Bahalaşan neft valyuta ehtiyatlarımızın həcmini yenidən artıracaq

Tarix: 01.07.2016 / 02:14
Bölmə: İqtisadiyyat

Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxmasına dair keçirdiyi referendum dünya bazarlarında neftin qiymətinə də mənfi təsir göstərmişdi. Amma son məlumatlar ucuzlaşan neftin qiymətində yenidən artımlar olduğunu göstərir. Neft yenidən 50 dollarlıq həddi keçib və bahalaşma prosesinin davam edəcəyi, qiymətlərin isə 60 dollarıq həddi də az müddət sonra keçəcəyi gözlənir.

ABŞ prezidenti Barak Obama da bildirir ki, tez, ya gec neftin qiyməti yenidən artacaq: "Hazırda neft ucuzdur, lakin bahalaşacaq. Neftin qiyməti daha da artacaq. Çünki neft məhdud təbii sərvətdir və onun hasil edilməsi bahalı proses olacaq".

Qeyd edək ki, nefti ucuzlaşdıran son əsas amil "Brexit" olmuşdu. Amma Rusiyanın maliyyə naziri Anton Siluanov "Brexit" qərarının dünya və ölkə iqtisadiyyatına təsirinin məhdud olacağını bildirib. O, neftin qiymətinin düşməsinin rublun və digər hasilatçı ölkələrdə milli valyutanın zəifləməsinə səbəb olacağını bildirib":Qlobal maliyyə bazarlarında yaşanacaq dalğalanmalar üçün hazır olmalıyıq. "Brexit" qərarı qloballaşma və dünya ticarətinin çox yaxşı vəziyyətdə olmadığını göstərir. Amma bu müvəqqətidir". Beləliklə, "Brexit" və möhkəmlənən dollar nefti kəskin ucuzlaşdırırdısa, indi artıq "qara qızıl" bahalaşmağa başlayıb. Bahalaşmaya səbəb həm də Qərbi Avropanın ən iri neft hasilatçısı olan Norveçdən gələn xəbərlərdir. Belə ki, Norveçdə 750-yə yaxın neftçi tətil elan etmək niyyətindədir. Buna səbəb neftçilərin əmək haqları ətrafında yaranan mübahisədir. Ekspertlərin fikrincə, neftçilərin tətilə çıxması hasilatın azalmasına səbəb ola bilər. Yaranmış vəziyyətdə bir neçə gün ərzində ucuzlaşan neftin qiyməti artım dinamikası göstərir. Artıq Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı "Azeri LT CIF" markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 2,4 dollar və yaxud 4,94% bahalaşıb. "Azeri LT CIF" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 50,98 dollara bərabər olub. Neftin qiymət yüksəlişi isə, digər hasilatçılar kimi, bəzi parametrlər baxımından Azərbaycan üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Əvvəla, bu hal yenidən valyuta ehtiyatlarının artımına səbəb olacaq. Xatırladaq ki, neftin ucuzlaşması valyuta ehtiyatlarının azalmasına təsirsiz ötüşməyib. Bunu Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) məlumatları da təsdiq edir. Fondun məlumatına əsasən, 2015-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun və Mərkəzi Bankın (AMB) strateji valyuta ehtiyatları 38 milyard 590,8 milyon dollar səviyyəsində olub. İl ərzində strateji valyuta ehtiyatlarında 12 milyard 271,6 milyon dollar həcmində və ya 24,1% azalma müşahidə edilib":Bu azalma enən neft qiymətlərinin Azərbaycan manatının məzənnəsinə mənfi təsirlərinin qarşısını almağa çalışan AMB-nin çoxmilyardlı valyuta intervensiyaları ilə bağlı olub". Ehtiyatların 87%-i və ya 33,57 milyard dolları ARDNF-nin, qalan 13%-i və ya 5,03 milyard dolları AMB-nin vəsaitlərinin payına düşüb.

Hesabat ilində ARDNF-nin valyuta ehtiyatları dollar ifadəsində 9,5% və ya 3,53 milyard dollar həcmində azalaraq, ilin sonuna 33,57 milyard dollar təşkil edib. Amma neftin qiymət artımı vəziyyəti indi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmək iqtidarındadır. Yəni valyuta ehtiyatları yenidən arta bilər. Neft 60 dollarlıq həddi keçsə, həm də dolların əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşması gözlənir. İndilikdə isə dollar cüzi də olsa bahalaşır. Amma neft 60 dollarlıq həddi keçsə, dolların ucuzlaşması kəskin xarakter ala bilər. İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov da dolların indiki bahalaşmasının cüzi xarakter daşıdığına diqqət çəkərək qeyd edir":Manatın ucuzlaşması dollara tələbin yüksəlməsi ilə bağlıdır. Bildiyiniz kimi, bankların auksionlarda xarici valyutaya tələbi kifayət qədər çoxdur və hələlik Azərbaycan Dövlət Neft Fondu tərəfindən auksiona 50 milyon dollar təklif olunur ki, bu da məzənnənin bahalaşmasına səbəb olur". O bildirib ki, dolların bahalaşması dövlət büdcəsindən olan xərcləmələrə təsir göstərmir":ARDNF-ın dövlət büdcəsinə transfertləri manatla olsa da, gəlirləri dollarladır. Belə olan halda, Dövlət Neft Fondu dollar ifadəsində qənaət etmiş olur. Bu da onu deməyə əsas verir ki, dolların məzənnəsinin yüksəlməsi istehlak bazarında qiymətlərin artmasına təsir göstərsə də, sosial layihələrin icrasının təxirə salınmasına səbəb olmur". Qeyd olunduğu kimi isə, neftin qiymətində yeni artımlar vəziyyəti əsaslı surətdə dəyişmək iqtidarındadır.

Bu hal iqtisadi sahədə də vəziyyəti əsaslı surətdə yaxşılaşdırıcaq.