Azərbaycanda kredit kartlarının 2 dəfə azalması nağdsız ödəmələrə də təsir etdi

Tarix: 12.07.2016 / 01:34
Bölmə: İqtisadiyyat

Uzun müddətdən bəri xüsusi diqqət mərkəzində olan məsələlərdən biri də ölkədə nağdsız hesablaşmaların həcminin artırılmasıdır.

Amma dövlət tərəfindən qeyd olunan səpkidə aparılan məqsədyönlü siyasətə baxmayaraq, hələ də nağdsız ödənişlərlə bağlı istənilən nəticə əldə olunmayıb. Bunun konkret sübutu isə nağdsız ödənişə imkan verən pos-terminalların sayının azalmasıdır.

Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycanda bu ilin may ayı ərzində pos-terminalların ümumi sayı 0,02% və ya 15 ədəd azalaraq, iyunun 1-nə 73 945 ədəd təşkil edib. Xəbərə görə, ilin əvvəli ilə müqayisədə bu göstərici 6 356 ədəd və ya 7,92% azalıb. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə isə 5,59% və ya 4 379 ədəd azalma müşahidə olunub. Ölkə üzrə mövcud pos-terminalların 42 708 ədədi və ya 57,8%-i Bakıda, 42,2%-i və ya 31 237 ədədi regionlarda yerləşir. Amma bu cihazlardan ödəmə zamanı istifadə edənlərin sayı hələ çox azdır. Daha bir problem isə yenə nağdsız ödənişlərə imkan verən kredit kartları ilə bağlıdır. Son vəziyyətin təhlili göstərir ki, ölkə vətəndaşları kredit kartlarından imtina etməkdədir. Təkcə may ayında ölkə üzrə kredit kartlarının sayı daha 13 min azalaraq 775 mindən 742 minə düşüb. İlin əvvəlindən isə kredit kartlarının sayında azalma 268 min olub. Ümumilikdə Azərbaycanda kredit kartlarının sayı son 16 ayda az qala 2 dəfə azalıb. Belə ki, 2015-ci ilin yanvarında kredit kartlarının sayı 1 milyon 322 min olduğu halda, indiyədək onların sayı 43,9% azalaraq 742 minə enib. Belə kartlar isə adətən müəyyən olunmuş ticarət məntəqələrində nağdsız ödənişlər aparmağa imkan verir. Amma onların da sayı azalır və bu da nağdsız dövriyyənin miqdarının daha da kiçilməsinə rəvac verir. Halbuki, Qərb ölkələrində tamam fərqli vəziyyət müşahidə olunur. Məsələn, İsveç Mərkəzi Bankının dərc etdiyi yeni məlumatlara görə, bu ölkədə həyata keçirilən bütün ödənişlərin yalnız iki faizi nağd əskinas və sikkələrdən istifadə edilməklə aparılır. Ölkədə hesablaşmaların əksəriyyəti elektron vasitələrlə: xüsusi ödəniş proqramları, onlayn köçürmələr və plastik kartlar vasitəsilə həyata keçirilir. İsveçdə hər bir vətəndaş il ərzində orta hesabla 207 ödənişi plastik kartlarla icra edir. Krallığın təbəələri bu göstərici üzrə digər Avropa ölkələrinin vətəndaşlarını üç dəfə qabaqlayır. Beləliklə, İsveç nağdsız ödənişləri gündəlik həyatın bütün sahələrinə tətbiq etməyə nail olub.

Ekspertlər hesab edir ki, elektron ödəmə sisteminin əsas üstünlüyü təhlükəsizliyin yüksək dərəcədə olmasıdır, çünki oğurlanmış və ya itirilmiş kartlar bir neçə dəqiqə ərzində banklar tərəfindən bloklanır. Nağdsız hesablaşmalar və pul köçürmələri hakimiyyət orqanlarına maliyyə transaksiyalarını izləmək yolu ilə ölkə ərazisində qeyri-leqal fəaliyyətin qarşısını almaq imkanı yaradır. Ən əsası isə, bu hal vergi dövriyyəsinə nəzarət edilməsinə və daha çox vergi toplanmasına imkan verir. Hesab olunur ki, Azərbaycanda da nağdsız ödənişlərə keçilərsə, vergi daxilolmaları böyük məbləğdə artacaq. Ümumiyyətlə isə o da vurğulanır ki, problem inzibati yolla deyil, maarifləndirmə işləri aparmaqla həll olunmalıdır. Ekspertlər bununla bağlı bildirir ki, Azərbaycanda nağdsız ödənişlərin stimullaşdırılması məqsədilə vergi güzəştləri tətbiq edilməlidir. Hesab edilir ki, kartla alqı-satqını təşviq etmək üçün ƏDV-ə fərqli faiz tətbiq edilə bilər. Eləcə də digər stimullaşdırıcı tədbirlərdən istifadə olunmalıdır. Məsələn, Kolumbiyada debet və kredit kartları ilə ödəniş edən istehlakçılar üçün əlavə dəyər vergisi 2 faiz azaldılır. Macarıstanda isə pos-terminalların quraşdırılması üçün 3 il müddətinə subsidiyalar ayrılıb. Eyni zamanda, bir çox ölkələrdə vergi sistemi vasitəsilə müəyyən güzəştlərdən istifadə olunur və beləliklə, nağdsız dövriyyənin genişləndirilməsi üçün stimullaşdırıcı addımlar atılır. Ümumiyyətlə, nağdsız hesablaşmaların stimullaşdırılması məqsədilə müəyyən dövr üçün bonus sistemlərin tətbiq edilməsi məqsəduğundur. Bu zaman plastik kartlardan istifadə edərək alqı-satqı edənlərin ödədiyi vəsaitin bir qismi, məsələn, 3 faizi sonradan həmin şəxsin hesabına qaytarıla bilər. Qeyd edək ki, bu sistem ötən əsrin 90-cı illərində qardaş Türkiyədə çox uğurla tətbiq edilib və vətəndaşları nağdsız hesablaşmalardan istifadəyə təşviq edir. Oxşar addımların ölkəmizdə də atılmasına ehtiyac var. Ekspertlər bildirir ki, nağdsız dövriyyə üçün çox vacib şərt bütün əməliyyatların rəsmiləşməsidir. Digər tərəfdən, nağdsız ödənişin tətbiqi həm Mərkəzi Bankın fəaliyyətini yüngülləşdirir, həm də inflyasiyanın qarşısını alır. Hər halda, nağdsız ödəmələrin üstün cəhətləri kifayət qədər çoxdur. Bu mənada Azərbaycanda onun tətbiqinin genişlənməsi və bu prosesin mümkün qədər tez həyata keçirilməsi zəruri sayılır.