Köhnə "avtozapçast" bazarında görünməmiş canlanma başlayıb

Tarix: 05.07.2016 / 02:13
Bölmə: İqtisadiyyat

Məlumat verildiyi kimi, iyunun 30-da Xətai rayonunda ümumi sahəsi 3000 kvadratmetr olan avtomobil ehtiyat hissələri satışı bazarında yanğın baş verib. Fövqəladə Hallar Nazirliyi bildirir ki, yanğın zamanı mağazaların, piştaxtaların yanar konstruksiyaları və içərisində olan müxtəlif boyalar və avtomobil ehtiyat hissələri 930 kvadratmetr sahədə yanıb. Bazarın qalan hissəsi yanğından mühafizə olunub.

Hazırda məsələnin maraq doğuran tərəflərindən biri baş verənlərin avtomobil ehtiyat hissələrinin qiymətinə hansı təsir göstərəcəyidir. Əslində, ekspertlər belə təsir olacağını, lakin bunun çox çəkməyəcəyini bildirir. Məsələn, Əmlak Ekspert Mərkəzinin direktoru Ramil Osmanlı bildirir ki, Xətai rayonunda yerləşən avtomobil ehtiyat hissələri satışı bazarında baş verən yanğının daxili bazardakı qiymətlərə təsiri qısamüddətli olacaq. O, məsələ ilə bağlı açıqlamasında deyib: "Bu hadisə təqribən bir aya qədər müddətdə daha çox istismarda olan və servisi rəsmi servislər tərəfindən həyata keçirilməyən avtonəqliyyat vasitələrinin ehtiyat hissələrinin dövriyyəsində təklifin azalmasına gətirib çıxaracaq. Bu da müəyyən qiymət artımına səbəb ola bilər. Lakin ola bilər ki, bu hadisə qiymətlərə cüzi təsir etsin. Amma bu təsirin uzunmüddətli olacağına inanmıram. Düşünürəm ki, bu daha çox iqtisadi baxımdan dəyərləndirilməli məsələ deyil. Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, yanan bazarın xırda detalların satıldığı ərazisidir. O hissələrin də bazarda kifayət qədər alternativi var. Bu baxımdan, ancaq qısamüddətli təsirin olmasına inanıram".

Bununla belə, məsələnin maraq doğuran başqa bir tərəfi də var. Söhbət, ümumiyyətlə, son günlərdə maşın bazarında müşahidə olunan bahalaşmadan gedir. Son günlər daha çox ikinci əl avtomobil bazarında bahalaşma müşahidə olunur. Alıcıların bildirdiyinə görə, ötən həftələrlə müqayisədə maşınların qiyməti 500-1000 manata qədər bahalaşıb. Ekspertlər bahalaşmanın səbəbini köhnə maşınlara tələbatın çox olması ilə əlaqələndirir. Hazırda ikinci əl maşınlara bazarda tələbat var. İdxalın məhdudlaşması və "Avro-4" standartının tətbiqi də qiymət artımına təsir göstərir. Həmçinin bazarda kreditləşməyə qoyulan məhdudiyyətlər ili qismən yeni və bahalı olan maşınların alqı-satqısını da məhdudlaşdırır. Buna görə də ucuz və ili köhnə olan nəqliyyat vasitələrinə tələbat artır. Nəticədə qiymət artımı özünü büruzə verir. Tələbin artması qiymət artımına gətirib çıxarır.

Araşdırmalar göstərir ki, qiymət artımı daha çox 1999-2003-cü illər istehsalı olan xarici avtomobillərdə, əsasən də alman maşınlarında müşahidə olunur. Onların qiymətləri alıcıların imkanlarına cavab verdiyindən, həmin avtomobillərə tələbat yüksəkdir. Belə vəziyyət isə maşınların ehtiyat hissələrinə də təsirsiz ötüşmür və onların qiymətini artırır.

Ehtiyat hissələri ilə bağlı məsələ təkcə bununla da məhdudlaşmır. Belə ki, araşdırmalara görə, Azərbaycanın sığorta bazarında avtomobillərə məxsus köhnə ehtiyat hissələrinin qiymətləri ilə bağlı problem də qalmaqdadır. Hazırda Azərbaycanda sürülən maşınların orta yaşı 14 ildir. Buna görə də, sığorta şirkətləri qəzaya düşmüş avtomobilin daha çox ikinci əl bazarından alınmış ehtiyat hissələri ilə təmir edilməsində maraqlıdır. Bu baxımdan "Audatex" sistemi ilə qiymətləndirmə şirkətlərə sərf etmir. Çünki bu sistemə kodlaşdırma əsasında yeni ehtiyat hissələrinin qiymətləri daxil edilib və dəymiş zərər də ona uyğun hesablanır. İkinci əl bazarı isə kodla işləmir, üstəlik burada qiymətlər tələb-təklif əsasında formalaşır deyə, "Audatex" sisteminə konkret qiymət daxil etmək olmur. Son nəticədə hazırda Azərbaycanda "Audatex"dən istifadə səviyyəsi 30%-dir. Yəni sığorta şirkətləri bu sistemdən əsasən yeni avtomobillərə dəymiş zərərin məbləğinin hesablanmasında istifadə edir. İndi təklif olunur ki, yeni ehtiyat hissəsinin qiymətindən avtomobilin ilinə, getdiyi məsafəyə uyğun olaraq amortizasiya xərci çıxılsın. Son nəticədə isə köhnə ehtiyat hissələri ilə bağlı standart qiymətlər müəyyən edilsin. Sığorta şirkətləri də öz xərclərini bu qiymətlərə uyğun müəyyən etsin, lazımi detalları sistemdə çıxan qiymətlə axtarsın. Əks halda sığorta şirkətlərinin də köhnə maşınların ehtiyat hissələrinə tələb yaranmasında rolu yüksək olaraq qalır və bu da sonuncunun bahalaşmasına təsir edir.