilolmalarını artıracaq: "Burda əsas məqsəd yeni dövlət şirkətlərində şəffaflığın artırılması, büdcədən ayrılan vəsaitlərin daha səmərəli xərclənməsi, yeni özəl münasibətlərin qurulmasına xidmət edəcək. Güman olunur ki, xüsusən kommunal xidmətlər göstərən sektorda fəaliyyət göstərən dövlət qurumlarının özəlləşdiriməsi, ya da idarəçiliyə verilməsi həyata keçiriləcək. Bu artıq ölkə prezidenti tərəfdən imzalanan sənəddə öz əksini tapıb. Proses yalnız bir mülkiyyətin digər mükiyyətə transformasiyası deyil, eyni zamanda sosial hüquqların qorunması, şəffaflığın artrılması, daha ədalətli və açıq özəlləşdirmənin keçirilməsinə zəmin yaradacaq". O bildirir ki, artıq Azərbaycanda xüsusən dövlət büdcəsindən dolayı subsidiyalar alan bir sıra dövlət müəssisələrinin strukturunun dəyişdirilməsi, özəlləşdirilməsi və ya idarəetməyə verilməsi həyata keçiriləcək. Vüqar Bayramov bununla bağlı bildirib ki, yeni özəlləşdirmə proqramı, əslində dövlət mülkiyyətinin özəlləşdirilməsi ilə bağlı yeni mərhələnin əsasını qoyacaq: "Çünki yeni dəyişikliklərin özəlliyi, sənəddə də qeyd olunduğu kimi, dövlət mülkiyyətində olan bir sıra müəssisələrin özəlləşdirməyə çıxarılmasını təmin edəcək. Söhbət, xüsusən də kommunal xidmətlərin göstərilməsini həyata keçirən müəssisələrdən gedir. Təbii ki, Nazirlər Kabineti növbəti dövrdə onların siyahısını təsdiqləyəcək. Ancaq kommunal xidmətlər göstərən dövlət müəssisələrinin özəlləşdirilməsi daha realdır. Eyni zamanda, "Azərenerji"nin müəyyən xidmətlərinin idarəetməyə verilməsi və özəlləşdirilməsi gözləniləndir. Burada istilik sistemi və digər xidmətlər göstərən dövlət müəssisələri də idarəetməyə veriləcək. Bu o anlama gəlir ki, enerji, eləcə də kommunal xidmətlər sahəsində fəaliyyət göstərən dövlət müəssisələrinin bir qisminin tezliklə özəlləşdirilməsi və ya idarəetməyə verilməsi realdır. Yəni proqram dövlət, xüsusən də kommunal xidmətlər göstərən müəssisələri mülkiyyət qismində dəyişmək, idarəetməyə vermək və ya səhmlərinin bir hissəsini özəlləşdirməklə bir tərəfdən dövlət büdcəsindən bu istiqamətdə ayrılan vəsaitin həcmini azaldacaq, digər tərəfdən isə həmin müəssisələrdə dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitlərin daha şəffaf xərclənməsinə şərait yaradacaq".

İqtisadçı Prezidentin göstərişi ilə həyata keçiriləcək özəlləşdirmə prosesi ilə bağlı daha mühüm bir məqamın isə xarici investisiyaların cəlb edilməsilə bağlı olduğunu açıqlayıb: "Güman olunur ki, hökumət sözügedən dövlət müəssisələrinin özəlləşdirilməsinə daha çox xarici investisiya cəlb etməyə çalışacaq. Xüsusən kommunal xidmət göstərən obyektlərin özəlləşdirilməsi və idarəetməyə verilməsində xarici investorları cəlb etməklə yeni investisiyalar hesabına məhz həmin müəssisələri yenidən qurmağa nail olmaq mümkün olacaq". V.Bayramovun sözlərinə görə, həmin obyektlərdə hazırda çalışan işçilərin sosial və mülkiyyət hüquqlarının qorunmasının sənəddə ayrıca qeyd olunması təqdirəlayiqdir: "Yəni mövcud sənəd və hazırlanacaq mexanizmlər birmənalı şəkildə bu müəssisələrdə çalışan işçilərin əmək, mülkiyyət və sosial hüquqlarının qorunmasına zəmin yaradacaq. İşçilər bu mexanizmlərdən faydalanaraq özəlləşmə zamanı mülkiyyət payının qorunmasına da nail ola biləcək. Beləliklə Azərbaycanda, xüsusən dövlət büdcəsindən dolayı subsidiyalar alan bir sıra dövlət müəssisələrinin strukturunun dəyişdirilməsi, özəlləşdirilməsi və ya idarəetməyə verilməsi xidmətlərin keyfiyyətinə də müsbət təsir edəcək. Hazırda ən böyük problemlərdən biri odur ki, həmin dövlət müəssisələrinin təklif etdiyi xidmətlərin keyfiyyəti yüksək deyil, vəsaitlərin xərclənməsində səmərəlilik göstəricisi aşağıdır. Bu baxımdan özəlləşdirmənin yeni mərhələsi kommunal xidmətlərin bir qisminin özəl şirkətlər tərəfindən həyata keçirilməsinə gətirib çıxaracaq".